Chương 11: Dải Phim Dưới Trăng

Sau tấm rèm liếp nứa ngả màu mốc xám nơi cửa sau gian bếp, Nguyệt đứng bất động nhìn ra vườn chuối. Bố cô, ông Sửu, đã vác con rựa cán dài đi vòng qua lối ngõ đất về nhà trên, bỏ lại bên bờ mương một bóng người vẫn ngồi dán chặt xuống vạt cỏ úa.

Đó là Gia Hòa. Anh ngồi khom lưng, hai vai so lại dưới lớp áo sơ mi bám đầy bụi đường và nhựa chuối thâm đen. Hai bàn tay to bè nắm chặt trên đầu gối, đầu cúi gục nhìn dòng nước đỏ trôi lờ đờ. Gió sớm thung lũng thổi qua rào rào, quất những tàu chuối rách tả tơi vào lưng áo mà anh chẳng buồn nhúc nhích.

Nguyệt cắn nhẹ bờ môi khô. Hơn hai mươi năm làm vợ chồng, cô lạ gì dáng ngồi ấy. Mỗi lần làm xước cuộn phim quý của tòa soạn, anh lại ngồi thu lu như đứa trẻ có lỗi, lặng thinh không hé răng nửa lời. Nhưng hôm nay, trong bóng lưng lầm lũi kia có điều gì trĩu nặng hơn thế. Bố đã nói gì với anh? Hay người đàn ông cả đời chỉ biết đến buồng tối ấy rốt cuộc cũng nhận ra mình vừa đánh mất thứ gì?

Một thoáng xót xa dâng lên, nhưng Nguyệt vội ghìm lại. Cô tự nhắc mình về những đêm dài ôm con một mình thời sơ tán, về chiếc áo len mận chín anh chưa từng khen đẹp, và tờ đơn ly hôn đặt ngay ngắn trên bàn ăn ở Vinh. Thấy bóng anh lóng ngóng đứng dậy, quẹt mu bàn tay lên gấu quần rồi lê bước về phía giếng nước, Nguyệt buông rèm liếp, quay gót trở lại buồng trong.

Trên chiếc chõng tre kê sát tường đất, chiếc hộp thiếc đựng gần hai mươi cuộn phim âm bản vẫn nằm im lìm nơi góc gối. Đêm qua, cô mới chỉ soi qua hai cuộn đầu tiên dưới ánh đèn dầu. Những vệt đen trắng ngược màu ấy cứ chập chờn bám đuổi theo giấc ngủ trằn trọc suốt canh dài.

Nguyệt mở nắp thiếc. Bên trong, từng lõi phim nhựa ba mươi lăm ly xếp ngay ngắn, quấn mẩu giấy ghi chú bằng nét chữ tháu quen thuộc của Gia Hòa. Cô nhấc một cuộn ghi “Nguyệt lớp học Cửa Nam, 1978” và một cuộn ghi “Phơi thóc hè 1982”, rồi lấy chiếc kính lúp của bố, cẩn thận kéo mép dải phim ra trước ngọn đèn dầu Hoa Kỳ.

Dưới thấu kính lúp, từng khung hình nhỏ xíu hiện ra rõ nét. Kia là cô của mười một năm trước, đứng bên bục giảng gỗ tạp, tay cầm mẩu phấn trắng giơ lên bảng, mái tóc kẹp gọn bằng chiếc cặp ba lá. Khung hình chụp nghiêng từ ngoài cửa sổ, bắt trọn vệt nắng rọi lên sống mũi thanh tú và khóe môi đang giảng bài. Kéo thêm một đoạn nữa, dải phim hiện ra hình ảnh cô ngồi bên nia lúa trên sân kho hợp tác xã. Tấm lưng áo vá sau vai ướt đẫm mồ hôi, hai bàn tay gầy gò đang đảo thóc dưới nắng gắt. Góc máy chúc xuống từ trên cao, chụp trọn dáng vẻ nhẫn nại, cô đơn giữa khoảng sân thênh thang không một bóng người.

Nguyệt chớp mắt, dải phim khẽ run trên đầu ngón tay. Từng cuộn phim như thước đo vô hình ghi lại sự tàn phá của năm tháng lên chính thân xác cô. Cô gái trẻ trung thuở đôi mươi dần biến thành người phụ nữ khắc khổ, gầy rộc đi vì gánh nặng nuôi con thời đạn bom và bao cấp thiếu thốn. Anh đã ở đó, giương ống kính lên, đo sáng, căn nét, bấm cò. Anh thu trọn từng giọt mồ hôi của cô vào hộp tối. Thế nhưng, sau tiếng cạch khô khốc của màn trập máy ảnh, anh lại vội vã đem phim vào buồng tối tòa soạn, để mặc cô một mình xoay xở với đống củi ẩm, bữa cơm độn sắn và những cơn sốt co giật của con giữa đêm khuya.

Anh yêu cô bằng con mắt của kẻ săn tìm khuôn hình, nhưng lại hoàn toàn mù lòa trước nỗi mệt mỏi của người đàn bà bằng xương bằng thịt sống chung dưới một mái nhà. Nguyệt thở dài, cuốn dải phim lại, đặt trả vào hộp thiếc. Lòng cô ngổn ngang như đống tơ vò, vừa xót xa vừa chua chát.Chiều buông xuống làng Trại Hạ rất nhanh. Sau bữa cơm đạm bạc với canh rau tập tàng do bà Thoa nấu, bóng tối phủ kín rặng tre đầu ngõ. Đêm nay trăng thượng tuần lên cao, ánh trăng vằng vặc trải dài trên sân gạch. Từ gian nhà kho phía chái bếp bỗng phát ra những tiếng lách cách khe khẽ.

Nguyệt bước nhẹ ra hiên sau, nép mình bên cột gỗ nhìn sang. Cửa kho khép hờ. Trong khoảng tranh tối tranh sáng, Gia Hòa đang ngồi thu lu trên chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít. Cả thân hình anh trùm kín dưới tấm vải đen dày cộp, phủ từ đỉnh đầu xuống tận đầu gối, không để lọt một tia sáng nào.

Dưới tấm vải đen phập phồng theo từng nhịp thở, hai cánh tay anh chuyển động thoăn thoắt. Nguyệt hiểu anh đang làm gì. Bằng xúc giác thuần túy trong bóng tối tuyệt đối, anh đang lần mò luồn dải phim chưa tráng vào rãnh xoắn của chiếc lõi nhựa, rồi khóa chặt vào chiếc tank tráng dã chiến. Chỉ cần một tia sáng nhỏ lọt vào, toàn bộ dải phim nhạy sáng sẽ hỏng hoàn toàn. Mất chừng mươi phút, Gia Hòa mới hất tung tấm vải đen ra. Trán anh ướt đẫm mồ hôi, hai mắt đỏ hoe vì thiếu ngủ.

Anh cẩn thận rót từng ngụm thuốc hiện vào phễu chiếc tank, mắt dán chặt vào mặt đồng hồ Liên Xô trên cổ tay trái. Anh khẽ lắc đều chiếc hộp tròn, đếm nhẩm từng giây trong miệng. Sau đó là thuốc dừng, rồi đến thuốc hãm. Mùi chua nồng, ngai ngái của hóa chất tráng phim lập tức tỏa ra, quyện vào mùi rơm ẩm và mùi bùn đất quê hương. Mùi hương ấy từng bám riết lấy căn nhà tập thể ở Vinh suốt hơn hai mươi năm, khiến Nguyệt bao lần ngột ngạt. Nhưng lúc này, nhìn người đàn ông gần năm mươi tuổi ngồi co ro giữa đống nông cụ hoen rỉ, cặm cụi từng thao tác với vẻ nhẫn nại vụng về, cổ họng Nguyệt nghẹn lại.

Anh không hề buông bỏ chiếc máy ảnh như cô mong đợi. Đi tìm vợ, anh vẫn tha lôi theo cả đồ nghề, vẫn chui rúc vào góc tối để vật lộn với những dải nhựa vô tri. Đến chết anh cũng không chừa được cái nghiệp ấy. Thế nhưng, trong lòng cô, sự cứng rắn bấy lâu bỗng rạn vỡ, chao đảo khôn nguôi.

Xong công đoạn hãm thuốc và rửa sạch bằng gàu nước giếng mát lạnh, Gia Hòa mở nắp tank. Anh cầm dải phim ướt sũng bước ra khỏi cửa kho. Dưới ánh trăng bàng bạc vằng vặc soi rõ từng ngọn cỏ, Gia Hòa thận trọng bước lại mép sân, nơi sợi dây thép phơi quần áo mắc ngang qua hai thân cau già. Anh lấy từ túi quần ra mấy chiếc kẹp gỗ, nhẹ nhàng kẹp một đầu dải phim lên dây thép, đầu kia kẹp một chiếc móc sắt nhỏ để giữ cho dải nhựa thẳng thớm không bị cuộn tròn.

Dải phim âm bản ướt đẫm lấp lánh dưới ánh trăng. Từng giọt nước li ti đọng trên mặt phim phản chiếu ánh bạc lung linh, khẽ đung đưa theo làn gió đêm mát rượi thổi từ cánh đồng Can Lộc vào. Bóng hình của chính cô — những khoảnh khắc mà anh vừa cặm cụi tráng dã chiến trong bóng tối — đang lơ lửng giữa đất trời, phơi mình dưới trăng khuya.

Nguyệt không kìm được bước chân, lặng lẽ bước xuống sân gạch, tiến lại đứng cạnh dây phơi nhìn dải phim ướt đung đưa trong gió đêm.

Tiếng bước chân rất khẽ của cô khiến Gia Hòa giật mình. Anh quay phắt lại, bàn tay đang cầm chiếc kẹp gỗ khựng lại giữa không trung. Nhìn thấy Nguyệt đứng sững trong ánh trăng, đôi mắt anh ánh lên sự bối rối tột cùng. Anh mấp máy môi nhưng không dám mở lời, chỉ lặng lẽ nhích người sang một bên chừng hai bước chân, nhường trọn khoảng trống dưới ánh trăng cho cô đứng cạnh.