Chương 17: Dưới Ánh Đèn Dầu

Mùi hoa hồng nhung ngào ngạt lan tỏa trong bóng đêm xứ Huế, lành lạnh và thanh khiết. Nguyệt đứng lặng nơi hiên nhà rường, ngón tay khẽ miết lên những cánh hoa còn ướt đẫm hơi sương. Đã bao nhiêu năm rồi cô mới lại đón nhận một nhành hoa từ tay chồng? Trước mắt cô, Gia Hòa vẫn đứng trân trân, hai bờ vai buông thõng, chiếc áo sơ mi cộc tay dính bết mồ hôi vào lưng. Đôi bàn tay to thô ráp của anh khẽ run rẩy, những kẽ móng vẫn còn ố vàng màu thuốc hiện ảnh. Anh nhìn cô bằng ánh mắt của một đứa trẻ vừa gom hết can đảm nhận lỗi, vừa sợ hãi lại vừa tha thiết mong chờ.

Nguyệt nén tiếng thở dài, không buông một lời oán trách. Nhặt chiếc chổi đót dựng vào góc hiên, cô cắm cành hoa hồng vào chiếc cốc thủy tinh trên bậu cửa sổ. Chị Lan ở gian trong khẽ buông rèm nghỉ sớm, trả lại không gian tĩnh mịch cho gian nhà giữa.

Gió đêm từ sông Hương thổi qua vườn mít và những tán thanh trà, lùa hơi lạnh qua song cửa. Ngọn đèn dầu đặt giữa chiếc bàn tròn bằng gỗ mít tỏa ra vầng sáng vàng ấm áp.

Nguyệt trở vào buồng, mở chiếc vali mây cũ. Chiếc hộp thiếc đựng những cuộn phim âm bản mang theo từ Can Lộc nằm im lìm dưới đáy. Suốt chặng đường vượt đèo Ngang vào đất Thần Kinh, chiếc hộp ấy như một hòn than nóng rẫy trong hành lý. Đêm nay, nhìn bóng lưng gầy guộc của Gia Hòa ngồi khép nép bên mép ghế gỗ, Nguyệt biết mình không thể trốn tránh thêm nữa.

Cô bưng chiếc hộp thiếc ra đặt cộc một tiếng lên mặt bàn, ngay cạnh ngọn đèn dầu và chiếc kính lúp nhỏ vẫn dùng chấm bài. Gia Hòa giật mình ngẩng lên, ánh mắt lộ rõ vẻ sững sờ.

“Anh ngồi lại đây,” Nguyệt cất giọng trầm tĩnh. “Mở hết ra.”

Gia Hòa nuốt khan, run rẩy cậy nắp thiếc đã gỉ mép. Tiếng kim loại lách cách khô khốc. Gần hai mươi cuộn phim nhựa ba mươi lăm ly nằm xếp ngay ngắn, mỗi cuộn đều buộc lỏng bằng một sợi chỉ màu đã bạc thếch.

Nguyệt cầm kính lúp, kéo dải phim đầu tiên ra trước ngọn đèn. Hình ảnh đảo màu hiện lên trên từng ô vuông nhỏ: nền trời màu đen thẫm, còn bóng người mang sắc trắng đục mờ ảo.

Qua thấu kính lúp, Nguyệt nghẹn ngào nhận ra chính mình của hai mươi mốt năm về trước. Đó là mùa thu năm 1968, tại vùng sơ tán ven sông Lam. Một cô giáo trẻ măng mặc áo bà ba sẫm màu, tóc tết hai bên, đang nắn nót từng nét phấn lên tấm bảng gỗ ghép từ mảnh hòm đạn. Phía sau cô, mấy đứa trẻ nhỏ đầu trần chăm chú ngước nhìn.

Nguyệt ngẩng đầu, bờ môi mỏng khẽ run: “Hồi sơ tán ở Thanh Chương... anh chụp lúc nào?”

Gia Hòa cúi nhìn dải phim, giọng khàn đặc: “Hôm đó anh đạp xe từ phà Bến Thủy lên thăm hai mẹ con. Đến nơi thấy em đang dạy học dưới căn hầm chữ A. Nắng chiều rọi vào gáy em, bụi phấn bay lấp lánh như sao. Anh đứng ngoài cửa hầm nhìn hồi lâu, sợ bước vào sẽ làm đàn trẻ hoảng mà em thì phân tâm, nên... anh chỉ biết giơ máy lên bấm.”

Nguyệt lặng đi, ngón tay run run rút cuộn phim thứ hai, rồi thứ ba.Từng dải phim trôi qua như cuốn phim quay chậm của cả một thời thanh xuân. Kia là hình ảnh cô thoăn thoắt gánh đôi thùng nước từ giếng làng về khu tập thể vào mùa hè năm 1972, áo nâu bết mồ hôi nơi sống lưng. Đây là khoảnh khắc cô ngồi giặt tã bên bờ mương, mỉm cười nhìn đàn chim én bay qua bầu trời thời chiến. Lại có những khung hình chụp cô ngồi chấm bài thâu đêm bên ngọn đèn dầu thời bao cấp, mái tóc đã điểm những sợi bạc sớm vì lo toan, chạy vạy từng lạng thịt, bơ gạo cho gia đình.

Tất cả đều là hình ảnh của cô. Không có tấm nào chụp phong cảnh hay mang tính cổ động như ảnh đăng Báo Nghệ Tĩnh. Mọi góc máy đều chụp từ xa: từ sau gốc cây, qua chấn song cửa sổ, hay khuất sau giàn mướp ngoài sân phơi. Góc nhìn nào cũng đong đầy sự chăm chút, nâng niu, lấy bóng hình cô làm tâm điểm của luồng sáng.

“Tại sao suốt ngần ấy năm, anh chưa từng in những tấm ảnh này ra?” Nguyệt nghẹn ngào hỏi.

Gia Hòa khẽ lắc đầu, bàn tay vụng về đỡ lấy mép dải phim để mồ hôi không làm ố mặt thuốc: “Tòa soạn không dùng những ảnh này... Còn ở nhà, anh nghĩ mình nghèo quá, tiền mua giấy ảnh và thuốc rọi đắt đỏ, để dành tiền đong gạo nuôi con thì hơn. Anh cứ nghĩ chỉ cần giữ chúng trong buồng tối, giấu trong hộp thiếc này là đủ. Anh ngu muội lắm... Anh mê mải nhìn em qua thấu kính, mải đo sáng, đo nét, mà không hiểu rằng em cần một người chồng bằng xương bằng thịt bước lại gần nắm lấy bàn tay em.”

Giọng Gia Hòa chùng xuống, chân thật đến buốt nhói: “Mỗi lần đi thực địa bom đạn trở về, hay mỗi đêm ngồi trong buồng tối ngột ngạt mùi hóa chất, chỉ cần đưa những dải phim có hình em lên soi trước ngọn đèn đỏ, anh mới thấy lòng mình bình yên. Nhưng anh đã sai... Anh giấu tình yêu vào bóng tối, để mặc em một mình chịu đựng lạnh lẽo ngoài ánh sáng.”

Từng lời mộc mạc như những nhát búa gõ mạnh vào tảng băng lạnh lùng mà Nguyệt dựng lên bấy lâu. Suốt hai mươi ba năm chung sống, cô luôn mang nỗi u uất của một cái bóng vô hình, ngỡ anh chỉ say mê chiếc máy ảnh Zenit vô tri. Nhưng đêm nay, gần hai mươi cuộn phim âm bản là minh chứng không thể chối cãi cho tình yêu thầm lặng của anh. Anh chưa từng lãng quên cô, chỉ là anh đã yêu theo một cách quá đỗi vụng về và cô độc.

Nỗi tủi hờn dồn nén bấy lâu vỡ tan trong lồng ngực Nguyệt. Cổ họng cô nghẹn đắng, những giọt nước mắt nóng hổi chầm chậm lăn dài trên má. Bức tường khoảng cách với đại từ xưng hô “tôi” mà cô cố giữ suốt chặng đường từ Can Lộc vào Huế dường như đã nứt toác, sụp đổ từng mảng.

Gạt giọt nước mắt vừa rơi xuống mặt kính lúp, Nguyệt với tay nhấc cuộn phim gần cuối nằm sâu dưới đáy hộp. Trên mảnh giấy nhỏ dán ngoài vỏ cuộn phim đã ngả màu ố vàng, dòng chữ viết tay bằng bút mực của Gia Hòa đã mờ nhạt: “Số 19”.

Nguyệt kéo dải phim nhựa ra, chầm chậm giơ lên sát bóng đèn dầu.

Qua ánh sáng vàng rực rỡ, một khung hình ngược sáng hiện lên rõ mồn một: một người phụ nữ trẻ gầy guộc, tiều tụy, đang đứng tựa lưng vào bức tường vôi lở loét nơi hành lang trạm xá hun hút gió lạnh. Người phụ nữ ấy mặc chiếc áo bông cũ, hai bàn tay gầy ôm chặt lấy chiếc bình nước sôi bằng sắt tráng men để sưởi ấm, ánh mắt mòn mỏi ngóng về phía cánh cửa buồng đỡ đẻ đang đóng kín.

Trái tim Nguyệt thắt lại dữ dội. Ký ức về một buổi chiều mùa đông xám ngắt năm 1967 tại trạm xá sơ tán bỗng chốc ùa về, bóp nghẹt lấy tâm can cô.

Nguyệt chầm chậm hạ dải phim xuống ngang tầm mắt, ngước nhìn người đàn ông tóc hoa râm đang ngồi đối diện, khẽ run giọng hỏi: “Anh có nhớ đây là ngày nào không?”