Chương 8: Tin Về Vị Khách Paris

Cụ Ba Trình nén chặt lồng ngực, bàn tay gầy guộc ghìm chắc thân thước thợ bằng gỗ nghiến để giữ chiếc đèn an toàn không chao đảo. Chóp lửa màu xanh lam nhạt vẫn bập bùng vươn cao hai phân, rập rình l**m láp lớp lưới đồng dày mắt như một chiếc lưỡi rắn độc thèm khát dưỡng khí.

“Hạ bấc xuống, rút êm!” cụ Ba khẽ rít qua kẽ răng, giọng trầm đục ghìm sát vách đá.

Ngón tay Sanh run rẩy nhưng lập tức làm theo lời dặn, khẽ xoay núm vặn dưới đáy buồng đốt. Ngọn lửa vàng thu lại chỉ còn một chấm sáng liu riu, kéo theo chóp lửa xanh lơ ma quái lụi dần rồi biến mất. Cụ Ba đỡ lấy chiếc đèn, cẩn thận bọc vội vào lớp giẻ lau máy xơ xác, giấu sâu dưới đáy sọt than vụn của c* Sắn. Ba bóng người men theo bờ rãnh nước ngầm đen ngòm, lẳng lặng lách qua những hàng cột chống lò kẽo kẹt để quay trở lại mặt bằng khai thác chính trước khi tốp thợ đổi kíp kịp nhận ra sự vắng mặt của họ.

Đêm hôm ấy, gió từ vịnh Bái Tử Long thốc qua xóm lán Tro rát buốt, mang theo vị mặn chát của biển hòa lẫn mùi xỉ than ngai ngái. Trong góc lán hẹp lợp lá gồi xiêu vẹo, ngọn đèn dầu hỏa được che kín ba bề bằng những tấm mo cau khô chỉ để lọt một vệt sáng vàng vọt xuống nền đất nện. Phu già Lực đã thiếp đi sau cơn sốt rét rừng mê man, góc lán chỉ còn tiếng thở nặng nhọc của đám thợ trẻ mệt lả sau ca xúc than cật lực.

Sanh lách mình qua khe liếp nứa bước vào, chiếc áo nâu sờn rách vai ướt đẫm sương đêm. Cậu kéo cặp kính cận buộc dây dù lên sống mũi, mắt ánh lên vẻ kích động hiếm thấy. Ngồi thụp xuống cạnh ổ rơm của cụ Ba Trình, Sanh móc từ trong cạp quần ra một mẩu giấy báo gói thuốc lào đã nhàu nát, ghé sát tai người thợ già thì thầm “Thưa cụ Ba, cháu vừa bắt được liên lạc với anh em thủy thủ tàu chở than tuyến Hải Phòng ghé bến Kế Bào chiều nay. Họ chuyển tin mật từ đầu mối tỉnh bộ về: Kỹ sư Louis Mercier của Thanh tra Sở Khoáng chất Đông Dương sắp có chuyến thị sát đột xuất mỏ Kế Bào vào tuần tới!”

Cụ Ba Trình khẽ giật mình, đôi mắt sáng quắc dưới hàng lông mày hoa râm rực lên tia nhìn sắc sảo. Cụ đặt chén nước chè xanh nguội ngắt xuống đất, giọng trầm tĩnh “Thanh tra Mercier? Chú Sanh có biết rõ hành trạng của viên quan Tây này không?”

“Dạ có, cháu từng đọc bài khảo cứu của ông ta trên tập san kỹ nghệ thời còn ở Hà Nội,” Sanh gật đầu lia lịa, hạ thấp giọng kể rành rọt từng chi tiết. “Mercier năm nay chừng năm mươi tuổi, xuất thân từ trường Mỏ Paris. Khác hẳn bọn chủ tư bản chỉ biết đếm đồng Franc hay đám thanh tra quan liêu ăn tiền đút lót ở Hà Nội, ông ta là nhà khoa học thực chứng cực kỳ nghiêm cẩn, chỉ tin vào số liệu đo đạc tại hiện trường. Quan trọng hơn cả, năm 1906, khi mỏ than Courrières bên chính quốc phát nổ chôn vùi hơn một nghìn thợ, bạn thân thuở thiếu thời của Mercier đã bỏ mạng dưới đáy lò. Thảm họa tro than ấy trở thành vết thương nhức nhối trong lòng ông ta. Mercier căm ghét tột cùng thói gian dối, coi thường mạng người của giới chủ mỏ.”

Nghe đến hai chữ “Courrières”, cụ Ba Trình khẽ thở dài, trong đáy mắt dâng lên niềm xót xa cùng sự đồng cảm sâu sắc của một đời làm nghề hầm mỏ. Cụ nhớ lại những trang tư liệu lịch sử đen tối đầu thế kỷ: vụ nổ Courrières từng làm rung chuyển cả châu Âu, cướp đi một nghìn không trăm chín mươi chín sinh mạng chỉ vì thói cẩu thả trong thông gió và sự chậm trễ cứu hộ của tư bản Pháp.

“Một người mang vết thương lòng sâu hoắm như thế sẽ không bao giờ nhắm mắt làm ngơ trước thảm họa hầm lò,” cụ Ba lẩm bẩm, bàn tay chai sạn vuốt nhẹ lên thân cây thước gỗ nghiến giắt bên hông. “Đây chính là thời cơ vàng duy nhất của chúng ta, chú Sanh ạ. Hai tuần nữa thằng Renard sẽ cho nổ mìn ép thông vỉa than lõi ngách số 5. Nếu không có bàn tay pháp lý của Sở Khoáng chất can thiệp chặn đứng lệnh nổ mìn ấy lại, hai trăm anh em phu mỏ kíp lò số 3 chắc chắn sẽ thành tro than dưới tầng âm bốn mươi.”

c* Sắn ngồi bên cạnh ôm gối, nghe nói đến chuyện quan Tây về mỏ thì bồn chồn lo âu:“Nhưng bố Ba ơi, thằng Renard với sếp mỏ quyền thế nghiêng trời, lại có bọn lính khố xanh bồng súng bảo vệ. Liệu viên thanh tra Tây ấy có thèm nghe lời đám phu phen chân lấm tay bùn như bố con mình không?”

“Ông ta sẽ không nghe lời than vãn của kẻ yếu, nhưng ông ta buộc phải cúi đầu trước sự thật khoa học,” cụ Ba Trình nhìn thẳng vào mắt chàng trai trẻ, giọng đanh thép tựa tiếng đe gõ búa. “Tri thức không phân biệt da trắng hay da vàng. Khi sự thật được chứng minh bằng những con số chính xác, gông cùm tàn bạo của thằng chủ mỏ cũng phải cong gãy.”

Nói rồi, cụ Ba quay sang Sanh, chỉ tay vào bọc mo cau chứa đầy những vệt than vụn vẽ sơ đồ ngầm “Chú Sanh, việc này già giao trọn cho chú. Đêm nay, chú hãy dùng bút mực chép lại toàn bộ số đo áp suất rò rỉ, hướng gió và độ cao chóp lửa hai mươi ly của ngách số 5 sang một cuốn sổ tay nhỏ. Từng vạch thước, từng phân lưới đồng của chiếc đèn an toàn đều phải ghi thật rành mạch, chuẩn xác theo đúng quy chuẩn đo lường của trường Kỹ nghệ.”

Sanh ngẩng đầu lên, ánh mắt lộ rõ vẻ băn khoăn “Cháu chỉ e cuốn sổ ghi bằng chữ quốc ngữ sẽ khiến viên thanh tra nghi ngờ…”

“Không sao, chú cứ ghi chú thích các con số và thuật ngữ đo gió bằng tiếng Pháp chuẩn mực,” cụ Ba Trình dặn dò cặn kẽ, ánh mắt thấu suốt sự đời. “Cuốn sổ ấy, chú bọc một lớp vải gai sạch sẽ giấu kỹ trong người. Đợi đến ngày Mercier đặt chân xuống cửa lò tầng âm bốn mươi, già sẽ đích thân chọn thời cơ đưa cuốn sổ ấy vào tay ông ta.”

Nghe lời cụ dặn, Sanh trịnh trọng gật đầu. Cậu lục trong đáy ba lô vải rách lấy ra một cuốn sổ tay bìa cứng bọc vải gai nâu cũ kỹ – kỷ vật hiếm hoi mang theo từ giảng đường Hà Nội. Ngồi sát bên đốm lửa dầu leo lét, ngòi bút sắt của người trí thức trẻ bắt đầu lướt êm ái trên từng trang giấy ố vàng, vạch nên những cột mốc sinh tử của kíp thợ hầm mỏ Kế Bào.

c* Sắn lặng lẽ thêm dầu lạc vào bấc đèn, mắt không rời từng nét chữ ngay ngắn, trong lòng bừng lên niềm tin mãnh liệt chưa từng có. Không khí trong căn lán Tro chùng xuống trong sự tập trung cao độ, thiêng liêng như một kíp trực kỹ thuật ngầm giữa lòng đêm đen.

Bỗng nhiên, từ ngoài bãi xỉ than vang lên tiếng lạo xạo khe khẽ của bước chân giẫm lên sỏi đá.

Cụ Ba Trình khựng lại, đôi tai thính nhạy của người thợ già bắt được tiếng vải thô cọ quẹt vào gióng tre. Cụ đưa tay làm dấu, Sanh lập tức lật úp cuốn sổ tay giấu xuống dưới ổ rơm, còn c* Sắn vội vàng thổi tắt ngọn đèn dầu hỏa.

Bóng tối dày đặc lập tức trùm kín căn lán nhỏ. Qua khe nứt của bức vách nứa trát bùn, dưới ánh trăng mờ đục rọi từ triền núi, một cái bóng to béo lặc lè mang theo mùi rượu đế nồng nặc đang lướt ngang qua. Chiếc bóng dừng lại bên hiên, bàn tay thô kệch cầm cây roi gân bò khẽ gõ nhịp lách cách lên thanh nứa, dấy lên mối nghi ngờ rình rập đe dọa bóp nghẹt bầu không khí tĩnh mịch của căn lán.