Chương 21: Tiếng Chuông Hoàn Lương

Tôi bước vội lại gần, khom người luồn tay dưới nách nâng bờ vai khẳng khiu của cụ Lò Văn Khun. Lớp áo chàm dày sực mùi tro trấu run lên bần bật theo từng nhịp nấc nghẹn ngào của người nghệ nhân già. Đôi bàn tay chằng chịt vết sẹo xỉ đồng của cụ bấu chặt lấy cánh tay tôi như cố tìm một điểm tựa vững chãi giữa cơn chấn động tâm can.

– Cụ Khun, đứng lên đi cụ. Mọi chuyện qua rồi, mảnh đất này đã được trả lại sự trong sạch. – Tôi khẽ nói, nhẹ nhàng đỡ cụ đứng thẳng dậy trên nền đá vôi lạo xạo của sân đình.

Ngân cũng bước nhanh tới, cúi nhặt cây gậy gỗ nghiến phủ đầy bụi đất trao lại tận tay già làng. Cụ Khun ngước nhìn khắp lượt bà con bản Ro đang đứng lặng quanh bãi đất. Những ánh mắt nghi kỵ, hoang mang suốt bao ngày qua giờ chỉ còn lại sự thảng thốt và niềm ân hận muộn màng. Đôi mắt đục mờ vì khói lò suốt bảy mươi hai năm cuộc đời của cụ chớp chớp, hai giọt nước mắt lăn dài qua những nếp nhăn sâu hoắm như rãnh nứt chân vách đá.

– Già… già thật có mắt như mù! – Giọng cụ Khun khàn đặc, ngắt quãng trong cơn xúc động. – Bao năm qua, dòng họ Lò cứ khư khư ôm lấy lời nguyền Thần Mỏ, ngỡ rằng giữ kín tiếng chuông r*n r* trong đêm là che chở cho bản làng. Nào ngờ sự u mê ấy lại mở đường cho kẻ ác khoét rỗng ruột núi non, biến hang Khẳm thành cạm bẫy suýt nữa chôn sống cả thằng Páo… Ơn cứu mạng này, ơn khai sáng này, già và toàn thể bản Ro xin tạc dạ ghi lòng!

Cụ đưa tay gạt giọt lệ trên má, siết chặt cây gậy nghiến rồi nhìn thẳng vào tôi và Ngân – Hai cháu theo già về xưởng. Có những điều đã đến lúc phải phơi bày trọn vẹn dưới ánh mặt trời.

Chúng tôi cùng cụ rảo bước về phía gian xưởng đúc đồng nằm nép dưới chân vách đá karst. Lò than nguội lạnh từ đêm qua vẫn vương vãi xỉ than và muội đồng, nhưng bầu không khí ngột ngạt u tối thường ngày dường như đã bị cơn gió trưa xua tan sạch sẽ. Cụ Khun chống gậy đi thẳng vào góc buồng tối, run run mở chiếc hòm gỗ sa mộc cổ đóng bằng mộng tinh xảo đã lên nước đen bóng. Cụ cẩn trọng nâng ra một cuộn giấy dó ngả màu nâu sẫm, bên ngoài bọc cẩn thận bằng hai lớp vải chàm nhuộm vỏ cây.

– Đây là bản vẽ kỹ thuật bí truyền đúc chuông câm do tổ tiên dòng họ Lò truyền lại qua năm đời. – Giọng cụ Khun trầm xuống, trang nghiêm và rành rọt. – Từ xưa, tổ phụ ta dựa vào luồng gió ngầm trong lòng đất mà tính toán độ dày mỏng của vách đồng, góc vát của miệng chuông rỗng để tạo buồng cộng hưởng. Nhưng vì kiêng kỵ và sợ hãi tai ương, tổ tiên chỉ bí mật truyền tay trong tộc, coi đó là mật lệnh của thần linh. Giờ già đã hiểu, giấu giếm chỉ nuôi dưỡng bóng tối và hủ tục, tạo cơ hội cho kẻ gian trục lợi. Già muốn trao lại cuộn vẽ này cho hai cháu, nhờ các nhà khoa học dưới xuôi lập hồ sơ bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể cho bản Ro, để con cháu đời sau hiểu rõ tri thức âm học của tiền nhân mà không còn khiếp sợ điều vô căn cứ.

Ngân kính cẩn nâng hai tay đón lấy cuộn giấy dó, ánh mắt ánh lên sự xúc động chân thành – Cháu cảm ơn cụ! Cháu hứa với cụ, Viện chúng cháu sẽ hoàn thiện bộ hồ sơ khoa học chuẩn xác nhất, để giá trị văn hóa chân chính của họ Lò và bản Ro được trân trọng, gìn giữ đúng với tầm vóc của nó.

Cụ Khun khẽ gật đầu, ánh mắt chuyển sang đống than gỗ ở góc xưởng rồi cất tiếng gọi trầm ấm – Thằng Páo, lại đây với già.

A Páo bước vào, bước chân còn tập tễnh vì chấn thương ở gióng chân, lớp băng vải quanh mạn sườn khẽ cọ vào nẹp áo. Cậu bước tới trước mặt nghệ nhân già, quỳ sụp xuống, hai bàn tay run rẩy dâng lên hai mảnh vòng bạc bện bị bẻ gãy mà tôi vừa trao lại ban trưa – Con… con mang tội lớn với tổ tiên, với bản làng…

– Ngẩng mặt lên! – Cụ Khun quát khẽ nhưng trong đáy mắt lại ánh lên vẻ bao dung trìu mến. – Con người miền núi ngã ở dốc nào thì đứng dậy ở dốc ấy. Mày lầm đường vì thương mẹ ốm, nhưng trước họng súng của quân quặng tặc, mày thà chịu đòn roi chứ nhất quyết không hé răng chỉ lối thoát hiểm của dòng họ. Mày đã giữ trọn cái bụng dạ kiên trung của người bản Ro.

Cụ Khun đón lấy hai mảnh bạc, dùng kẹp sắt gắp một mẩu đồng thau thả vào chiếc nồi nấu kim loại nhỏ trên miệng lò. Cụ giật mạnh cần bễ thụt. Gió thốc vào lò than, ngọn lửa xanh rực bùng lên, soi rõ gương mặt quắc thước của người thợ già. Dưới bàn tay lão luyện từng rèn đúc bao mùa trăng, dòng đồng thau nóng chảy ánh lên sắc vàng rực rỡ được cẩn trọng nhỏ vào khe nứt giữa hai mảnh bạc bện. Tiếng xèo xèo vang lên kèm theo làn khói mỏng thơm mùi quặng. Mối hàn đồng thau nguội đi, gắn chặt hai mảnh bạc lại thành một vòng tròn khép kín, bền chặt và rắn rỏi như một vết sẹo kiêu hãnh sau cơn giông bão.

Cụ nhúng chiếc vòng vào chậu nước lã bốc hơi nghi ngút, rồi tự tay tròng chiếc vòng lành lặn vào cổ tay chai sạn của A Páo – Chiếc vòng này đã liền lại bằng đồng bản Ro. Từ hôm nay, mày không còn là thằng thợ săn cô độc nữa. Ở lại gian xưởng này, già sẽ đem toàn bộ ngón nghề đúc đồng truyền lại cho mày!

A Páo nghẹn ngào ôm lấy đầu gối cụ Khun, hai hàng nước mắt tuôn trào trên khuôn mặt rám nắng phong sương – Con đội ơn cụ! Con thề sẽ dùng nắm củ thuốc rừng quý anh Hoàng và chị Ngân mang về sắc cho mẹ uống dứt cơn sốt rét, rồi ngày đêm ở lại bên lò than phụng dưỡng mẹ, học trọn cái nghề của cụ để giữ lấy tiếng chuông cho bản làng!Đầu giờ chiều, tiếng còi xe đặc chủng vang rền xé tan sự tĩnh mịch của thung lũng đá vôi.

Tôi và Ngân cùng dân bản ra tận bìa rừng cấm chứng kiến các chiến sĩ Công an huyện và Bộ đội Biên phòng áp giải Đặng Quốc Tráng cùng đồng bọn lên xe bọc lưới thép. Tráng bị chấn thương thủng màng nhĩ do vòng lặp hồi tiếp âm thanh cực đại, hai tai điếc đặc, dáng vẻ béo tốt xảo quyệt thường ngày giờ co rúm lại, bước đi run rẩy dưới ánh mắt khinh bỉ của dân làng. Vị chỉ huy công an huyện bắt tay tôi và Ngân thật chặt, thông báo cơ quan điều tra đã hoàn tất thủ tục khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Tráng cùng đồng bọn về hành vi khai thác khoáng sản trái phép quy mô lớn và bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản.

Cách đó không xa, tại khu vực miệng hang Khẳm vừa bị sụt lún thành một hố sụt khổng lồ sau vụ nổ khí ngầm, lực lượng chức năng đang khẩn trương chôn cột bê tông, dựng hàng rào thép gai kiên cố và cắm biển cảnh báo nguy hiểm sạt lở, chính thức phong tỏa vĩnh viễn vùng hầm mỏ hiểm trở này.

Ngân đứng bên tôi, tay ôm chặt tập tài liệu khảo sát dã ngoại. Cô vừa bàn giao trọn vẹn bản sao hồ sơ địa chất Mission 1912 cùng mẫu quặng monazite thô thu hồi được dưới lòng đất cho chính quyền địa phương, đặt nền móng pháp lý vững chắc cho kế hoạch khoanh vùng bảo vệ khoáng sản và quy hoạch địa chất thung lũng trong tương lai.

– Thế là xong rồi anh Hoàng nhỉ? – Ngân nghiêng đầu mỉm cười, những sợi tóc mai bay bay trong làn gió núi mát rượi.

– Ừ, xong rồi. Khoa học và sự thật đã trả lại bình yên cho bản Ro. – Tôi thở phào, lồng ngực nhẹ bẫng sau những chuỗi ngày nghẹt thở.

Sáng hôm sau, khi những tia nắng ban mai đầu tiên rọi qua sương sớm, xua tan lớp mây mù bao phủ rặng sa mu già, tôi và Ngân chuẩn bị hành lý rời bản.

Trước khi xe lăn bánh, tôi mượn chiếc chuông câm của cụ Khun, đặt trang trọng lên một mỏm đá vôi bằng phẳng ngay đầu con dốc dẫn vào bản. Nơi đây lộng gió, đón trọn luồng khí đối lưu trong lành từ đỉnh núi tràn xuống thung lũng. Không còn máy nén khí c**ng b*c, không còn dải tần 18.9 Hertz ma quái của van tiết lưu quặng tặc.

Tôi bật máy ghi âm Sound Devices, lắp micro shotgun bọc lông chắn gió hướng thẳng vào miệng chuông. Ngọn gió thu sớm lướt nhẹ qua vành kim loại rỗng. Thân chuông đồng thiếc rung lên những xung động cơ học tự nhiên, phát ra một chuỗi âm thanh u u trầm ấm, vang xa và trong trẻo lạ kỳ. Trên màn hình máy tính, biểu đồ âm phổ hiển thị những dải sóng dao động hài hòa, thanh sạch như một phím đàn êm ái giữa bản giao hưởng của núi rừng.

Tôi ấn nút lưu lại bản thu âm hoàn chỉnh. Mục tiêu ban đầu của chuyến công tác thực địa cho Viện Dân tộc học và Bảo tồn Văn hóa phi vật thể đã hoàn thành trọn vẹn: một mẫu âm thanh nguyên bản, trung thực về chiếc chuông câm độc nhất vô nhị, minh chứng cho tài hoa đúc đồng của người vùng cao.

Chiếc xe dã chiến hai cầu nổ máy giòn giã, từ từ lăn bánh trên cung đường đất đỏ uốn lượn quanh sườn núi. Dân bản Ro đứng chen chúc đầu bản vẫy tay chào tạm biệt. Cụ Khun đứng tựa vào gậy gỗ nghiến, bên cạnh là A Páo trong chiếc áo chàm mới tinh. Cậu giơ cao bàn tay đeo chiếc vòng bạc bện lấp lánh mối hàn đồng thau dưới nắng sớm, ánh mắt rạng ngời niềm tin vào ngày mai.

Khi xe lên tới đỉnh đèo lộng gió, tôi bảo anh tài xế dừng lại ít phút. Tôi và Ngân cùng bước xuống xe, đứng bên mép vực phóng tầm mắt nhìn xuống thung lũng bản Ro đang nằm yên ả giữa lòng chảo đá vôi, thanh bình và thơ mộng như một bức tranh thủy mặc.

Gió đại ngàn ào ạt thổi tới, cuốn theo hương thơm ngai ngái của nương ngô và hoa cỏ vùng cao.

Theo quán tính suốt ba năm qua, những ngón tay tôi khẽ chạm vào chiếc tai nghe kiểm âm chuyên dụng đeo lủng lẳng quanh cổ. Chiếc tai nghe ấy từng là tấm lá chắn bảo vệ màng nhĩ tôi, nhưng cũng chính là chiếc gông cùm vô hình giam hãm tâm hồn tôi trong nỗi dằn vặt khôn nguôi sau cái chết của Lưu Đức Minh. Tôi đã từng nghĩ mình là kẻ hèn nhát, tự cô lập với thế giới vì một tín hiệu dao động tần số thấp bị bỏ lỡ năm xưa. Nhưng trải qua những giây phút sinh tử dưới đáy hang Khẳm, đối mặt với bóng ma ảo giác và hiểm nguy ngút trời để cứu A Páo và Ngân, tôi nhận ra mình đã không còn gục ngã trước nỗi sợ hãi.

Tôi mỉm cười thanh thản, chầm chậm đưa hai tay tháo chiếc tai nghe kiểm âm xuống khỏi cổ, cẩn thận gấp gọn rồi cất sâu vào ngăn đáy ba lô dã chiến.

Lần đầu tiên sau ba năm đằng đẵng, tôi để đôi tai trần của mình trực tiếp đón nhận tất cả những thanh âm mộc mạc của cuộc đời: tiếng lá sa mu xào xạc trong gió, tiếng chim hót ríu rít gọi bầy trên vách đá tai mèo, và tiếng thở phập phồng ấm áp của đại ngàn Tây Bắc. Minh ơi, người anh em của tôi, cậu có thể yên nghỉ được rồi. Tôi đã tìm lại được dũng khí để bước tiếp.

– Đi thôi anh Hoàng, những cung đường nghiên cứu mới đang đợi chúng ta phía trước! – Ngân quay lại vẫy tay, nụ cười bừng nở rạng rỡ dưới vành mũ dã ngoại.

– Tôi tới đây! – Tôi đáp lời, sải bước dài về phía chiếc xe, trong lòng ngập tràn một nguồn sinh lực mới.

Dưới ánh nắng thu rực rỡ soi rọi thung lũng, tiếng vọng đại ngàn vang lên không còn là nỗi sợ hãi mù mịt của lòng đất, mà là khúc ca thanh thản của một tâm hồn đã tìm lại được ánh sáng và sự thứ tha.