Chương 7: Chóp Lửa Xanh Trong Lưới Sắt

Sợi tơ tằm trên đầu cây thước gỗ nghiến vẫn chĩa thẳng đờ về phía khe nứt vỉa đá cát kết, cứng đanh như bị một luồng sức ép vô hình đóng băng giữa khoảng không tối tăm.

Cụ Ba Trình nín thở, ngón tay gầy guộc chầm chậm thu thước về bên hông. Cụ khẽ nghiêng đầu, đưa tay chặn ngang lồng ngực Sanh và c* Sắn, ra hiệu cho hai người lùi từng bước thật êm về phía sau. Áp suất nén chặt đến mức triệt tiêu hoàn toàn gió đối lưu tự nhiên, chỉ cần một mảnh đá vụn rơi trúng mũi cuốc tóe ra tàn lửa, cả ngách số 5 này sẽ nổ tung tức khắc.

Mãi tới khi lùi về đến ngã ba nối liền đường lò chính, nơi có ngọn gió yếu ớt từ giếng mát rỉ qua, ba người mới dám thở hắt ra một hơi dài. Sanh áp lưng vào thanh gỗ chống lò, chiếc kính cận buộc dây dù trượt xuống sống mũi, giọng anh run rẩy thì thào “Thưa cụ, áp suất nén nghẹt thế này, bên trong vỉa cát kết chắc chắn chứa đầy hơi độc rồi.”

“Chưa thể kết luận bừa được, chú Sanh,” cụ Ba Trình trầm giọng, ánh mắt đăm chiêu nhìn về bóng tối mịt mùng của ngách số 5. “Khí tử thần vốn nhẹ hơn gió thường, nó thích náu mình trên nóc vòm. Ta đo được áp lực dồn ứ, nhưng muốn biết chắc nó đã tích tụ đến mức nào, phải đo được lượng khí thực sự. Nếu không có đồ đo chuẩn xác, mọi tính toán ngày đục giếng phụ đều là mò mẫm trong đêm tối.”

c* Sắn quệt mồ hôi than nhễ nhại trên trán, sốt ruột hỏi “Thế phải dùng cái gì để đo hả bố Ba? Chẳng lẽ sợi tơ tằm không đong hết được?”

“Sợi tơ chỉ đo được luồng gió và áp lực rò rỉ,” cụ Ba Trình lắc đầu, nhớ lại thiết bị an toàn kinh điển của ngành mỏ thuở sơ khai. “Muốn bắt con quỷ ấy hiện nguyên hình mà không làm nó bốc cháy, ta cần một chiếc đèn an toàn Davy bọc lưới đồng. Thứ đèn ấy có lớp lưới đồng dày mắt bọc quanh tim lửa. Khí độc chui vào gặp lửa sẽ cháy ngầm bên trong, nhưng kim loại hút nhiệt cực nhanh khiến ngọn lửa không thể bén ngược ra ngoài hầm lò. Đốc công Tây với bọn cai mỏ vốn được phát loại đèn đó, nhưng chúng chê nặng, lại dốt nát chẳng biết dùng nên vứt xó.”

Đôi mắt c* Sắn bỗng sáng rực lên giữa gương mặt lấm lem than củi. Cậu ghé sát tai cụ thì thào “Bố Ba nhắc con mới nhớ! Trong chòi gác đầu dãy lán Tro của thằng cai Đắc, dưới gầm giường tre có một cái đèn lồng sắt hoen gỉ. Đợt trước bấc đèn bị kẹt, gã không biết sửa nên vứt lăn lóc chung với đống xích sắt. Để đêm nay con tính!”

Cụ Ba Trình nghiêm giọng dặn dò “Phải cẩn thận, thằng c*. Thằng Đắc tuy sợ quở nhưng bản tính tham lam, tàn độc, chớ để nó bắt được quả tang.”

Đêm hôm ấy, bầu trời trên vịnh Bái Tử Long tối đen như mực, gió biển thổi từng cơn rít qua khe liếp xóm lán Tro. Sau bữa cơm chiều, cai Đắc thu tiền mãi lộ của đám phu mới mộ từ Thái Bình ra, hả hê mở hũ rượu đế uống say bí tỉ. Tiếng ngáy như sấm rền cùng mùi rượu nồng nặc bốc ra từ ô cửa chòi gác xiêu vẹo.

Ngồi trong góc lán nghe ngóng tiếng ngáy như sấm của gã cai, cụ Ba Trình khẽ thở phào khi thấy bóng c* Sắn lủi nhanh qua bãi xỉ than trở về. Với sự dẻo dai của chàng trai mười chín tuổi, cậu lách qua khe liếp nứa, trên tay ôm khư khư một khối sắt bám đầy bụi than và mạng nhện vừa mò được dưới gầm giường tên cai.Dưới ánh đèn dầu leo lét che bằng mo cau ở góc lán, c* Sắn đặt vật tròn bằng kim loại lên ổ rơm. Đó chính là chiếc đèn an toàn Davy đã cũ mèm. Vỏ ngoài bằng đồng thau đã xỉn màu, bám đầy mảng rỉ sắt nâu đỏ, ống lưới kim loại hình trụ bọc quanh tim đèn bị móp méo một bên do va đập, bấc vải bên trong khô cong kẹt cứng dưới núm vặn.

“Đúng là nó rồi,” cụ Ba Trình khẽ thốt lên, bàn tay v**t v* từng mắt lưới kim loại với niềm xúc động khôn nguôi. Tri thức cơ học và an toàn công trình hầm mỏ của đời trước bỗng chốc ùa về rõ mồn một qua từng đầu ngón tay.

Cụ Ba rút cây thước gỗ nghiến giắt bên hông ra, dùng cạnh thước cứng như sắt nắn lại từng đoạn lưới đồng bị lõm. Từng mắt lưới đan khít nhau theo tỷ lệ chuẩn hai mươi tám mắt trên một phân vuông, không được phép rách hay thủng dù chỉ một lỗ nhỏ. Sanh ngồi bên cạnh thoăn thoắt dùng que tre nhọn cạo sạch lớp rỉ sắt bám trên các khe thoát khí, còn c* Sắn lặng lẽ nhỏ từng giọt dầu lạc tẩm mềm đoạn bấc vải.

Cụ Ba tỉ mẩn xoay núm vặn phía đáy đèn, kiểm tra độ nâng hạ của bấc sao cho ngọn lửa vàng có thể thu nhỏ lại chỉ bằng hạt đỗ. Khi ráp lồng lưới đồng vào đế đèn, cụ vặn ren thật chặt rồi ghé mắt soi dưới bóng đèn dầu. Lớp lưới kim loại thẳng thớm, bao bọc kín ghẽ buồng đốt bên trong, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ tản nhiệt kỳ diệu để chặn đứng nguy cơ phát hỏa.

Sáng sớm hôm sau, kíp thợ lại chui sâu xuống lòng đất. Giấu chiếc đèn an toàn trong bao tải đựng giẻ lau máy móc, cụ Ba Trình cùng Sanh và c* Sắn lại tìm cơ hội men vào ngách số 5 khi cai Đắc còn đang bận thúc ép tốp thợ bửa ở lò chính.

Không khí ngách số 5 vẫn ngột ngạt, nóng hầm hập như thiêu như đốt. Cụ Ba Trình ngồi xổm trước vỉa đá cát kết, cẩn thận châm lửa chiếc đèn an toàn rồi đậy chặt lồng lưới đồng lại. Cụ vặn núm đáy, hạ ngọn lửa vàng leo lét xuống thật thấp, chỉ còn một đốm sáng nhỏ liu riu như hạt ngô để tránh ánh sáng vàng lấn át màu sắc của khí lạ.

“Giữ chặt hơi thở, đừng thở mạnh làm chao tim đèn,” cụ thì thầm với Sanh.

Cụ Ba Trình từ từ nâng cây thước gỗ nghiến lên, đặt đế đèn an toàn tựa vững vàng trên thân thước, rồi chầm chậm đưa chiếc đèn vươn cao về phía vòm trần ngách lò, sát cạnh khe nứt rò rỉ của vỉa cát kết.

Sanh nín thở, đôi mắt sau cặp kính cận căng tròn, dán chặt vào khung lưới đồng. c* Sắn đứng chắn ở cửa ngách, hai bàn tay nắm chặt chuôi cuốc, vừa canh chừng vừa run lên vì hồi hộp.

Lòng lò dưới đáy sâu im phăng phắc, chỉ còn nghe tiếng rỉ rả mơ hồ của những hạt cát mịn rơi từ nóc vòm.

Dưới đáy lồng lưới sắt, ngọn lửa vàng nhỏ nhoi bỗng khẽ chao đảo. Rồi như có một luồng sinh khí ma quái thổi vào, từ đỉnh ngọn lửa vàng le lói, một chóp lửa hình nón mỏng manh màu xanh lam nhạt bắt đầu tách ra, chầm chậm vươn cao lên. Màu xanh lơ huyền ảo bập bùng nhảy múa bên trong lớp lưới đồng, nuốt lấy luồng khí vô hình đang luồn lách qua các mắt kim loại.

Ngọn lửa xanh lam không bùng cháy dữ dội ra ngoài nhờ nhiệt lượng đã bị mạng lưới kim loại hấp thụ và phân tán tức thì ra không khí xung quanh. Nhưng chóp lửa ấy cứ nhích dần, nhích dần lên cao.

Cụ Ba Trình ghé sát mắt nhìn vào vạch khắc của cây thước gỗ nghiến đang áp cạnh lồng đèn. Bằng kinh nghiệm lão luyện cả đời gắn bó với hầm lò, cụ thầm tính toán từng ly di chuyển của chóp lửa ma quái trong đầu: chóp lửa xanh đã vọt cao đúng hai phân trên tim đèn, tức nồng độ khí tử thần trong ngách này đã ngấp nghé mức sáu phần trăm – ngưỡng giới hạn chết chóc mà chỉ cần một tia lửa nhỏ từ mũi khoan hay nhát cuốc chạm đá, toàn bộ hầm lò sẽ lập tức hóa thành biển lửa khổng lồ.