Chương 15: Cuộc Đua Giữa Trưa Hè

Lời gầm rít hung hãn của Pierre Dubois vừa dứt, chiếc gậy batoong bịt bạc nện xuống sàn gỗ lim nghe khô khốc. Đám thợ ngoại bang khoác áo chẽn xám lập tức ùa ra mé sông Hiến, hùng hổ vần những then cài bằng đồng thau nặng trịch, chuẩn bị mở toang cửa cống đón con nước xiết.

Chử Minh Viễn đứng bên sườn kỳ đài, đưa mắt nhìn theo bóng lưng gầy guộc của ông nội đang chậm rãi bước lại chõng tre uống ngụm nước vối. Gió trưa thổi thốc từ bãi bồi mang theo hơi nóng hầm hập của đất cát phơi nắng. Ánh mắt chàng thanh niên hai mươi hai tuổi đanh lại khi nhìn sang cỗ máy Cự Lôi Xa sừng sững đối diện. Những vệt khói xám nhạt từ đợt xay trước vẫn còn vương vất quanh ổ trục sắt, nồng nặc mùi mỡ cừu đun cháy.

“Viễn, lại đây con.” Cụ Chử Đình Luân khẽ vẫy tay, giọng nói trầm ấm xua tan bầu không khí ngột ngạt.

Minh Viễn bước nhanh tới, cúi đầu: “Thưa ông, con nghe bọn chúng hò hét mở hết cỡ van nước sông Hiến. Vòng này xay liền một mạch suốt hai canh giờ giữa nắng chang chang thế này, sức nước ép xuống trục sắt ắt mạnh gấp bội phần.”

Cụ Luân mỉm cười, râu tóc bạc phơ rung nhẹ trong làn gió trưa. Bàn tay khô ráp nhưng rắn rỏi của cụ vỗ khẽ lên bả vai trần cuồn cuộn gân bắp của cháu nội: “Nước xiết đẩy bánh đà quay nhanh, nhưng lòng tham dục tốc thì chuốc lấy tai ương. Sắt thép lạnh lùng không biết nhún nhường, càng gượng ép càng dễ giòn gãy. Cối đất của làng ta nương theo tính nhu của bùn, tính dẻo của tre. Lát nữa vào cuộc, con cùng các anh em cứ giữ đúng một nhịp thở, chớ để tiếng sắt gầm làm loạn tâm.”

“Cháu đã rõ!” Minh Viễn siết chặt hai nắm đấm, trong lồng ngực bừng lên một ngọn lửa kiên định.

Đúng lúc ấy, tiếng tù và rúc lên từng hồi giòn giã. Nha dịch ty Lương Đốc mang lệnh bài cắm xuống góc đài, tiếng viên đề lại hô vang rúng động “Giờ ngọ đã điểm! Khai mở vòng hai: Thử sức bền bỉ vận hành liên tục! Đề thi gồm một trăm hộc thóc lúa trời chia đều, xay không ngừng nghỉ suốt hai canh giờ giữa trưa hè! Hai bên vào vị trí!”

Trên khán đài cao, Khâm sai Lê Khắc Thuần nghiêm nghị ngồi thẳng lưng, ánh mắt như hai luồng đuốc soi rọi xuống sàn gỗ lim.

“Mở van nước!” Pierre Dubois quát lớn bằng thứ tiếng lơ lớ đanh thép.

Dưới mé sông, tiếng then đồng bật mở nghe “rầm” một tiếng dữ dội. Dòng nước sông Hiến cuồn cuộn đổ ập vào máng gỗ, xối thẳng vào cánh guồng khổng lồ. Bánh đà sắt của Cự Lôi Xa bắt đầu quay tít mù, kéo theo hàng loạt bánh răng kim loại va đập vào nhau chan chát, rít lên ken két chói óc. Bốn tên thợ Tây Vực lực lưỡng liên tục dùng xẻng sắt xúc từng hộc thóc lúa trời đổ ụp vào phễu nạp. Bụi trấu xám xịt bốc lên mù mịt như mây mù, tiếng sắt nghiền lúa nghe rào rào tựa mưa đá trút xuống mái ngói, át hẳn tiếng hò reo của vạn người vây quanh.

Trần Bá Hộ đứng sau lưng Pierre Dubois, tay phe phẩy quạt lông, mặt mày hớn hở đắc chí: “Xem kìa ngài Dubois! Nước sông Hiến trút xuống như thác đổ, cỗ máy thần công này chỉ cần một canh giờ là nghiền sạch năm mươi hộc thóc!”

Pierre Dubois ngạo nghễ nhếch mép, tay miết lên đầu gậy batoong, không thèm liếc nhìn về phía xưởng thợ Diên Cối lấy nửa phần.

Phía bên này sàn đấu, Minh Viễn cùng hai bạn thợ trẻ làng Diên Cối đã vào vị trí. Chiếc cối tre nện đất sừng sững trên bệ gỗ, vành cạp tre ken vảy cá chép ánh lên sắc vàng mỡ gà bóng bẩy. Chàng thanh niên bước tới, nắm lấy cần giằng cối bằng gỗ nghiến nhẵn bóng mồ hôi.

“Bà con, giữ nhịp!”

Minh Viễn khẽ quát một tiếng, đôi chân vững chãi như rễ si già cắm chặt xuống mặt sàn, cánh tay vạm vỡ gồng lên đẩy mạnh cần giằng. Chiếc cối đất nặng hàng trăm cân bắt đầu chuyển động. Khác hẳn với tiếng gào thét kim khí của cỗ máy đối diện, cối đất nén cất lên tiếng “ù… ù…” trầm đục, ngân vang êm ả như tiếng sáo diều trên đê sông Đáy.

Mai Nương thoăn thoắt bưng chiếc thúng tre, gạt từng đấu thóc lúa trời rải đều tăm tắp vào lòng phễu. Những hạt thóc bọc giáp vỏ dày cứng như đá trượt xuống rãnh dăm. Mười tám thoi dăm gỗ nghiến “Thập Bát Long Cốt” đan chéo góc cánh nhạn nhẹ nhàng đón lấy hạt lúa, khẽ miết nghiêng vỏ trấu thô ráp. Từng dải cám mịn màng cùng những hạt gạo trắng ngà tuôn chảy rào rào qua miệng cối, rơi xuống nong tre phẳng phiu.Nắng trưa đổ lửa xuống quảng trường Phố Hiến. Mặt đá hoa cương hun nóng hầm hập như chảo gang, không khí oi nồng quánh đặc khiến người đứng xem chung quanh mồ hôi nhễ nhại.

Minh Viễn cùng các bạn thợ thay phiên nhau ghé vai đẩy giằng. Mồ hôi ướt đầm đìa phiến lưng trần ngăm đen, chảy ròng ròng qua thái dương cay xè mắt, nhưng nhịp bước chân của chàng vẫn nhịp nhàng, vững vàng như bàn thạch. Cứ sau mỗi tuần trà, hai bạn thợ lại đổi tay cho Minh Viễn, nhịp cối tuyệt nhiên không đứt đoạn dù chỉ một hơi thở.

Thời gian trôi qua hơn một canh giờ.

Mặt trời đứng bóng trút nắng gay gắt xuống kỳ đài. Lúc này, trên giàn máy Cự Lôi Xa bắt đầu phát ra những âm thanh kỳ dị.

Guồng nước sông Hiến vẫn điên cuồng dội xuống, nhưng tiếng bánh răng sắt không còn giòn giã như ban đầu mà chuyển sang tiếng rít gắt chói tai, rợn người nghe như tiếng cưa xẻ đá. Hạt thóc lúa trời vỏ dày cứng quắt liên tục ma sát dữ dội giữa hai trục sắt quay c**ng b*c, cộng hưởng với cái nắng thiêu đốt của buổi trưa hè khiến thân máy nóng rẫy lên ngùn ngụt.

Lớp mỡ bôi trơn nhồi trong các khớp trục bị nung nóng đến sôi sùng sục, rỉ ra đen sì rồi bốc lên từng luồng khói xanh lè, mùi khét lẹt nồng nặc xộc thẳng vào mũi quan khách trên khán đài. Những tên thợ ngoại bang đứng gần bắt đầu ho sặc sụa, mặt mũi đỏ bừng vì hơi nóng phả ra hầm hập. Thân máy Cự Lôi Xa bắt đầu rung bần bật, các thanh giằng kim loại kêu răng rắc.

Pierre Dubois biến sắc, vội vã bước lại gần chiếc đồng hồ cát, trán lấm tấm mồ hôi lạnh. Gã chống gậy batoong, gắt gỏng quát tháo thông ngôn giục thợ đổ thêm dầu cứu vãn, nhưng dầu vừa tra vào ổ trục nóng rực liền bốc cháy xèo xèo thành từng vệt khói đen ngòm.

Trái ngược hoàn toàn với cỗ máy sắt đang oằn mình vì quá nhiệt, chiếc cối đất nén của họ Chử vẫn quay đều đặn từng vòng đầm chắc.

Đến lượt đổi ca, Minh Viễn buông tay giằng cho bạn thợ, bước ra bên cạnh cối khẽ áp lòng bàn tay chai sạn vào lớp cạp tre bọc ngoài. Chàng khẽ thở phào, trong mắt ánh lên niềm thán phục khôn cùng đối với trí tuệ của tổ tiên. Lớp đất sét gan gà luyện nhuyễn cùng tro trấu, xơ dừa và mật mía theo thuật “Tam Thổ Quy Nhất” quả nhiên là kỳ tích bách nghệ. Toàn bộ lực rung chấn và nhiệt lượng sinh ra do ma sát với hạt lúa trời đều bị khối đất nén xốp mịn hấp thụ triệt để và tiêu biến vào thinh không. Dưới lớp cật tre đan vảy cá chép, lòng cối vẫn mát rượi như sương sớm đầu cành, giữ cho từng hạt mầm ngọc thực trút ra ngoài nong luôn mát lành, thơm ngát mùi cám mới.

Minh Viễn ngẩng đầu nhìn sang cụ Luân. Lão thợ cả tám mươi sáu tuổi vẫn an nhiên ngồi trên chõng tre phe phẩy quạt cọ, ánh mắt tinh anh nhìn thấu từng chuyển động giãy giụa của cỗ máy sắt đối diện. Cụ khẽ gật đầu với cháu nội một cái đầy ẩn ý.

Tiếng hò reo của dân làng Diên Cối cùng phường thợ bãi bồi vang lên ngày một rộn rã “Cố lên Minh Viễn! Cối đất quay đầm lắm!”

“Nhìn máy sắt kìa, bốc khói đen sì như lò gạch rồi!”

Trần Bá Hộ cuống cuồng giậm chân bình bịch, mồ hôi túa ra như tắm ướt đẫm chiếc áo đoạn hoa tía: “Ngài Dubois! Máy… máy rung dữ quá! Bánh đà sắp sút ốc rồi!”

“Im đi! Tiếp tục nạp thóc!” Pierre Dubois gầm lên điên cuồng, đôi mắt xanh vằn đỏ hung tợn.

Đúng lúc cỗ máy Cự Lôi Xa đang gồng hết sức bình sinh để nghiến mẻ thóc lúa trời tiếp theo, bất chợt, một tiếng “két… rắc!” chói óc, rùng rợn xé toạc không gian vang lên từ hộp số bánh răng truyền động.

Giữa trưa nắng chang chang, một chùm tia lửa đỏ lừ tóe ra rực rỡ kèm theo tiếng kim loại gãy vụn bắn tung tóe lên sàn gỗ lim. Toàn bộ cỗ máy đồ sộ bỗng giật nảy lên một cái dữ dội như con thú hoang trúng tên độc, khiến hàng vạn bách tính xung quanh giật thót mình, thất thanh kinh hãi lùi dạt ra xa.