Chương 22: Trao Đuốc Nghề Xưa

Mũi thuyền rồng vừa chạm vào doi cát bãi bồi, Chử Minh Viễn đã ghé vai cùng nhóm trai tráng lực lưỡng nâng kiệu rước. Bờ bến thôn Diên Cối rực rỡ cờ ngũ sắc bay phần phật trong gió sông. Hàng trăm ánh đuốc nứa bập bùng soi rọi những gương mặt hân hoan rạng rỡ của dân làng. Tiếng trống khẩu gióng lên dồn dập hòa cùng tiếng reo hò rền vang mặt nước "Rước biển vàng về làng rồi!"

"Đoàn thuyền Diên Cối thắng lớn trở về rồi bà con ơi!"

Tấm biển gỗ thếp vàng sáng lóa bốn chữ đại tự "Bách Nghệ Tinh Hoa" được khiêng qua cổng làng trong làn khói pháo tép cay nồng thơm ngát. Minh Viễn sải từng bước vững chãi dẫn đầu đoàn rước tiến thẳng vào sân từ đường họ Chử. Trước bàn thờ tổ nghề nghi ngút trầm hương, cụ Chử Đình Luân chỉnh lại nếp áo the, kính cẩn thắp ba nén nhang thơm rồi dẫn cháu nội quỳ lạy tạ ơn tiên tổ bách nghệ. Khói hương vấn vít quấn quanh tấm biển triều ban đặt trang trọng giữa gian chính điện, ghi nhận trọn vẹn mồ hôi và tâm huyết của biết bao thế hệ thợ cối đất bãi bồi.

Ngay sáng hôm sau, không khí lao động đã bừng lên khắp thôn xóm. Minh Viễn khoác áo chàm cộc tay, vắt khăn đầu rìu, trực tiếp dẫn đầu đoàn trai tráng ra bãi sông dọn dẹp tro than còn sót lại sau đêm hỏa hoạn. Đất mùn đen xốp được cuốc xới tinh tươm. Từng hố sâu được đào thẳng tắp theo mép nước để trồng dặm lứa tre đực bánh tẻ mới mang về từ rừng thượng nguồn. Tiếng cuốc xới rộn ràng, tiếng cười nói giòn tan xua tan mọi dấu tích điêu tàn. Nguồn tiền cược năm trăm quan và ba mươi thỏi bạc bồi thường của thương đoàn ngoại bang được đem ra dùng đúng việc: những mái xưởng cháy rụi đã mọc lên khung gỗ xoan mới thơm mùi vỏ bào, lòng lạch bãi ngâm tre chung được khơi sâu đón dòng phù sa đỏ quạch cuộn chảy.

Bên cạnh bãi tre non, Minh Viễn mở một bãi đất rộng để đón nhận thợ đóng cối từ khắp các tổng, các huyện lân cận đổ về học nghề. Đứng giữa đống đất phù sa cao ngút tầm mắt, chàng thợ trẻ bốc một nắm đất sét gan gà đào sâu ba trượng đã qua chín tuần sương nắng, bóp nhẹ cho vụn ra trong lòng bàn tay "Các bác, các anh nhìn kỹ chất đất này. Đất sét gan gà phải dẻo quánh, không lẫn sỏi cát. Khi nhào, ta rải tro trấu và bột xơ dừa theo đúng tỷ lệ ba phần đất, một phần xơ trấu, rồi tưới mật mía đun loãng vào để gắn kết. Đất luyện nhuyễn nện vào cạp tre sẽ tạo thành một khối đầm chắc, triệt tiêu toàn bộ lực rung, lại giữ buồng xay luôn mát lạnh. Có như thế phôi mầm hạt ngọc mới vẹn nguyên, không bị ma sát làm cháy khét."

Bà con thợ cối các vùng chăm chú lắng nghe, tay cầm bút ghi chép từng câu từng chữ vào giấy bản, mắt sáng ngời vẻ khâm phục. Minh Viễn cầm vồ gỗ đích thân nện thử một vành cối mẫu, tiếng vồ nện "bịch… bịch…" chắc nịch vang lên đều đặn, truyền lửa nghề bách nghệ đến từng con người lam lũ.

Giữa buổi trưa râm mát, tiếng vó ngựa và tiếng đòn gánh kĩu kịt vang lên từ đầu ngõ xưởng. Ông Đặng Hữu dẫn đầu mười hai chủ vựa thóc uy tín nhất dải duyên hải tươi cười bước vào. Trên tay vị thương gia chất phác là tập văn bản khế ước viết bằng mực tàu đỏ chót, thơm mùi giấy dó mới.

"Minh Viễn, cụ Chử!" Ông Đặng Hữu sang sảng cất tiếng, trải rộng cuộn khế ước lên chiếc bàn mộc giữa sân. "Mười hai phường buôn chúng tôi đã ký kết đồng thuận. Nay xin giao ước bằng giấy trắng mực đen với xưởng Diên Cối và bà con nông gia: từ nay về sau, toàn bộ thóc lúa vùng duyên hải sẽ được thu mua đúng giá sàn một quan tiền cho hai thúng thóc mẩy, tuyệt đối không ai được ép giá lúa non của nông dân. Đổi lại, liên minh phường cối vệ tinh của các chú sẽ chịu trách nhiệm bóc vỏ, cung cấp gạo thơm vẹn phôi cho toàn bộ kho quân lương trấn Sơn Nam theo lệnh triều đình!"

Minh Viễn nhìn bản khế ước bao tiêu lương thảo vững bền mà lồng ngực rộn rã niềm vui sướng. Bàn tay chai sạn của chàng cùng cha Mai Nương ấn ngón tay điểm chỉ son đỏ, chính thức khép lại những chuỗi ngày cơ hàn bị gian thương thao túng, mở ra mạng lưới sản xuất và cung ứng thóc gạo trù phú khắp bờ cõi Sơn Nam.

Chiều muộn buông xuống, sân từ đường họ Chử chật kín các bậc bô lão, thợ cả và bà con chòm xóm. Khói hương nghi ngút bên mâm cỗ cúng họ. Cụ Chử Đình Luân chống gậy bước ra hiên đình, ánh mắt quắc thước rạng rỡ vẻ uy nghiêm. Người đứng cạnh cụ bưng một khay gỗ gụ bọc vải điều đỏ thắm, bên trên đặt một chiếc búa thợ cả bằng gỗ nghiến đanh chắc, cán búa bóng lộn dấu tích năm tháng của bốn đời thợ cối họ Chử."Minh Viễn, bước lại đây con." Giọng cụ Luân trầm ấm vang vọng khắp khoảng sân tĩnh lặng.

Minh Viễn tiến lên, quỳ một gối trước mặt ông nội.

Cụ Luân nâng chiếc búa thợ cả bằng hai tay, chậm rãi đặt vào đôi bàn tay dày dặn của người cháu đích tôn "Chiếc búa này ông nội nhận từ tay cố con năm hai mươi tuổi. Sáu mươi sáu năm qua, chiếc búa này đã dựng nên hàng ngàn vành cối, nuôi sống cả dòng họ và dân làng. Nay con đã dùng chính bàn tay, khối óc và tấm lòng trân quý hạt ngọc thực để bẻ gãy cỗ máy sắt ngoại bang, bảo vệ danh dự bách nghệ quê hương. Từ giờ phút này, ông chính thức giao lại chiếc búa thợ cả và quyền trông coi toàn bộ nghiệp đoàn làng cối Diên Cối cho con. Hãy nhớ lấy: giữ nghề là giữ lấy cái tâm, thương người như thương lấy hạt mầm của đất."

"Cháu xin ghi lòng tạc dạ lời dạy của ông nội!"

Minh Viễn siết chặt cán búa nghiến mát rượi, nước mắt rưng rưng xúc động. Tiếng vỗ tay hoan hô vang dội của các bậc cao niên và thợ làng như thổi bùng lên ngọn lửa nhiệt huyết mới trong huyết quản chàng trai trẻ hai mươi hai tuổi.

Đêm ấy, hội hoa đăng bên bãi bồi ven sông Hồng rực rỡ như một dải ngân hà sa xuống trần gian. Hàng trăm chiếc đèn hoa sen kết bằng lá dong và nan nứa thắp nến lung linh trôi lững lờ trên mặt sông chở nặng phù sa. Bãi tre ngâm ven sông sau khi dọn sạch tro tàn tỏa ra mùi bùn non ngai ngái nồng đượm, hòa cùng hương thơm của lứa măng tre mới nhú.

Minh Viễn cùng Mai Nương chậm rãi dạo bước dọc bờ cát mịn. Nàng mặc chiếc yếm đào khoác áo tứ thân màu nâu non nền nã, đôi mắt lá dong lấp lánh phản chiếu ánh hoa đăng. Dừng lại bên rặng tre đực đang vươn mình đón gió nam, Minh Viễn khẽ nắm lấy bàn tay mềm mại nhưng thoăn thoắt việc nông tang của nàng, cất giọng chân thành mà đanh chắc "Mai Nương, bao năm qua cùng muội trải qua gian khó, nhìn muội bưng nia sàng sảy từng hạt ngọc thực, huynh hiểu lòng mình gắn bó với muội trọn đời. Cối đất nén nếu không có người sàng sảy nâng niu thì hạt gạo khó tròn vị thơm lành. Nay xưởng cối đã yên bề, làng xóm thanh bình, huynh muốn cậy nhờ mối mai mang trầu cau sang vựa thóc Đặng gia thưa chuyện cùng bác Đặng, cùng muội nên duyên cầm sắt trăm năm. Muội có bằng lòng cùng huynh gìn giữ hạt ngọc bãi bồi này không?"

Gương mặt Mai Nương ửng hồng dưới ánh trăng vằng vặc. Nàng khẽ tựa đầu vào bờ vai rắn rỏi của chàng, mỉm cười e ấp nhưng giọng nói tràn đầy vẻ kiên định "Em đợi câu nói này của huynh từ lâu rồi. Đời người thợ cối nương theo đất, phận người giữ thóc nương theo bông lúa, muội nguyện cùng huynh đi trọn cuộc đời."

Gió đêm từ mặt sông thổi về lồng lộng, cuốn theo hương phù sa ngọt mát rười rượi. Đứng trên hiên nhà ngói cổ kính nhìn ra bãi bồi, cụ Chử Đình Luân khẽ vuốt chòm râu bạc phơ như cước. Nhìn bóng dáng hai đứa trẻ đứng bên nhau vững chãi giữa bến sông hoa đăng rực sáng, lão thợ tám mươi sáu tuổi nhấp một ngụm trà sen thơm ngát, khóe môi nở nụ cười bao dung thanh thản. Ngọn lửa thiêng của nghề xưa bách nghệ và sinh mệnh của hạt gạo quê hương nay đã tìm được người tiếp bước vẻ vang.