Chương 5: Ngọn Lửa Âm Ỉ

Dưới ánh đèn dầu leo lét bám vách đá, cai Đắc vẫn sững sờ chôn chân tại chỗ. Bộ mặt lưỡi cày rỗ hoa của gã xám ngoét, đôi môi mỏng giật giật từng cơn như muốn quát tháo lấy lại oai phong nhưng cổ họng chỉ phát ra những tiếng ằng ặc đứt quãng. Cụ Ba Trình thu cây thước thợ bằng gỗ nghiến lại, giắt gọn vào dải lưng gai, ánh mắt điềm tĩnh mà sắc như dao quét thẳng qua mặt gã cai “Thầy cai thấy đấy, vỉa than lõi rỉ hơi độc, ba mạng người vừa suýt bỏ xác dưới đáy hào. Nếu không trám bùn giữ vách và cắm phên nứa rẽ gió, hơi độc ứ lại bốc lên nóc lò thì kíp này chẳng ai còn bước nổi lên mặt đất. Thầy muốn bảo toàn cái ghế ăn chia với quan lớn Renard thì liệu mà đốc thúc thợ chống thêm cọc gỗ lim, đừng ép bửa bừa vào vỉa cát kết nữa.”

Cai Đắc nuốt nước bọt cái ực. Cặp mắt ti hí của gã đảo quanh vách bùn trát kín mít và ba phu thợ vừa hồi tỉnh đang th* d*c, rồi gã lấm lét cúi nhặt cây roi gân bò ngâm dầu rơi dưới chân. Không dám thốt thêm một lời đe nẹt, gã lùi lũi quay lưng, bước chân vội vã giẫm lạo xạo trên đá dăm hướng về phía đường xe goòng chính.

Tai qua nạn khỏi trong đường tơ kẽ tóc, kíp thợ tầng âm bốn mươi dìu nhau rời khỏi lòng hầm nồng nặc mùi phèn. c* Sắn cùng hai phu lực lưỡng cõng thằng Đượm cùng hai thợ bị nạn leo từng bậc thang gỗ dốc đứng lên miệng lò, bước ra ngoài trời đêm vịnh Bái Tử Long.

Gió biển thổi ào ạt mang theo hơi muối mằn mặn xua tan bầu không khí ngột ngạt dưới lòng đất. Dọc con đường mòn phủ đầy xỉ than dẫn về xóm lán Tro, tin tức lão phu Ba Trình dùng bùn sét pha vôi tôi ép bạt luồng khí tử thần và tay trần giằng giật ba mạng phu khỏi tay diêm vương đã nhanh chóng lan truyền khắp các lán trại. Dưới những mái gồi xiêu vẹo lập lòe ánh lửa bếp trấu, hàng trăm cặp mắt trũng sâu, lem luốc bụi than đổ dồn về phía bóng lưng hơi còng của cụ Ba Trình. Không còn là cái nhìn thương hại dành cho một lão già còm cõi sắp kiệt sức theo lệ thường nơi đáy mộ than, trong ánh mắt những người phu cùng khổ rực lên niềm kính trọng sâu xa, như thể họ vừa tìm thấy một người cha già đủ sức chở che số phận trôi nổi của mình.

Vừa bước qua ngạch cửa căn lán rách, c* Sắn đột ngột buông phịch đôi quang gánh xuống đất rồi quỳ sụp dưới chân cụ Ba Trình. Chàng trai mười chín tuổi dập đầu sát nền đất nện ẩm ướt, hai vai rung lên bần bật “Bố Ba! Con… con đội ơn bố nghìn lạy! Thằng Đượm cùng làng với con ở Thái Bình, mẹ nó gửi gắm nó cho con trước ngày ký giao kèo mộ phu ra đất than này. Chiều nay không có bàn tay và cây thước của bố cứu mạng, con chẳng còn mặt mũi nào nhìn bà con dưới quê nữa. Từ nay mạng này của con là của bố, bố bảo con nhảy vào vạc dầu hay khoét đá dưới đáy biển, con cũng không chối từ nửa lời!”

Cụ Ba Trình cúi người, đôi bàn tay gầy guộc nhưng ấm áp và rắn rỏi nâng bắp tay vạm vỡ của c* Sắn kéo đứng dậy. Cụ nhìn thẳng vào mắt chàng trai trẻ, giọng trầm ấm “Đứng lên đi, chú mày. Mạng con người là vốn quý nhất trên đời, phu mỏ chúng ta chung một kiếp gông cùm, thấy chết không cứu sao đành. Già này không cần chú mày liều mạng, chỉ cần nhớ lấy bài học dưới lò: muốn sống sót thì không thể chỉ cậy vào sức trâu mộng, phải mở mắt mà nhìn hướng gió, lắng tai mà nghe tiếng đá cựa mình.”

c* Sắn quệt dòng nước mắt đen nhẻm than trên má, gật đầu lia lịa như nuốt từng lời.

Đêm càng về khuya, sương muối phủ trắng xóa bãi xỉ than ngoài bờ vịnh. Đám phu trong lán sau một ngày cày ải kiệt sức đều đã chìm vào giấc ngủ mê mệt, tiếng ngáy xen lẫn tiếng rên vì đau nhức xương khớp vang lên đều đặn. Bên góc lán tối, một bóng người mảnh khảnh rón rén bước lại gần ổ rơm của cụ Ba Trình.

Là thầy giáo Sanh. Anh tháo cặp kính cận buộc dây dù lau vội vào vạt áo, đôi mắt sáng rực nhìn cụ già đang ngồi tỉ mẩn kiểm tra từng vạch khắc trên cây thước gỗ nghiến dưới ngọn đèn hạt đỗ “Cụ Ba, cháu không tài nào chợp mắt nổi. Cả buổi tối nay, cháu cứ nghĩ mãi về ba tấm phên nứa cụ cắm chéo bốn mươi lăm độ ở ngã ba hào gió. Đó là nguyên lý chênh lệch áp suất để tạo luồng đối lưu c**ng b*c, đúng không cụ? Người làm nghề mộc hay phu than thông thường dẫu lão luyện đến đâu cũng chỉ biết bịt khe hở, không thể tính toán chính xác góc mở của vách phân luồng để đẩy khí nặng xuống rãnh nước tài tình như vậy được.”

Cụ Ba Trình khẽ nhếch môi, ánh mắt thấu suốt nhìn xoáy vào chàng trai trẻ. Cụ không vội trả lời mà cầm một mẩu than vụn vạch ba đường song song trên nền đất “Chú Sanh, chú nhìn xem. Nếu địa tầng mỏ Kế Bào tầng âm bốn mươi là vỉa cát kết kẹp sét kết nằm nghiêng hai mươi độ về phía nam, thì khi áp lực vỉa than lõi bị bửa ra, khí tử thần nhẹ hơn không khí sẽ dồn tụ vào đâu?”Sanh thoáng giật mình, nhưng lập tức ngồi thụp xuống, chăm chú nhìn hình vẽ rồi đáp rành rọt “Khí nhẹ sẽ bốc ngược lên vòm lò, tụ lại ở đỉnh các uốn nếp vỉa đá. Nếu trần lò bị phong kín, áp suất sẽ tăng theo cấp số nhân. Đến khi gặp tia lửa từ nhát búa chạm đá cát kết… toàn bộ sẽ nổ tung.”

“Thế làm cách nào để tính độ võng trần lò mà không cần máy móc đo đạc của Tây?” Cụ Ba hỏi tiếp, giọng đanh lại thử thách.

“Dùng thước tầm và dây dọi đo độ biến dạng tương đối giữa ba điểm mốc cố định theo thời gian,” Sanh đáp ngay không chút do dự. Nhận ra mình vừa nói ra những thuật ngữ học thuật vượt xa tầm hiểu biết của một phu than thông thường, Sanh ngập ngừng dừng lại, gục đầu thở dài: “Cháu… cháu xin lỗi cụ Ba. Cháu không dám giấu cụ nữa. Cháu từng học trường Kỹ nghệ Thực hành ở Hà Nội. Năm ngoái cháu tham gia phong trào bãi khóa, bị mật thám Pháp lùng sục ráo riết nên phải trốn chui trốn lủi xuống vùng than này ký giao kèo làm phu lò che mắt chúng nó.”

Cụ Ba Trình mỉm cười đôn hậu, khẽ vỗ vai người trí thức trẻ “Già biết từ hôm nhìn thấy ngón tay chú cầm cuốc nhưng lại có vết chai tròn của đầu bút mực rồi. Chú có chữ, có hiểu biết kỹ nghệ, đó là vốn quý để cứu đồng bào chứ không phải tội lỗi.”

Lúc này, c* Sắn cũng trở mình bò dậy, áp sát lại gần bếp than con nghe ngóng. Cụ Ba Trình nhìn hai gương mặt trẻ tuổi, nét mặt bỗng trở nên nghiêm cẩn dị thường. Cụ hạ thấp giọng, từng lời thốt ra nặng tựa nghìn cân “Hai đứa nghe cho kỹ đây. Tai họa chiều nay chỉ là chút hơi tàn rò rỉ bên ngoài. Lão Renard vì lòng tham sản lượng than antraxit xuất cảng đã hạ lệnh bít ba hào gió phụ để dồn thợ khoét sâu vào vỉa than lõi nhánh số 3. Ngay sau vỉa đá cát kết ngách số 5 là một túi khí ngầm khổng lồ đang bị nén chặt. Theo đà này, chỉ trong vòng ba tuần nữa, khi áp suất vượt ngưỡng chịu đựng, toàn bộ tầng âm bốn mươi sẽ biến thành hầm nung. Hai trăm mạng người dưới đáy lò này sẽ bị chôn sống không sót một ai.”

c* Sắn trợn tròn mắt, mồ hôi trán vã ra như tắm “Ba tuần nữa ư bố? Trời đất ơi! Thế… thế chúng ta phải làm sao? Bỏ trốn thì lính khố xanh bắn chết, mà báo quan Tây thì chúng nó lại trói gông quất roi!”

“Không chạy trốn được, cũng không thể van xin bọn chủ mỏ,” Sanh nghiến răng, mắt rực lửa căm hờn. “Nhưng thưa cụ, chúng ta làm sao giải tỏa được túi khí khổng lồ ấy khi đường thông gió chính đã bị Renard phong tỏa?”

Cụ Ba Trình rút cây thước gỗ nghiến đặt ngang trên nền đất, đầu thước chỉ thẳng về hướng đông bắc “Cách duy nhất để cứu sống hai trăm anh em là phải bí mật đục một giếng trời phụ, xuyên qua tầng đá cát kết mỏng để thông thẳng lên sườn đồi hoang phía sau mỏ than. Chỉ cần luồng gió biển từ vịnh Bái Tử Long tràn vào theo giếng trời, áp suất sẽ cân bằng, khí độc sẽ bị quét sạch ra ngoài trước khi mìn nổ chạm tới túi khí.”

Nghe kế hoạch táo bạo mà chuẩn xác đến từng ly, Sanh run lên vì xúc động, còn c* Sắn thì nắm chặt nắm đấm gân guốc. Dưới bóng tối âm u của căn lán xỉ than, cụ Ba Trình đưa bàn tay gầy guộc đầy vết chai sạn ra phía trước. c* Sắn không ngần ngại đặt bàn tay thô ráp của người thợ trẻ đè lên, rồi bàn tay mảnh khảnh nhưng rắn rỏi của Sanh siết chặt lấy cả hai. Ba bàn tay – một già từng trải mang tri thức vượt thời gian, một trí thức can trường tìm thấy lý tưởng giai cấp, một phu trẻ vạm vỡ đại diện cho sức mạnh lao động quật khởi – gắn kết chặt chẽ vào nhau, thắp lên ngọn lửa âm ỉ đầu tiên sẽ nện cong xiềng xích nô lệ dưới lòng đất Kế Bào.