Chương 5: Khởi Đầu Gian Nhà Kho

Thầy Chiêm Quốc Tường đứng lặng nhìn giọt nước mắt nóng hổi thấm vào thớ gỗ mít vàng ươm, đọng lại một vệt sẫm tròn xoe cạnh rãnh khuyết mười lăm độ. Trước mắt ông, Mai Lam đang ghì chặt chiếc thước đo góc hình bán nguyệt vào ngực áo đồng phục, đôi vai gầy khẽ run lên theo từng nhịp nấc nghẹn ngào. Bàn tay thô ráp chai sần của người thầy già chầm chậm vỗ nhẹ lên bờ vai học trò, truyền qua làn vải mỏng một hơi ấm trầm tĩnh, vững vàng – Đừng khóc, Lam. Chiếc thước này mới chỉ là bước khởi đầu thôi con.

Đức đứng bên cạnh, hai mắt sáng ngời sau cặp kính cận dày cộp, háo hức tiếp lời – Đúng đó Lam! Cậu vừa tự tay đo được góc bốn mươi lăm độ cơ mà! Tớ nhìn thấy rõ ràng luôn, ngón tay cậu đặt khít rịt vào rãnh thứ ba!

Nhìn dáng vẻ rụt rè nhưng ánh lên niềm khao khát mãnh liệt của Lam, trong lòng thầy Tường dâng lên một quyết tâm sắt đá. Bốn mươi năm đứng trên bục giảng và mười lăm năm nghỉ hưu nép mình bên dòng sông Cẩm Lệ, chưa bao giờ ngọn lửa nghề nghiệp trong ông lại thôi thúc như lúc này. Chiếc thước đo góc bằng gỗ mít dẫu tinh xảo cũng mới chỉ giải quyết được một góc nhìn tĩnh tại trong mặt phẳng. Nhưng vũ trụ bao la ngoài kia đâu có đứng yên. Những thiên thể quay quanh Mặt Trời theo quỹ đạo elip với vận tốc biến thiên khôn lường; Mặt Trăng biến hóa giữa các pha tròn khuyết; Trái Đất nghiêng mình trên trục quay để tạo nên bốn mùa luân chuyển. Để một học sinh khiếm thị thực sự bước chân vào thánh đường khoa học, để những đầu ngón tay mẫn cảm của Lam có thể tự do chạm tới các quy luật không gian, em cần nhiều hơn thế. Em cần một bộ học cụ hoàn chỉnh, sống động và có khả năng tương tác xúc giác thực chất.

– Thầy muốn hỏi hai đứa một điều. – Thầy Tường nhìn sang Đức rồi lại nhìn Lam, ngữ điệu trang trọng. – Các con có dám cùng thầy làm nên một bộ học cụ thiên văn học bằng gỗ, để bất kỳ ai không nhìn thấy ánh sáng cũng có thể chạm tay vào các vì sao hay không?

Lam ngẩng khuôn mặt thanh tú lên, đôi mắt mờ đục mở to về phía phát ra tiếng nói của người thầy. Hơi thở em dồn dập, hai bàn tay siết chặt lấy mép thước gỗ – Thưa thầy... con thật sự có thể chạm tới những quy luật vũ trụ sao thầy?

– Chắc chắn được. Con sẽ cùng thầy nghiên cứu và kiểm chứng từng định luật vật lý bằng chính đôi tay của mình. – Thầy Tường mỉm cười, giọng trầm ấm khẳng định chắc nịch.

Ngay sáng thứ Hai đầu tuần, thầy Tường bước vào phòng làm việc của Ban giám hiệu Trường THCS Hòa Vang. Hiệu trưởng Lê Bá Thuận vội vã đứng dậy, vòng qua bàn làm việc cung kính kéo ghế mời người thầy giáo cũ năm xưa rồi tự tay rót chén trà ấm thơm ngát – Thầy Tường, hôm nay có chuyện chi hệ trọng mà thầy đến sớm thế ạ? Dạo này khớp tay của thầy có đỡ nhức khi trời chuyển mùa không?

Thầy Tường khẽ xua tay, đặt lên bàn cuốn sổ tay bìa da cùng chiếc thước đo góc gỗ mít vừa mượn lại của Lam đầu giờ sáng – Chuyện xương khớp của tôi lúc trở trời chỉ là bệnh tuổi già, không đáng bận tâm đâu thầy Thuận. Tôi đến xin nhà trường cho phép tôi cùng Mai Lam và Văn Đức chính thức đăng ký một đề tài tham gia Cuộc thi Sáng tạo Khoa học Kỹ thuật dành cho học sinh trung học năm nay.

Thầy Thuận ngạc nhiên cầm chiếc thước gỗ lên ngắm nghía, những ngón tay cẩn thận lướt trên các gờ nổi và rãnh khuyết bán nguyệt – Đề tài nghiên cứu khoa học ư thầy? Cấp trường thì thuận lợi rồi, nhưng nếu ra tới cấp thành phố... Thầy định cho các em đăng ký ở lĩnh vực nào ạ?

– Lĩnh vực Kỹ thuật y sinh, phân nhóm Thiết bị và dụng cụ hỗ trợ người khuyết tật. – Thầy Tường rành rọt từng tiếng. – Tên đề tài chính thức là: "Thiết kế và chế tác Bộ học cụ thiên văn học xúc giác tương tác bằng gỗ bản địa hỗ trợ học sinh khiếm thị".

Nét mặt thầy Thuận thoáng vẻ đắn đo, đôi lông mày hoa râm hơi nhíu lại. Là người đứng đầu một ngôi trường vùng ven còn nhiều khó khăn, thầy hiểu rõ bài toán nan giải phía trước – Thưa thầy, em hoàn toàn ủng hộ tâm huyết của thầy dành cho trò Lam. Nhưng kinh phí của trường ta hạn hẹp quá. Giáo cụ xúc giác chuyên biệt nếu nhập khẩu từ nước ngoài có giá tới vài chục triệu đồng, ngân sách nhà trường làm sao kham nổi. Chưa kể chúng ta cũng chưa có phòng chức năng hỗ trợ chuyên biệt cho học sinh hòa nhập...

– Chúng ta không mua đồ nhập khẩu xa xỉ, thầy Thuận à. – Thầy Tường ngắt lời bằng giọng điềm đạm nhưng đanh thép. – Chúng ta sẽ dùng gỗ mít già, gỗ xoan bản địa của xứ Quảng, dùng đôi bàn tay lao động và trái tim của thầy trò mình. Tôi chỉ xin thầy một điều thôi: cho chúng tôi mượn gian nhà kho cũ bỏ hoang sau phòng thực hành Hóa Sinh. Tôi sẽ mang đồ nghề của mình đến, biến nơi đó thành một xưởng mộc dã chiến để chế tác học cụ.

Nhìn ánh mắt quắc thước rực sáng ngọn lửa sư phạm của người thầy bảy mươi lăm tuổi, thầy Thuận vô cùng xúc động. Thầy đứng nghiêm, khẽ cúi đầu:– Dạ được! Gian nhà kho chứa bàn ghế gãy mục ấy thầy cứ toàn quyền sử dụng. Em sẽ cử người kéo đường điện chiếu sáng vào kho, và đích thân em sẽ ký duyệt hồ sơ đăng ký đề tài gửi lên Ban tổ chức cuộc thi!

Buổi chiều hôm ấy, nhóm nghiên cứu ba thế hệ chính thức tập hợp trước cửa gian nhà kho cũ. Ổ khóa hoen gỉ rít lên một tiếng khô khốc rồi bật mở, để lộ không gian ngổn ngang những khung bàn ghế gãy mục, mạng nhện giăng mắc và bụi bặm lưu cữu nhiều năm. Thế nhưng, trong mắt ba thầy trò, nơi đây chẳng khác nào một chân trời mới đang mở ra.

Đứng giữa khoảng sân rợp bóng phượng vĩ đón những tia nắng xiên ấm áp, thầy Tường nhìn hai đứa trẻ, cẩn trọng phân công nhiệm vụ – Nhóm chúng ta có ba thế hệ, mỗi người gánh vác một trọng trách then chốt. Thầy phụ trách kỹ thuật mộc, định hình kết cấu và trực tiếp đục đẽo, cưa xẻ các khối gỗ. Đức khéo tay, có năng khiếu vẽ kỹ thuật, con sẽ cùng thầy đo đạc, lập bản vẽ chi tiết từng milimét và hỗ trợ lắp ráp các chi tiết cơ khí. Còn Lam...

Thầy dừng lại, nhìn thẳng vào gương mặt thanh tú đang chăm chú lắng nghe của cô học trò lớp 8/2 – Lam là linh hồn của đề tài này. Con sẽ nghiên cứu các quy luật vật lý, đối chiếu công thức thiên văn và trực tiếp dùng mười đầu ngón tay mẫn cảm để thẩm định xúc giác. Một đường rãnh có êm ái hay không, một gờ nổi có nhô cao đúng chuẩn để tay người khiếm thị không bị trầy xước hay chai sạn, chỉ có con mới đưa ra được phán quyết chính xác nhất.

– Con hiểu rồi ạ! – Lam đáp, giọng trong trẻo mà kiên định. – Con nhất định sẽ dốc hết sức mình, không để thầy và Đức thất vọng!

Đức cũng hào hứng vung tay lên cao – Tuyệt vời quá! Từ nay gian nhà kho này sẽ là xưởng mộc kỳ diệu của tụi mình!

Đúng lúc ba thầy trò chuẩn bị bắt tay vào thu dọn những mảnh gỗ mục đầu tiên, tiếng xích xe đạp khô dầu lạch cạch bỗng vang lên gấp gáp từ phía cổng trường. Một người phụ nữ gầy gò trong chiếc áo bà ba sờn vai còn vương đầy bụi đường và mùi bột gạo chợ Miếu Bông hối hả đạp xe lao vào sân. Vừa gạt vội chân chống, bà đã lập cập chạy thục mạng về phía gian nhà kho, gương mặt sạm nắng tái nhợt vì hoảng hốt.

Đó là bà Trần Thị Nhạn, mẹ của Mai Lam.

– Lam! Con làm cái chi ở đây? Về nhà ngay với mẹ! – Bà Nhạn lao tới, túm chặt lấy cánh tay con gái, giọng the thé vì âu lo xen lẫn kích động.

Lam giật mình, chiếc thước gỗ trong tay em khẽ chạm vào khung cửa phát ra tiếng cộc khô gọn – Mẹ... sao mẹ lại tới đây? Con đang cùng thầy Tường và bạn Đức chuẩn bị làm...

– Làm cái chi mà làm! – Bà Nhạn ngắt lời con, nước mắt giàn giụa trên đôi gò má nứt nẻ. – Mẹ nghe người ta kháo nhau ngoài chợ bảo con đăng ký thi thố khoa học kỹ thuật chi đó ở tận thành phố! Con có biết ngoài đó người ta toàn những trường lớn, người ta sáng mắt, máy móc hiện đại ngút trời không? Con mắt mũi như vầy, ra đó người ta dòm ngó, cười chê chứ ai rảnh mà nghe con! Về! Về gánh bánh bèo phụ mẹ, rồi học lấy cái nghề thủ công đan lát để sau này tự nuôi thân, nghe con!

Những lời gay gắt phát ra từ nỗi âu lo đến quặn thắt của người mẹ nghèo như từng nhát búa giáng vào không gian tĩnh lặng. Lam đứng chết lặng, hai bàn tay run rẩy ghì chặt chiếc thước gỗ mít vào ngực, giọng nghẹn ngào trong nước mắt – Mẹ ơi... con không muốn an phận như vậy đâu... Thầy Tường đang làm học cụ cho con chạm vào các vì sao... Con có thể tự mình đo đạc, tự mình làm khoa học mà mẹ...

– Khoa học chi với một đứa mắt không nhìn thấy như con hả trời! – Bà Nhạn gào lên trong cơn tuyệt vọng, ôm chầm lấy đầu con gái vào lòng mà nức nở. – Mẹ chỉ mong con được bình an thôi! Mẹ sợ người ta làm con tổn thương, mẹ sợ con lại vỡ mộng rồi đau đớn như cái hồi mười tuổi...

Nhìn người mẹ lam lũ đang ôm chặt lấy con gái trong nước mắt, thầy Tường bước tới, giọng nói trầm ấm mà cương nghị: “Chị Nhạn à, đôi mắt của Lam khép lại, nhưng nếu chúng ta tước đi ước mơ của con thì chính chúng ta mới là người đẩy con vào bóng tối vĩnh viễn.”