Chương 23: Gạo Thơm Trăm Năm

Cụ Chử Đình Luân khẽ đặt chén trà sen xuống chiếc bàn con kê ngoài hiên, mắt vẫn dõi theo bóng lưng đôi trẻ đang sóng bước bên rặng tre ven bãi bồi. Ánh trăng vằng vặc dát bạc lên mặt sông Hồng, tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn thuyền như lời ru ngàn đời của đất mẹ. Trong làn gió đêm ngạt ngào hương phù sa non, nụ cười an nhiên đọng lại trên gương mặt hằn sâu những nếp nhăn năm tháng của bậc lão thợ. Đêm hội hoa đăng dần lắng xuống, nhưng ngọn lửa thiêng của đạo nghề đã tìm được chốn nương náu vững bền nhất: lòng người thuận hòa và nghĩa tình son sắt.

Thấm thoắt ba năm trôi qua.

Bến sông Diên Cối vào độ đầu thu tấp nập thuyền bè khắp các trấn đổ về chen chúc. Buồm nâu san sát rợp một góc trời, cờ ngũ sắc bay phần phật trên mũi thuyền chở nặng những vành cối tre nện đất và từng bao gạo tiến triều căng mẩy xuôi ngược đi muôn ngả. Từ ngày các phường cối vệ tinh khắp xứ Sơn Nam cùng chung sức theo khuôn phép bí truyền, kho quân lương triều đình nơi bờ cõi luôn đầy ắp những hạt ngọc thực vẹn nguyên phôi mầm. Bách tính khắp các vùng châu thổ không còn lo cảnh thóc gạo để lâu bị chua nát hay ẩm mốc trong chum vại như thuở cỗ máy sắt ngoại bang còn tác oai tác quái.

Hôm nay lại đúng vào ngày vui lớn nhất của làng Diên Cối. Tiếng pháo tép lách tách nổ giòn giã từ đầu ngõ, hòa trong tiếng cười rộn rã của bà con xóm thợ. Đám cưới của Minh Viễn và Mai Nương được tổ chức tưng bừng khắp sân đình, kết mối duyên lành keo sơn giữa nghiệp đoàn thợ cối Diên Cối và liên minh thu mua thóc của Đặng gia.

Đoàn rước dâu đi qua con đường rợp bóng tre xanh mướt. Mai Nương rạng rỡ trong tấm áo the đỏ thắm, nụ cười bừng sáng như bông lúa nếp mùa gặt. Minh Viễn khoác áo the xanh, lưng thắt dải lụa điều, dáng dấp đĩnh đạc của một tay thợ cả nắm giữ vận mệnh làng nghề. Đặng Hữu cùng đại diện mười hai phường buôn đi bên cạnh, ai nấy đều hân hoan rạng rỡ khi mức giá sàn một quan hai thúng thóc đã che chở cho bao mùa màng của nông phu không bị gian thương dìm ép.

Khi tiệc mừng đãi làng đã vơi, tiếng cười nói dời dần về khoảng sân xưởng rộng thênh thang bên gốc đa bãi bồi. Nơi ấy, hàng chục vành cối tre mới đan đang chờ vào dăm nện đất.

Cụ Luân bước từng bước chậm rãi nhưng vững chãi lại gần chiếc chõng tre quen thuộc kê dưới tán đa cổ thụ. Lão thợ tám mươi chín tuổi mỉm cười nhìn người cháu đích tôn. Minh Viễn cởi chiếc áo the ngày cưới, xắn cao tay áo để lộ bắp tay cuồn cuộn gân cốt, tay cầm chiếc búa nghiến truyền đời thoăn thoắt gõ nhẹ vào từng thoi dăm gỗ trước đám thợ trẻ.

"Các chú để ý góc cánh nhạn này," tiếng Minh Viễn vang lên đanh chắc, ấm áp: "Dăm cối trên phải nghiêng đúng một phân ba ly so với dăm dưới. Khi cối chuyển vần, dăm gỗ miết vào vỏ trấu chỉ gẩy nhẹ lớp áo ngoài ra, nâng niu lấy hạt gạo bên trong. Cối đất nén lấy sự mềm mại che chở cho mầm sống, tuyệt đối không được dùng sức bạo tàn mà nện vỡ ngọc thực."

"Thưa thợ cả Minh Viễn, dăm nghiến ngâm ba mươi năm này đanh như đá, nhưng sao khi vào đất gan gà nhào mật mía lại thấy êm ru thế này ạ?" Một người thợ trẻ từ trấn Kinh Bắc sang học nghề kính cẩn hỏi.

Minh Viễn ngẩng lên, ánh mắt lấp lánh niềm tự hào hướng về phía cụ Luân "Ấy là nhờ thuật Tam Thổ Quy Nhất mà ông nội ta đã đúc kết cả đời thợ. Đất sét gan gà đào sâu ba trượng nện chặt với tro trấu xơ dừa triệt tiêu hết mọi lực rung giật, mật mía giữ độ đầm mát. Gỗ nghiến gặp đất nén thì như rồng về với nước, càng quay càng khít khao, ngàn vạn hộc thóc đi qua cũng chẳng sứt mẻ lấy một phân."

Tiếng đục đẽo vạt tre “xoèn xoẹt”, tiếng búa chêm dăm “chan chát” nhịp nhàng hòa cùng tiếng cối quay thử “ù… ù…” trầm đục, êm ru như lời ru của đất mẹ, vang vọng khắp đôi bờ bãi bồi sông Hồng.Mai Nương bước lại gần chõng tre, hai tay bưng chiếc khay đồng đặt bát nước chè tươi xanh biếc còn nghi ngút khói thơm, khẽ khàng cúi đầu "Dạ thưa ông nội, con mời ông dùng bát chè tươi vừa hái ngoài bờ rào ạ."

Cụ Luân đón lấy bát nước chè từ tay cháu dâu, ánh mắt đượm vẻ trìu mến bao dung "Tốt lắm, con dâu ngoan. Bát nước chè của đồng đất quê mình bao giờ cũng chát ngọt đậm đà nhất. Nhìn hai đứa thành đôi, xóm làng no ấm, lão già này có nhắm mắt cũng thỏa lòng với tổ tiên."

Mai Nương mỉm cười, đôi mắt lá dong lanh lợi nhìn sang phía chồng đang mồ hôi nhễ nhại bên vành cối "Nhờ phúc đức của ông nội và tổ nghiệp để lại, nay các vựa thóc duyên hải thu mua thóc non thóc già đều giữ trọn giá sàn, bách tính ai nấy đều phấn khởi gieo cấy. Gạo cối Diên Cối xay ra đến đâu, các thuyền buôn của cha con chở thẳng vào kho lương của triều đình đến đó, không vơi hụt lấy một hạt."

Minh Viễn chêm xong chiếc thoi dăm thứ mười tám, buông búa bước lại bên chõng tre, chắp tay thưa "Ông nội, hôm nay có thêm sáu phường thợ từ mạn Nam Sách và Khoái Châu sang xin bản vẽ Thập Bát Long Cốt. Cháu đã sai người sao chép đủ các bản, phát không cho bà con về dựng cối cho làng mình rồi ạ."

Cụ Luân gật đầu hài lòng, nhấp một ngụm chè tươi thơm ngát. Vị chát thanh ban đầu tan nhanh nơi đầu lưỡi, đọng lại vị ngọt hậu êm đềm, y như cuộc đời người thợ cối trải qua trăm đắng cay gian nan mới giữ trọn vẹn được hạt gạo ngọc thực.

Cụ ngước nhìn rặng tre xanh ngắt đang rì rào đón gió nam bãi bồi. Cỗ máy sắt ngoại bang kiêu ngạo cùng những mưu mô gian manh của phường buôn trục lợi thuở nào nay đã tan thành mây khói, mục ruỗng dưới đáy sông sâu hay nằm im lìm trong gông cùm công lý. Chỉ có vành cối đất nén đan từ cật tre quê hương, hàm răng gỗ nghiến tôi rèn qua bùn lầy năm tháng và tấm lòng son sắt của con người Đại Việt là trường tồn cùng bờ cõi.

Nắng chiều vàng rực buông xuống bãi bồi, dát một lớp vàng mỡ gà lộng lẫy lên những vành cối đất nén đầm chắc đang xoay vần nhịp nhàng. Dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa vẫn miệt mài bồi đắp cho những mùa màng thơm ngát. Cụ Chử Đình Luân tựa lưng vào gốc đa già, chòm râu bạc phơ khẽ bay trong gió, mỉm cười nhìn đàn cháu chắt quây quần bên mâm cơm mới thơm nức hạt ngọc ngàn năm.