Chương 6: Vạch Thước Gỗ Nghiến

Hơi ấm từ ba bàn tay siết chặt nơi góc lán Tro như truyền thêm sinh khí cho lồng ngực già nua của cụ Ba Trình. Bên ngoài, gió biển thổi ràn rạt qua rặng phi lao, từng hạt xỉ than đập lách tách vào mái lá gồi xiêu vẹo.

Cụ Ba từ từ buông tay, cúi xuống gạt nhẹ lớp tro mịn trên bếp than con, để lộ ánh than hồng le lói. Rút cây thước thợ bằng gỗ nghiến giắt ngang hông ra đặt lên đùi, cụ nhìn hai gương mặt trẻ đang chăm chú dõi theo từng cử chỉ của mình. Gỗ nghiến sẫm màu, bóng loáng nhờ mồ hôi và bụi than qua nhiều năm tháng, từng vạch ly vạch tấc khắc chìm sắc lẹm dưới ánh than đỏ.

Từ trong túi áo bà ba rách tơi tả, cụ gỡ ra một sợi tơ tằm mỏng manh, dài chừng một tấc, buộc cẩn thận vào mấu khắc đầu tiên của cạnh thước.

“Hai đứa nhìn cho kỹ,” cụ Ba cất giọng trầm ấm, thì thầm vừa đủ nghe. “Cái thước này ở ngoài đời là đồ thợ mộc dựng nhà, nhưng dưới đáy lò tầng âm bốn mươi, nó là mắt, là tai của chúng ta. Sợi tơ tằm này cực nhẹ, chỉ cần luồng khí chuyển động bằng một phần mười bước chân người đi, nó liền lay động. Khi tơ nghiêng một góc bao nhiêu ly so với thân thước, già sẽ tính ra được vận tốc luồng gió ngầm lướt qua cửa vách.”

c* Sắn tròn xoe mắt, ghé sát mũi ngửi sợi tơ rồi đưa ngón tay thô ráp chạm khẽ vào thân gỗ “Bố Ba khéo thật đấy! Ban ngày con chỉ thấy bố cầm thước đo đo ngắm ngắm vách đá, tưởng bố xem đá có bị kênh để chêm gỗ chống lò, ai ngờ lại đong được cả gió trời luồn trong ruột đất.”

Sanh đẩy nhẹ gọng kính cận buộc dây dù, ánh mắt bừng lên vẻ khâm phục của người từng học cơ học chất khí “Đây là nguyên lý đo chênh lệch áp suất bằng góc lệch quả dọi, nhưng cụ đã giản lược thành sợi tơ và vạch ly của thước mộc! Thưa cụ, dưới lò gió quẩn tứ phía, làm sao mình phân biệt được đâu là gió tươi, đâu là hơi tử thần?”

“Gió tươi nặng hơn, mát và có hơi muối biển, sợi tơ sẽ rủ là là sát mặt vỉa,” cụ Ba giải thích, bàn tay gầy khẽ nâng đầu thước lên làm mẫu. “Còn khí mỏ nhẹ hơn, nóng rẫy, bốc cuồn cuộn lên vòm lò, sợi tơ sẽ bị hất ngược lên nóc. Mai vào ca, Sắn lo việc bửa than che mắt thằng cai Đắc. Chú Sanh đi sau gánh sọt, chuẩn bị sẵn mấy mảnh mo cau khô giắt kín trong cạp quần. Già đọc vạch ly đến đâu, chú phải khắc sâu vào đầu, đợi lúc vắng bóng cai thì lấy mẩu than vụn vẽ lại sơ đồ từng ngách lò lên mặt mo cau.”

Sanh gật đầu quả quyết “Cháu nhớ rồi. Mo cau dẻo, giấu trong đ*ng q**n lính khố xanh có khám người cũng không sờ thấy được.”

Sáng hôm sau, tiếng kẻng sắt đầu ga mỏ khua vang chói gắt xé tan sương mù bãi than. Dòng phu mỏ lũ lượt kéo nhau xuống cửa lò số 3 như đàn kiến chui vào lòng đất.

Dưới đáy tầng âm bốn mươi, không khí đặc quánh, oi nồng mùi phèn và khói đèn dầu. Cai Đắc lặc lè bước đi giữa đường lò chính, tay lăm lăm cây roi gân bò ngâm dầu, đảo mắt dòm ngó từng tốp thợ. Nhưng hễ chạm phải ánh mắt trầm tĩnh của cụ Ba Trình, gã cai lại lúng túng giật giật ria mép, ngón tay vô thức siết chặt cán roi rồi vờ quay sang quát tháo những phu lò khác. Nỗi kinh hãi sau sự cố xì khí hôm trước vẫn còn in đậm trong đáy mắt gã.Tận dụng khoảnh khắc cai Đắc quay lưng, cụ Ba Trình bước thoăn thoắt về phía ngã ba rẽ vào các ngách khai thác. Cụ quỳ một chân xuống nền đá dăm ẩm ướt, vờ giơ cây thước gỗ nghiến lên áp sát vào cột gỗ chống lò, miệng lầm bầm như đang kiểm tra độ lún của vỉa đá theo lệ thường của thợ cả.

Thực chất, đầu thước có gắn sợi tơ tằm đang được cụ khéo léo đưa ra giữa khoảng không vòm lò. Sợi tơ mảnh rủ xuống, hơi lay động nhẹ về phía hào thoát nước. Cụ Ba liếc nhanh vạch ly khắc trên thân thước, khẽ mấp máy môi “Ngách số 2, gió vào ba ly, lưu lượng chỉ bằng nửa bàn tay.”

Đi ngay phía sau với đôi sọt than trên vai, Sanh hơi nghiêng đầu, đôi tai căng ra đón từng con số. Lợi dụng lúc cúi người xúc than vụn rơi vãi, anh luồn tay vào cạp quần, dùng mẩu than củi giấu trong lòng bàn tay vạch nhanh một nét chữ xiên lên mặt trong mảnh mo cau áp sát bụng. Từng đường lò, từng góc nghiêng và lưu lượng gió tươi ít ỏi được Sanh ghi nhớ chuẩn xác đến từng chi tiết.

Cứ thế, ba người phối hợp nhịp nhàng như một cỗ máy ngầm. c* Sắn vung cuốc bửa than chan chát, cơ bắp cuồn cuộn mồ hôi, cố tình tạo ra những tiếng động lớn để thu hút sự chú ý của lính canh và đốc công.

Đến giữa ca chiều, khi kíp thợ dồn về phía cuối lò chính để ăn nắm cơm ngô nguội ngắt, cụ Ba Trình cùng Sanh và c* Sắn men theo rãnh đá dẫn sâu vào ngách số 5. Càng tiến sâu, hơi nóng bốc lên hầm hập như bước vào miệng lò than hồng, vách đá hai bên khô khốc, không hề có một giọt nước phèn rỉ ra như các ngách khác.

Trước mắt họ, một vỉa đá cát kết màu xám tro sừng sững chặn ngang ngách lò. Bề mặt đá lõm sâu, chi chít những lỗ khoan dở dang còn cắm cọc gỗ đánh dấu của thợ nổ mìn.

“Chính là chỗ này,” c* Sắn thì thào, ngực phập phồng lo lắng. “Hôm qua con nghe lén thằng cai Đắc nói với đốc công Tây, lão Renard định nội trong hai tuần nữa sẽ cho nhồi thuốc súng phá tan vỉa đá cát kết này để thông sang vỉa than lõi nhánh số 3.”

Cụ Ba Trình nheo mắt nhìn những lỗ khoan, trái tim cụ thắt lại. Trong ký ức chuyên gia hầm mỏ của cụ, lớp đá cát kết này chẳng khác nào một chiếc nắp nồi áp suất khổng lồ đang đè chặt miệng tử thần. Nếu Renard cho nổ mìn phá đá trước khi giải tỏa được luồng khí, tia lửa từ thuốc súng sẽ biến toàn bộ ngách số 5 thành quả bom khổng lồ, thiêu rụi hai trăm con người trong chớp mắt.

Cụ Ba bước chậm rãi tới sát chân vỉa đá. Rút cây thước gỗ nghiến ra, cụ áp sát cạnh thước vào khe nứt hẹp chạy dọc từ đỉnh nóc lò xuống ngang tầm ngực.

Sanh nín thở, ghé sát mắt nhìn theo bóng lưng cụ già.

Đột nhiên, sợi tơ tằm trên đầu cây thước thợ run rẩy dữ dội. Nó không lay động qua lại theo nhịp gió lùa thông thường, mà rung bần bật như bị một bàn tay vô hình kéo căng, phát ra những chuyển động co giật gấp gáp. Cụ Ba Trình căng mắt nhìn chăm chú vào từng vạch ly trên thân thước gỗ, sống lưng lạnh buốt khi nhận thấy áp lực khí từ bên trong kẽ nứt đang rít lên những rung chấn ngầm cực kỳ khủng khiếp.

Rồi chỉ trong một cái chớp mắt, sợi tơ tằm đột ngột đứng im phăng phắc. Nó cứng đờ, chĩa thẳng tắp về phía trước như một mũi kim thép, không hề rung rinh dù chỉ nửa ly, báo hiệu áp suất khí mỏ tích tụ phía sau vách đá đã nén chặt tới mức triệt tiêu hoàn toàn luồng đối lưu tự nhiên, đẩy miệng lò vào tình thế nguy cấp ngàn cân treo sợi tóc.