Chương 4: Chiếc Thước Gỗ Đầu Tiên

Câu hỏi ngập ngừng của Lam rơi vào khoảng không tĩnh lặng của buổi chiều tà, nơi chỉ còn tiếng lá bàng xào xạc ngoài hành lang. Bàn tay em vẫn níu chặt vạt áo vải thô đượm mùi dầu tràm của thầy Tường, các ngón tay khẽ run lên vì vừa dốc hết can đảm bộc bạch nỗi niềm sâu kín nhất.

Người thầy già không vội đáp lại ngay. Sự im lặng trong vài nhịp thở không hề làm Lam hoang mang, bởi em cảm nhận được bàn tay to bản, thô ráp của thầy khẽ đặt lên mu bàn tay mình, ấm áp và vững chãi lạ thường.

– Có chứ, con. – Giọng thầy Tường cất lên, trầm ấm và kiên định. – Chỉ cần lòng con không nguôi khát vọng, thầy trò ta nhất định sẽ tìm ra cách để đôi bàn tay con đo được độ nghiêng của từng tia nắng, từng góc quay của bầu trời. Giờ thì thu dọn đồ đạc rồi về kẻo mẹ trông, hãy tin ở thầy.

Lời khẳng định đôn hậu ấy theo Lam về tận căn nhà nhỏ ven chợ Miếu Bông, nhưng những ngày sau đó lại trôi qua trong nỗi thấp thỏm khôn nguôi. Ngồi trong lớp 8/2, Lam chăm chú lắng nghe từng bài giảng môn Toán, môn Vật lý. Tiếng phấn của giáo viên gõ lách cách đều đặn trên bảng đen, tiếng giảng giải về các đường phân giác, các góc so le, góc đồng vị, rồi tiếng bạn bè xung quanh sột soạt xoay compa, đặt thước kẻ nhựa lên mặt giấy kẻ ô. Mỗi âm thanh quen thuộc ấy đối với các bạn sáng mắt là điều hiển nhiên, nhưng với Lam lại như những mũi kim khẽ châm vào lòng. Em lặng lẽ cúi đầu, miết ngón tay lên bảng gài nhôm và chiếc dùi sắt quen thuộc dưới ngăn bàn, nửa cháy bỏng hy vọng vào lời hứa của người thầy khả kính, nửa nơm nớp lo sợ câu hỏi của mình buổi chiều hôm ấy chỉ là một mơ ước viển vông ngoài tầm với. Thầy Tường năm nay đã bảy mươi lăm tuổi, liệu người thầy tóc bạc có thể làm gì trước bức tường ngăn cách nghiệt ngã của số phận đang vây bủa quanh em?

– Cậu đừng bồn chồn nữa, Lam. – Giờ ra chơi ngày thứ Năm, Đức ghé sát tai thì thầm. – Mấy hôm nay tan trường tớ đều thấy thầy Tường đạp xe vào xưởng mộc làng bên rồi mang mấy thanh gỗ về nhà. Tớ tin chắc thầy đang làm gì đó cho tụi mình đấy.

Lam khẽ gật đầu, siết nhẹ các đầu ngón tay vào nhau, thầm mong thời gian trôi thật nhanh để giải tỏa nỗi mong mỏi đang cồn cào trong lồng ngực.

Tiết học cuối cùng của ngày thứ Sáu khép lại bằng một hồi trống rộn rã báo hiệu giờ tan trường. Tiếng bàn ghế xô đẩy, tiếng reo hò rủ nhau đá bóng khiến dãy hành lang tầng một rộn ràng hẳn lên. Lam cẩn thận xếp bảng nhôm và dùi sắt vào cặp, toan đứng dậy thì nghe tiếng Đức reo khẽ bên cạnh – Kìa, Lam ơi! Thầy Tường đang đứng ở cửa lớp vẫy tay gọi tụi mình này!

Lam khựng lại, trái tim em đập lỗi một nhịp. Thính giác bén nhạy lập tức bắt được tiếng bước chân chậm rãi, chắc nịch cùng tiếng húng hắng ho quen thuộc của người thầy già ngay trước bậc cửa – Lam, Đức, hai đứa thu dọn xong chưa? Ra chiếc bàn đá dưới gốc bàng với thầy một lát nào.

Đức nhanh nhảu khoác cặp, một tay cầm lấy khuỷu tay Lam, cẩn thận dẫn bạn bước theo tiếng chân của thầy. Ra đến sân trường, làn gió thu hiu hiu thổi qua tàng lá bàng cổ thụ xua tan đi sự oi ả tích tụ suốt buổi chiều. Mùi hương ngai ngái của lá bàng rụng hòa cùng hơi đất ẩm quen thuộc khiến tinh thần Lam dịu lại. Lam lần tay men theo mép bàn đá tròn mát rượi rồi ngồi xuống cạnh Đức.

Thầy Tường ngồi đối diện với hai đứa trẻ. Lam nghe tiếng một vật gì đó khẽ đặt xuống mặt bàn đá, tiếp theo là âm thanh sột soạt của nếp vải thô mở ra chầm chậm. Người thầy già nhẹ nhàng nâng bàn tay phải của Lam lên, cẩn trọng đặt vào lòng bàn tay em một vật bọc vải mềm mại – Thầy tặng con món quà này. Con mở ra xem có vừa tay không nhé.

Lam đưa cả hai bàn tay đón lấy. Lớp vải thô sợi dệt mộc mạc, khô ráo và mềm mại bao bọc bên ngoài. Bằng những ngón tay mẫn cảm, em cẩn trọng gỡ từng nếp gấp. Khi mép vải cuối cùng tách ra, lòng bàn tay Lam chạm vào một bề mặt gỗ phẳng phiu, mịn màng và tỏa ra một hơi ấm dịu dàng.

Đó là một trải nghiệm xúc giác kỳ diệu đến sững sờ. Mùi thơm nồng ngái đặc trưng của thớ gỗ mít già quyện chặt với hương dầu tràm thoang thoảng từ bàn tay người thầy. Bề mặt gỗ láng mịn như nhung nhờ được mài giũa tỉ mỉ bằng giấy nhám và quét một lớp sáp ong tự nhiên mỏng nhẹ, hoàn toàn không có lấy một sợi dằm nhỏ nào có thể làm tổn thương làn da non nớt.

Lam lướt các đầu ngón tay khám phá hình dáng tổng thể của vật phẩm. Cạnh dưới là một đường thẳng tắp, dài chừng hơn mười lăm xăngtimét. Nối liền với cạnh đáy là một đường viền cong khum tròn hoàn hảo, tạo thành hình bán nguyệt cân đối.– Đây là... thước đo góc một trăm tám mươi độ phải không thầy? – Giọng Lam run lên từng chặp, ngón tay run rẩy sờ dọc theo đường cong viền ngoài.

– Đúng rồi, con. – Tiếng thầy Tường mỉm cười đầy xúc động. – Thước đo góc hình bán nguyệt, thầy tự tay đẽo từ khúc gỗ mít già ở nhà đấy. Mấy đêm nay thầy gọt đẽo, mài giũa từng chút một để kịp mang đến cho con trước khi tuần học kết thúc.

Đức ở bên cạnh trầm trồ ngắm nghía, tiếng cậu bật thốt lên kinh ngạc – Trời ơi, đẹp quá thầy ơi! Từng vạch khắc đều tăm tắp, nhìn sắc sảo như đồ tiện cơ khí vậy!

– Thước của Lam không phải để nhìn đâu, Đức à. Chiếc thước này sinh ra là để chạm. – Thầy Tường dịu dàng nhắc nhở. Đoạn, ông quay sang Lam, với tay cầm lấy ngón trỏ của em, đặt vào vị trí chính giữa của cạnh đáy thẳng tắp. – Nơi con đang đặt ngón tay là tâm của thước. Có một rãnh lõm nhỏ hình tròn xoe để con định vị đỉnh góc cần đo. Bây giờ, con rê ngón tay lên mép cong bên ngoài đi.

Lam làm theo lời thầy chỉ dẫn. Đầu ngón trỏ mảnh khảnh của em trượt từ từ lên vành cong bán nguyệt. Ngay lập tức, xúc giác tinh tế của em nhận diện được những đường gờ nổi li ti, sắc nét nhưng không hề thô ráp. Đó là những vạch chia độ chuẩn mực, nhô cao đúng không phẩy tám milimét như những thông số thầy từng đo đạc tỉ mỉ trên búp ngón tay em vào chiều thứ Hai. Khoảng cách giữa các vạch đủ thoáng đãng để đầu ngón tay không bị nhầm lẫn khi rê qua.

Đặc biệt hơn cả, khi ngón tay lướt đi được một đoạn ngắn, đầu ngón trỏ của Lam bỗng lọt thỏm vào một rãnh khuyết nhỏ xíu hình bán nguyệt nằm ngay trên vành thước.

– Con thấy chỗ khuyết này chứ? – Thầy Tường ân cần giải thích. – Cứ mỗi khoảng mười lăm độ, thầy lại đục một rãnh khuyết hình bán nguyệt thế này. Nó sẽ là mốc định vị xúc giác cho con. Giờ con thử xuất phát từ vạch số không ở tận cùng mép phải, vừa rê tay vừa đếm các rãnh khuyết xem sao.

Lam nín thở, lồng ngực phập phồng hồi hộp. Em đưa ngón trỏ về tận cùng mép phải của đường cong – nơi tương ứng với góc không độ. Ngón tay em bắt đầu di chuyển chậm rãi, trượt êm ái trên thớ gỗ mít nhẵn bóng.

Một nấc khuyết đầu tiên: mười lăm độ. Đầu ngón tay tiếp tục lướt qua các vạch gờ nhỏ li ti, rồi sụt êm ái vào rãnh khuyết thứ hai: ba mươi độ. Tiếp tục lướt đi thêm một nhịp nữa, ngón tay Lam dừng lại chắc chắn ở rãnh khuyết hình bán nguyệt thứ ba. Đầu búp ngón trỏ mười hai milimét của em nằm vừa khít trong lòng hõm gỗ, tựa như một viên sỏi tìm được đúng chỗ nương mình dưới đáy suối trong.

– Thưa thầy... ngón tay con đang ở rãnh thứ ba... – Lam ngước đôi mắt mờ sương lên khoảng không trước mặt, hơi thở nghẹn lại trong cổ họng. – Có phải... đây chính là góc bốn mươi lăm độ không thầy?

– Bốn mươi lăm độ! Chuẩn xác một trăm phần trăm luôn rồi Lam ơi! – Đức phấn khích vỗ mạnh tay xuống mặt bàn đá, giọng reo vang cả một góc sân trường rợp bóng cây bàng.

– Giỏi lắm, Lam. – Thầy Tường khẽ gật đầu, giọng ông nghẹn lại vì niềm xúc động trào dâng. – Con đã tự mình đo được góc bốn mươi lăm độ rồi đấy. Không cần ai đọc hộ, không cần ai cầm tay chỉ dẫn. Đôi bàn tay con đã thực sự nhìn thấy hình học rồi.

Khoảnh khắc ấy, không gian như ngưng đọng lại dưới bóng cây bàng cổ thụ. Tiếng ve muộn rải rác trên vòm lá, tiếng gió xào xạc nơi sân trường ngoại thành dường như lùi xa, nhường chỗ cho một làn sóng cảm xúc mãnh liệt dâng trào trong lồng ngực cô bé mười bốn tuổi.

Suốt bốn năm ròng rã kể từ ngày bóng tối vĩnh viễn ập xuống cuộc đời, Lam đã quen với cảm giác phụ thuộc vào người khác, quen với những tiếng thở dài ái ngại mỗi khi em muốn chạm tới những con số hay hình vẽ trừu tượng. Em từng nghĩ cánh cửa bước vào thế giới khoa học tự nhiên đã vĩnh viễn đóng chặt trước mắt mình.

Thế nhưng giờ đây, từng đầu ngón tay em đang tự mình làm chủ các nấc đo, tự mình đọc vanh vách quy luật của không gian bằng sự mẫn cảm kỳ diệu của xúc giác. Một giọt nước mắt nóng hổi bất giác lăn dài trên gò má ngăm đen của Lam, khẽ rơi xuống mặt gỗ mít thơm mùi dầu tràm, loang ra một vệt sẫm tròn xoe trên thớ gỗ. Em run rẩy ôm chặt chiếc thước vào lòng, nhận ra cánh cửa bước vào thế giới khoa học tự nhiên bấy lâu nay khép chặt vừa được mở toang bởi một chiếc thước gỗ đượm tình người thầy.