Chương 2: Trăn Trở Của Người Thầy Già

Trước câu hỏi bất ngờ của người thầy già, đôi bờ mi khép hờ của Mai Lam khẽ rung lên. Bàn tay nhỏ nhắn của cô bé vẫn nép chặt trong lòng bàn tay thô ráp của thầy Tường, các ngón tay gầy gò khẽ siết lại quanh thân gỗ tiện tròn của chiếc dùi sắt bấm chữ nổi.

Một thoáng ngập ngừng trôi qua giữa gian phòng học đã vãn bóng người. Lam ngẩng gương mặt thanh tú lên, hướng đôi mắt phủ màng sương mờ đục về phía phát ra hơi ấm trầm ổn của thầy, giọng nói cất lên nhỏ nhẹ nhưng rành rọt – Dạ thưa thầy... con luôn muốn biết khi Mặt Trời bị che khuất thì ánh sáng sẽ đi về đâu. Bạn Đức nói bóng tối tạo thành một hình nón trùm lên Trái Đất, nhưng con chạm vào trang sách thì chỉ thấy mặt giấy phẳng lì, trơn tuột, chẳng thể nào hình dung nổi cái hình nón ấy nghiêng ngả ra sao.

Thầy Tường nghe từng lời của cô học trò nhỏ mà trong lồng ngực dâng lên một nỗi xót xa khôn xiết. Bằng bốn mươi năm đứng trên bục giảng môn Vật lý, người thầy bảy mươi lăm tuổi quá thấu hiểu nỗi bất lực của một tâm hồn khao khát tri thức khi va phải bức tường ngăn cách vô hình. Ông từ tốn đỡ lấy khuỷu tay Lam, giúp cô bé đứng dậy thật vững chãi trên nền gạch hoa, rồi đưa tay phủi nhẹ lớp bụi bám trên gấu áo đồng phục của em.

– Cứ từ từ, con gái. Bầu trời không hề hẹp lại chỉ vì đôi mắt con không nhìn thấy ánh sáng. – Thầy Tường mỉm cười đôn hậu, ánh mắt sau cặp kính lão dây dù lấp lánh niềm tin cậy ấm áp. – Trưa rồi, hai đứa thu xếp sách vở cẩn thận rồi về kẻo mẹ trông.

– Dạ, chúng con kính chào thầy ạ! – Đức nhanh nhảu đáp lời rồi cẩn thận đeo quai cặp giúp bạn.

Đứng nơi ngưỡng cửa lớp học, thầy Tường lặng lẽ dõi theo hai đứa trẻ dắt díu nhau xuống cầu thang. Dáng vẻ cẩn trọng của Lam khi dùng chiếc gậy dò từng bậc gạch cứ đọng mãi trong tâm trí ông, thôi thúc những bước chân già nua rảo nhanh hơn về phía văn phòng Ban giám hiệu ở cuối dãy hành lang tầng hai.

Trong căn phòng làm việc giản dị thoang thoảng hương búp chè khô hãm trong ấm sành, thầy Hiệu trưởng Lê Bá Thuận vội vã đứng dậy kéo ghế mời thầy giáo cũ ngồi. Thuận năm nay tròn năm mươi tuổi, mái tóc đã điểm hoa râm, từng là cậu học trò chuyên Lý được thầy Tường dìu dắt từ những năm tháng gian khó.

– Thầy mới về trường mà vất vả quá. – Thuận kính cẩn rót chén nước chè vàng sánh đặt trước mặt thầy, xưng hô giữ trọn đạo nghĩa sư đồ. – Em vừa ký quyết định kiện toàn ban cố vấn nghiên cứu khoa học kỹ thuật cho năm học này. Lũ trẻ trường mình ở vùng ven Hòa Vang còn nhiều thiệt thòi, có được kinh nghiệm cả đời của thầy thì quý báu biết bao.

Thầy Tường nhấp một ngụm nước ấm, giọng từ tốn – Tôi vừa ghé qua lớp 8/2, tình cờ gặp cô bé Trần Mai Lam. Đứa trẻ ấy có một trực giác tự nhiên rất đặc biệt, thầy Thuận à.

Nét mặt người hiệu trưởng chùng xuống, ánh mắt cương nghị thoáng nét ưu tư. Ông khẽ thở dài, ngả người ra lưng ghế gỗ – Dạ, con bé Lam là một trường hợp đặc biệt làm em trăn trở mãi. Lam học giỏi đều các môn, trí nhớ tuyệt vời và đặc biệt say mê các môn khoa học tự nhiên. Nhưng số phận nghiệt ngã quá, em bị thoái hóa võng mạc bẩm sinh, đến năm mười tuổi thì ánh sáng hoàn toàn tắt ngấm. Mẹ con bé là chị Nhạn, sớm khuya gánh bánh bèo ở chợ Miếu Bông chắt chiu từng đồng nuôi con. Chị ấy thương con thắt ruột nhưng luôn lo sợ con ra ngoài xã hội sẽ chịu tổn thương.

Thuận dừng lại một nhịp, giọng chùng xuống đầy day dứt – Trường ta ở ngoại thành, ngân sách hạn hẹp vô cùng thầy ạ. Bộ học cụ xúc giác chuyên biệt nhập khẩu cho người khiếm thị có giá lên tới vài chục triệu đồng, hoàn toàn nằm ngoài khả năng chi trả của nhà trường. Thầy cô bộ môn dù thương em nhưng không có nghiệp vụ chuyên biệt, dạy đến phần quang học hay chuyển động hành tinh thì đành chịu, chỉ biết giảng chay qua lời nói. Em nhìn con bé ngồi lặng lẽ trong lớp mà ruột gan như thắt lại.Rời văn phòng hiệu trưởng, thầy Tường rảo bước dọc theo hành lang tầng trệt. Thầy ghé mắt nhìn qua ô cửa kính phòng thực hành tin học vừa được đầu tư theo chương trình đổi mới giáo dục. Bên trong, hàng chục chiếc máy vi tính hiện đại xếp ngay ngắn thành từng dãy thẳng tắp, những màn hình tinh thể lỏng phẳng lì sáng rực rỡ, bàn phím cơ gõ lách cách rộn ràng.

Người thầy già khẽ chau mày, một nỗi băn khoăn trĩu nặng dâng lên trong đáy mắt. Xu hướng số hóa phẳng lì đang mở ra một chân trời tri thức vô tận cho những cô cậu học trò sáng mắt, nhưng vô hình trung lại dựng nên một bức tường cách biệt lạnh lùng đối với những đứa trẻ như Mai Lam. Một màn hình cảm ứng bóng loáng, nhẵn thín không tì vết chẳng thể đem lại bất kỳ phản hồi xúc giác nào cho những đầu ngón tay nhạy cảm. Thế giới công nghệ càng hiện đại và phẳng hóa bao nhiêu, dường như người khiếm thị lại càng bị đẩy lùi sâu hơn vào ốc đảo cô độc bấy nhiêu.

Thầy lại bước sang gian phòng thiết bị thí nghiệm bên cạnh. Tủ kính cũ kỹ chứa vài quả địa cầu bằng nhựa cứng in màu rực rỡ, vài tấm sơ đồ hệ Mặt Trời in trên giấy tráng bóng phẳng lặng. Tất cả đều thuộc về thế giới thị giác của người sáng mắt. Tuyệt nhiên không có lấy một vạch khắc nổi, không một rãnh định vị nào để một đứa trẻ mất đi thị lực có thể dùng đôi bàn tay cảm nhận được độ nghiêng của trục Trái Đất hay hình dáng elip của một quỹ đạo thiên thể.

Giữa trưa oi ả, tiếng ve râm ran trên những vòm lá phượng vĩ rực rỡ góc sân trường. Thầy Tường chậm rãi bước xuống các bậc thềm đá, định rảo bước ra cổng thì chợt khựng lại.

Dưới bóng râm mát rượi của gốc phượng già, Mai Lam đang ngồi một mình trên chiếc ghế đá hoa cương, chiếc cặp vải ôm gọn trong lòng để đợi mẹ đón sau buổi chợ.

Thầy Tường không bước tới làm phiền, chỉ đứng lặng dưới bóng mát hiên lớp học để quan sát cô học trò nhỏ.

Một làn gió nam từ sông Cẩm Lệ thổi thốc qua khoảng sân trường, làm vòm lá phượng xào xạc nghiêng ngả. Ngay khoảnh khắc ấy, Lam khẽ nghiêng đầu. Đôi tai em lay động, đón nhận từng nhịp rít của luồng gió luồn qua khe lá. Đôi bàn tay nhỏ nhắn của cô bé chậm rãi nâng lên giữa khoảng không gian ngập tràn nắng gió, những ngón tay mảnh khảnh khẽ xòe ra, xoay nhẹ theo từng luồng khí động học vô hình. Gương mặt thanh tú của em đắm chìm trong sự tập trung cao độ, tựa như em đang dùng cả xúc giác và thính giác mẫn cảm của mình để đo đạc phương hướng, vận tốc và áp suất của ngọn gió trưa.

Cảnh tượng ấy khiến lồng ngực người thầy già rung lên bồi hồi. Đứa trẻ ấy không hề chịu khuất phục trước màn đêm vĩnh cửu. Đằng sau đôi mắt mờ đục kia là một ngọn lửa khát vọng tri thức bùng cháy mãnh liệt, một tâm hồn đang tha thiết muốn chạm vào các quy luật kỳ vĩ của tự nhiên.

Hoàng hôn buông xuống, nhuộm sắc đỏ ối lên mặt nước lấp loáng của dòng sông Cẩm Lệ. Thầy Tường trở về căn nhà ngói ba gian thân thuộc nép mình dưới rặng cau già rợp bóng mát.

Sau bữa cơm chiều đạm bạc, người thầy già ngồi lặng bên chiếc bàn gỗ lim mộc mạc nơi góc phòng làm việc. Dưới ánh sáng vàng ấm áp tỏa ra từ ngọn đèn bàn cổ điển, căn phòng như một bảo tàng thu nhỏ của ký ức sư phạm. Trên giá gỗ chất đầy những mô hình con lắc đơn, đòn bẩy, ống nghiệm và cuộn dây đồng do chính tay thầy cưa đục, uốn nắn suốt bốn mươi năm đứng lớp.

Bên góc bàn, chiếc hộp gỗ thông mở nắp để lộ bộ đồ nghề mộc thủ công mà thầy nâng niu như báu vật: những lưỡi đục bén ngọt được mài giũa cẩn trọng, chiếc cưa tay răng nhỏ, chiếc bào gỗ cong và những cuộn thước dây đã ngả màu thời gian. Mùi dầu tràm thoang thoảng quẩn quanh những khớp ngón tay đang âm ỉ nhức buốt khi trở trời, hòa quyện với mùi mùn cưa khô ngai ngái quen thuộc.

Thầy Tường nâng chiếc kính lão lên sống mũi, mở cuốn sổ tay sờn gáy. Ngòi bút bi của ông vạch ra những nét vẽ phác thảo đầu tiên: một góc tròn 180 độ, những vạch chia độ đều đặn, một đường rãnh hình elip uốn lượn mềm mại. Làm thế nào để một đứa trẻ không nhìn thấy ánh sáng có thể hiểu được định luật Kepler? Làm sao để biến những công thức trừu tượng, những nón bóng tối vô hình thành đường nét mà xúc giác ngón tay có thể đọc vanh vách từng tọa độ?

Ánh mắt thầy dừng lại ở góc sân, nơi có khối gỗ mít bản địa già dặn màu vàng thẫm thầy xin về từ xưởng mộc làng bên mấy tháng trước. Gỗ mít dẻo dai, thớ mịn, không cong vênh nứt nẻ và tỏa ra hơi ấm dịu dàng khi chạm vào. Đó chính là chất liệu của sự sống, chất liệu của tình yêu thương mà không một chiếc màn hình cảm ứng lạnh lùng nào có thể thay thế.

Thầy Tường bước ra hiên, bưng thanh gỗ mít vào phòng. Ông đặt bàn tay già nua lên thớ gỗ thô mộc, ánh mắt quắc thước rực sáng – Nếu công nghệ phẳng bỏ quên các con, ta sẽ dùng từng đường đục để mở lối cho con chạm vào vũ trụ.