Chương 25: Cánh Cửa Dòng Ngọt

Tờ công văn đóng dấu đỏ chót như một hòn than nóng rực nung rát những ngón tay thô ráp của Triết. Gió từ lòng sông Cái thốc ngược lên mặt đê, mang theo hơi chát của lớp muối kết tinh trắng xóa trên các thân dừa nước úa vàng. Tiếng máy nổ của chiếc ghe chở cán bộ huyện vừa tắt lịm, nhường chỗ cho sự im lặng nặng nề đến nghẹt thở. Hơn năm mươi phần trăm kinh phí đợt cuối bị cắt bỏ, các hạng mục âu thuyền và kênh nhánh phụ bị đình chỉ vô thời hạn. Những con số lạnh lùng trên mặt giấy in roneo phẳng lì như muốn bẻ gãy mọi công sức mà bao con người nơi đây vừa liều mạng gìn giữ trong đêm sụt lún móng cống.

Triết siết chặt mép giấy, vết bầm tím còn vương trên vầng trán nhói lên từng cơn buốt nhức theo nhịp đập của thái dương. Anh nhìn quanh. Hàng chục ánh mắt của bà con nông dân đang đổ dồn vào anh, từ những gương mặt sạm đen vì nắng gió đến những đôi bàn tay còn vấy đầy bùn non chưa kịp rửa. Trong đáy mắt họ, niềm hân hoan khi vừa thấy cánh van thép vận hành thử ban nãy đã vụt tắt, thay bằng nỗi hoang mang đặc quánh.

“Chú Triết… Chuyện này là thiệt hả chú?”

Tiếng ông Bảy Kiên cất lên, trầm đục và run rẩy. Lớp vải xám tro của chiếc áo bà ba chần bông mà Lụa vừa tặng ông ban chiều khẽ rung rinh trong gió chướng. Bàn tay gân guốc của người già đặt mạnh lên bả vai Triết, lực siết truyền qua lớp áo kaki sờn cũ một hơi ấm nóng rực.

Triết nhìn thẳng vào mắt ông Bảy, cố giữ cho giọng mình không bị dao động “Dạ thiệt, ông Bảy. Cơn bão số năm ngoài biển Đông tàn phá dữ dội quá, tỉnh phải dồn toàn bộ nguồn dự phòng quốc gia để hộ đê cứu lúa ngoài duyên hải. Các công trình cấp huyện đều phải thắt lưng buộc bụng. Nếu không có vốn bổ sung, phần âu thuyền cho ghe xuồng qua lại với hai tuyến mương dẫn nước ngọt vô lõi vườn bưởi sẽ phải dừng lại.”

Một tiếng thở dài não nuột bật ra từ đám đông. Có tiếng phụ nữ sụt sùi: “Vậy là công toi hết rồi sao trời? Nước mặn ngoài sông lớn còn lăm le ngập ngụa, vườn tược đang chết khát…”

“Không công toi!”

Lụa bước lên một bước, đứng ngang hàng với Triết. Tà áo bà ba màu tím lục bình của cô bay nhẹ trong gió chiều. Đôi mắt trong veo ánh lên nét cương nghị lạ lùng, Lụa nhìn khắp lượt bà con lối xóm, rồi dừng lại trên khuôn mặt sạm đen phong sương của Triết “Cái thân cống chính mình đã giữ được rồi, cánh van thép cũng đã lắp xong. Thiếu tiền sắt thép của tỉnh thì mình dùng tre gỗ của làng. Thiếu máy xáng cạp đào mương thì mình dùng cuốc xẻng, dùng sức người vần công. Mấy tháng nay, giông gió sạt lở dữ dằn như vậy mà bà con mình còn nắm tay nhau vượt qua được, lẽ nào giờ lại khoanh tay chịu chết khát trên đống đất của mình?”

Lời nói của Lụa mộc mạc như hạt lúa củ khoai nhưng lại dội vào lòng mọi người một luồng sinh khí mới. Thành cũng vội vàng chen lên, lồng ngực phập phồng “Chị Hai nói đúng! Con… à quên, em với thanh niên trong xóm có sức dài vai rộng. Ngày mai em ra công trường phụ đào mương với anh Triết. Cơm nhà tự túc, không tốn của công trình một đồng tiền công nào hết!”

Ông Bảy Kiên chống mạnh cây gậy tầm vông xuống nền đất đê, hàm râu cước rung lên bần bật “Con Lụa nói trúng cái bụng già này! Đất đai là của xứ mình, vườn tược là miếng cơm manh áo của con cháu mình. Hồi chiến tranh bom cày đạn xới còn không làm dân Tân Bình này bỏ xứ, sá gì mấy con số trên giấy tờ! Chú Triết, chú cứ tính toán kỹ thuật đi. Cần bao nhiêu cây tràm, bao nhiêu bờ đất, già này đứng ra cắt đặt từng xóm vần công cho chú!”

Triết xúc động đến nghẹn lời. Anh nhìn quanh những gương mặt chất phác, rồi nhìn sang bà Hai Nhị đang lặng lẽ đứng cạnh gốc bần. Người mẹ thị thành vốn cẩn trọng của anh khẽ gật đầu, trong ánh mắt bà không còn vẻ xa cách của chốn thị thành mà đã ánh lên niềm cảm phục sâu kín “Con cứ yên tâm làm. Mấy cái máy bơm công suất lớn mẹ đặt cọc dưới Cần Thơ hôm trước, mẹ sẽ cho chở xuống đủ. Phần xi măng phụ gia đông kết nhanh còn thiếu cho đoạn nối cống phụ, mẹ sẽ bảo người ta chuyển thẳng bằng đò máy tới đây.”

Nút thắt ngỡ như nghiền nát công trình bỗng chốc được tháo gỡ bằng chính tấm lòng thảo thơm và sức mạnh đoàn kết của xóm cồn. Suốt ba ngày ba đêm sau đó, công trường không hề ngơi nghỉ một phút giây. Dưới sự điều phối của Triết, toàn bộ phương án kỹ thuật được điều chỉnh cấp tốc: thay vì chờ đợi vật tư đúc sẵn cho hệ thống cống phụ và âu thuyền, anh hướng dẫn bà con đóng cừ tràm kết hợp đá hộc và lưới thép mắt cáo để gia cố các bờ dẫn. Những liếp đất được đào bằng tay thẳng tắp, nối liền lòng Kênh Xanh vào tận các con mương nội đồng.

Rạng sáng ngày thứ tư, cù lao Tân Bình đón một buổi bình minh rực rỡ chưa từng thấy.

Mặt trời đỏ ối như lòng đỏ trứng gà từ từ nhô lên khỏi rặng dừa nước phía hạ lưu. Gió chướng ngừng thổi, không khí trong vắt và dịu ngọt lạ kỳ. Dọc theo triền đê Kênh Xanh, cờ hoa kết bằng giấy màu và những dải lụa tím do bàn tay khéo léo của các cô gái tổ thêu tiệm Cúc Áo chăng dài suốt từ đầu vàm vào tới tận sân đình.

Hôm nay là ngày mở cống lịch sử.

Toàn bộ con đê quai ngăn dòng tạm bợ bằng bao tải cát và rơm bùn – tấm khiên che chắn hố móng suốt những tháng ngày giông bão – đã được hàng trăm trai tráng trong xóm dùng cuốc xẻng san phẳng từ nửa đêm. Mặt nước ngoài sông lớn đang cuồn cuộn dâng cao theo con nước lớn rằm tháng Giêng, dòng nước ngọt chở nặng phù sa từ thượng nguồn sông Tiền ùa về, mang sắc đỏ son màu mỡ, đập dồn dập vào mặt ngoài cánh van thép khổng lồ.

Triết đứng trên bệ điều khiển trung tâm của thân cống chính. Anh mặc chiếc áo sơ mi bạc màu được giặt giũ phẳng phiu, tay vịn vào vô lăng tời cáp bằng gang đúc. Dưới chân anh, khối bê tông mác cao đã khô đanh, vững chãi như một tảng đá ngầm ngàn năm cắm sâu vào lòng đất mẹ. Vết bầm trên trán anh đã mờ đi nhiều, chỉ còn lại một vệt sẫm màu tôn thêm vẻ rắn rỏi, kiên định của đôi mắt sáng sau tròng kính cận.

Phía dưới bờ kênh, đông nghẹt bà con chòm xóm. Ai nấy đều bận những bộ đồ tươm tất nhất. Lụa đứng giữa đám đông trong chiếc áo bà ba màu mỡ gà thanh thoát, cổ áo thêu nhánh hoa bần trắng muốt – một mẫu áo mới mà cô vừa hoàn thành đêm qua. Nụ cười dịu dàng của cô như đóa hoa sớm mai, ánh mắt không rời khỏi bóng dáng người thanh niên trên đài van.

“Bà con ơi! Nước ngoài sông Tiền đã ngọt lịm phù sa rồi! Độ mặn đo được chỉ còn chưa đầy nửa phần nghìn!” Tiếng anh cán bộ kỹ thuật trẻ reo to qua chiếc loa cầm tay bằng sắt tây.

Tiếng vỗ tay, tiếng reo hò lập tức dậy lên như sấm rền.

Ông Bảy Kiên bước lên mố cầu, đưa tay ra hiệu cho toàn thể xóm làng im lặng. Giọng ông rền vang, dõng dạc “Hôm nay, ngày lành tháng tốt, con cháu cù lao Tân Bình ta cùng chú kỹ sư Triết xin phép thổ thần sông nước, mở cửa đón dòng nước ngọt về cứu lấy đất đai, xóm làng! Chú Triết… Mở cống!”

“Dạ, mở cống!”

Triết dõng dạc đáp lời. Anh cùng hai người thợ máy lực lưỡng ghì chặt tay đòn bẩy, đóng cầu dao điện dẫn từ máy nổ công trường. Tiếng môtơ điện gầm lên một tiếng giòn giã, xích tải cuộn tròn từ từ kéo những sợi cáp thép to bằng cổ tay.

“Ken két… rầm rập…”

Cánh van thép nặng hàng chục tấn chậm rãi rời khỏi ngưỡng cống. Ban đầu chỉ là một khe hẹp cỡ gang tay, bọt nước trắng xóa lập tức bắn tung tóe lên cao. Rồi khe hở rộng dần, rộng dần lên một mét, hai mét.

“Ào… ào ào!”

Một cột sóng màu nâu đỏ phù sa cuồn cuộn như con rồng đất khổng lồ từ sông lớn chồm qua ngưỡng cống, lao thẳng vào lòng Kênh Xanh! Dòng nước ngọt mát lành, mang theo hơi thở nồng nàn của đất mẹ thượng nguồn, hung hãn đẩy lùi khối nước tù đọng lờ nhờ phèn mặn bấy lâu nay. Nước dâng lên cuồn cuộn, l**m vào hai bên bờ dừa nước, làm những rặng lục bình dập dềnh trôi xuôi như đang nhảy múa mừng ngày hội ngộ.

Tiếng reo hò của dân làng vỡ òa ra không gian sông nước. Trẻ con c** tr*n nhảy ùm xuống những bến nước ven kênh, vốc từng ngụm nước đỏ đục lên mặt mà cười ngặt nghẽo. Những người nông dân già nua, một đời lam lũ quỳ gối ngay trên triền cỏ, run run vục hai bàn tay vào dòng nước đang chảy xiết, đưa lên miệng nếm thử rồi ôm chầm lấy nhau mà khóc ròng. Vị ngọt lịm của phù sa, vị ngọt của sự sống đã thực sự trở lại với dải đất cồn sau bao tháng ngày khô cằn trong tuyệt vọng.Từ trên đài điều khiển bước xuống, Triết thấy tim mình đập rộn ràng một niềm hạnh phúc khôn tả. Lụa tiến lại gần anh, trên tay cầm chiếc khăn rằn thơm mùi nắng mới. Cô khẽ kiễng chân, cẩn thận chấm nhẹ những giọt nước phù sa bắn lên vầng trán còn vương vết bầm của anh.

“Nước ngọt về thiệt rồi anh…” Giọng Lụa nghẹn ngào, khóe mắt lấp lánh ngấn lệ.

Triết nhìn vào đôi mắt thăm thẳm của người con gái trước mặt, cảm nhận trọn vẹn sự bình yên sau chuỗi ngày giông bão. Anh đưa tay nắm lấy bàn tay thon thả của cô, ngón trỏ có vết chai mịn vì mũi kim đường chỉ “Nhờ có em, nhờ có bà con mình… Nếu không có tiệm May Cúc Áo, không có chiếc áo chần bông nghĩa tình của em sưởi ấm lòng ông Bảy, cống Kênh Xanh này đã không thể có ngày hôm nay.”

Buổi trưa, bến nước trước hiên tiệm May Cúc Áo biến thành một ngày hội thực sự của cả xóm cồn.

Bà con lối xóm cùng nhau khiêng bàn ghế, trải chiếu hoa ra tận bãi cỏ ven bờ kênh râm mát bóng dừa. Lễ mừng công được tổ chức đơn sơ mà ấm áp đến tận cùng ruột gan. Không có rượu ngoại hay cỗ bàn sang trọng, chỉ có những món ăn đậm đà phong vị sông nước Nam Bộ: nồi lẩu mắm cá sặc đồng bốc khói nghi ngút ăn kèm bông súng, bắp chuối bào; những con cá lóc đồng mập mạp nướng trui trên rơm thơm lừng; đĩa ốc bươu luộc sả ớt cay nồng và những xâu bánh lá dừa béo ngậy nước cốt dừa do chính tay bà Năm Búp tỉ mẩn gói từ hôm trước.

Bà Hai Nhị ngồi ở chiếc bàn danh dự bên cạnh ông Bảy Kiên. Người phụ nữ thành thị sang trọng ấy giờ đây bận chiếc áo bà ba màu lam giản dị, nụ cười rạng rỡ thường trực trên môi khi liên tục được bà con xúm xít gắp cho những miếng cá ngon nhất, rót cho những chén nước trà sen thơm ngát.

Giữa khoảng sân trước bến, tiếng đờn kìm, đờn tranh của ban đờn ca tài tử ấp bắt đầu buông những ngón nhấn nhá réo rắt. Giọng ca của một cô đào miệt vườn cất lên ngân nga, trầm bổng kể về tình đất, tình người, về những người con đi mở cõi và dòng nước ngọt ngào muôn đời nuôi nấng những hạt phù sa.

Đặc biệt hơn cả, ở một góc sàn nước dựng tạm trên mé kênh, đoàn múa rối truyền thống của các nghệ nhân già trong xã cũng bắt đầu buổi diễn phục vụ bà con. Những con rối bằng gỗ mộc mạc, được sơn phết khéo léo dưới bàn tay điều khiển tài hoa sau tấm màn vải, đang uyển chuyển tái hiện lại cảnh chèo xuồng, quăng chài bắt cá, cảnh đôi trai gái cùng nhau cấy lúa trên đồng. Tiếng trống cơm thùng thình xen lẫn tiếng cười giòn giã của lũ trẻ con làm bừng sáng cả một góc trời quê êm ả.

Triết đứng bên hiên tiệm, lặng ngắm khung cảnh thanh bình như một bức tranh thủy mặc sống động. Bên trong gian nhà ba gian, Thành và Út Mơ đang lăng xăng bưng những khay trà mời khách, tiếng nói cười ríu rít như bầy chim non.

“Chú Triết qua đây với già một lát!”

Tiếng gọi của ông Bảy Kiên kéo Triết ra phía mép vườn bưởi tiếp giáp bờ kênh. Triết bước nhanh tới. Ông Bảy đang đứng tựa vào một gốc bưởi da xanh cằn cỗi, chòm râu bạc rung rinh theo từng cơn gió thoảng.

Chiếc áo bà ba chần bông xám tro trên mình ông vẫn phẳng phiu, vạt áo khẽ bay lật phật. Ông già không nhìn vào mâm tiệc ồn ào phía sau, mà đôi mắt kèm nhèm ngước nhìn chăm chú về phía dòng nước Kênh Xanh đang cuồn cuộn chảy qua con mương dẫn, tràn vào từng liếp vườn.

Mấy bữa trước, những cành bưởi này còn khẳng khiu, lá vàng úa rụng đầy mặt đất vì phèn mặn ngấm vào rễ. Vậy mà lúc này, dòng nước ngọt mang theo lớp bùn son béo ngậy đang l**m láp quanh gốc cây, ngấm sâu vào từng thớ đất nứt nẻ. Những chùm lá non còn sót lại dường như đang rung rinh đón nhận nguồn sống mới, từng giọt nước ngọt ngào như tưới tắm vào tận cùng ruột gan của cây cối.

Ông Bảy chậm rãi cúi xuống, nhúng chiếc gáo dừa khô vào con mương, múc lên một gáo nước đầy ắp phù sa. Ông không uống, mà từ từ nghiêng gáo, tưới nhẹ quanh gốc cây bưởi đầu bờ – cái cây mà ngày xưa chính tay người con trai đã khuất của ông vun trồng.

“Chú coi kìa…” Giọng ông Bảy run lên, đầy vẻ kiêu hãnh và xúc động khôn cùng. “Đất cù lao mình… sống lại rồi chú ơi. Mấy liếp bưởi này coi như qua cơn bĩ cực. Vài bữa nữa thôi, bông bưởi sẽ lại trổ trắng xóa, thơm lừng cả một khúc sông…”

Triết nhìn đôi bàn tay run rẩy của ông lão, cảm nhận một sự kính trọng sâu sắc dâng trào trong lồng ngực “Dạ, có dòng nước ngọt này bồi đắp quanh năm, vụ bưởi Tết năm nay bà con mình chắc chắn sẽ trúng lớn. Con mừng cho ông, mừng cho cả làng mình.”

Ông Bảy quay lại, nhìn sâu vào mắt Triết. Ánh mắt nghiêm nghị, khắc nghiệt ngày nào giờ chỉ còn lại sự bao dung, trìu mến vô bờ bến của một người cha nhìn đứa con ruột thịt “Thằng Kiên con già dưới suối vàng… chắc nó cũng đang cười mãn nguyện lắm. Hồi đó nó ngã xuống vì con đê ngăn lũ, già cứ ôm mối hận trong lòng, nghĩ hễ đắp đập ngăn sông là mang tội với trời đất. Giờ thấy chú đem được dòng ngọt về cứu vãn cơ nghiệp của ông cha để lại, già mới hiểu… lòng người có sáng thì công trình mới vững. Chú không chỉ đắp cống ngăn mặn, chú còn đắp lại cái tình làng nghĩa xóm cho cái cù lao này.”

Ông vỗ mạnh lên vai Triết ba cái thật chắc, rồi cười khà khà “Xong việc lớn rồi nghen! Bữa nào già bảo con Lụa may cho chú một bộ đồ đàng hoàng, già đứng ra làm chủ hôn rước con nhỏ về cho chú. Chậm trễ là già không chịu đâu đó!”

Lời đùa chân chất của ông lão làm mặt Triết nóng bừng lên trong niềm hạnh phúc ngập tràn. Anh nhìn về phía hiên tiệm, nơi Lụa đang đứng trò chuyện cùng mẹ mình. Bà Hai Nhị đang ân cần vuốt lại lọn tóc mai cho cô gái, ánh mắt ấm áp không khác gì mẹ ruột nhìn con dâu. Tương lai tươi sáng như đang mở rộng ra trước mắt họ, thanh bình và dịu ngọt như chính dòng phù sa đang cuộn chảy ngoài kia.

Thế nhưng, giữa lúc tiếng đàn ca tài tử đang bước vào đoạn cao trào réo rắt và tiếng vỗ tay rộ lên tán thưởng màn múa rối kết thúc, một cảm giác bất an mơ hồ chợt xẹt qua tâm trí Triết.

Đôi tai vốn mẫn cảm với những chuyển động cơ học của một kỹ sư công trình bỗng bắt được một âm thanh lạ lùng.

Đó không phải là tiếng sóng vỗ ì oạp vào bờ đất, cũng không phải tiếng máy nổ hay tiếng reo hò của bà con. Âm thanh ấy phát ra từ phía sau thân cống chính – nơi đặt cửa van cống phụ vừa mới được gia cố tạm thời bằng cọc tràm và rọ đá.

Nó là một chuỗi âm thanh trầm đục: “Ục… ục… xì xì…”

Tiếng nước rít qua một khe hẹp với áp lực cực lớn!

Nụ cười trên môi Triết lập tức tắt ngấm. Anh vội vã bước nhanh ra mép đài quan sát, đôi mắt nheo lại nhìn chăm chú về phía khoang cống phụ. Mặt nước ở cửa xả cống phụ không phẳng lặng trôi xuôi như bình thường, mà đang xuất hiện những vòng xoáy ngầm cuộn tròn sủi bọt trắng xóa. Cánh van phụ bằng gỗ bọc thép đang rung lên bần bật, các khớp nối giằng cừ tràm phát ra những tiếng “ken két” chói tai như sắp bị vặn gãy.

“Triết ơi! Anh Triết ơi!”

Một tiếng thét thất thanh xé toạc không khí lễ hội. Người công nhân trẻ được phân công trực ca sau cống đang hớt hải chạy thục mạng dọc triền đê về phía anh, mặt mày cắt không còn giọt máu “Báo động! Báo động anh Triết ơi! Áp lực dòng ngọt dồn về xiết quá làm bục lớp vữa non ở mép cống phụ rồi! Nước đang xói rỗng chân khay, van phụ rung lắc dữ dội, nguy cơ rò rỉ làm sụp cả móng phụ rồi anh ơi!”

Tiếng còi sắt báo động trên trạm gác rú lên từng hồi gấp gáp, sắc lẹm, dội thẳng vào lòng bến nước đang rộn rã cờ hoa. Mọi tiếng đờn ca bỗng chốc đứt phăng giữa chừng. Dân làng sững sờ buông đũa, hàng trăm ánh mắt hốt hoảng đồng loạt nhìn về phía dòng xoáy ngầm đang sủi bọt ngùn ngụt nơi chân cống phụ. Triết không chần chừ một phần mười giây, anh giật phăng chiếc kính cận nhét vội vào túi áo, lao mình như một mũi tên về phía miệng cống đang rung chuyển dữ dội.