Chương 4: Bản Vẽ Trên Giấy Can

Tiếng bước chân gấp gáp của đám học trò lớp mười tan tiết dần chìm vào khoảng sân trường ngập lá me bay. Hạnh kéo khóa chiếc balo vải thô màu xám, hai quai đeo trĩu nặng trên đôi vai gầy guộc. Thấy bóng thầy giáo dạy Toán vẫn đứng lặng bên bậu cửa, cô bé mười một tuổi khẽ giật mình, ngón tay bấu chặt mép quai cặp, đầu hơi cúi thấp với vẻ bối rối e dè.

Ngạn không bước tới, cũng không nhìn vào cuốn tập nháp trắng tinh em vừa nhét vào đáy cặp. Anh chỉ khẽ nghiêng đầu, giọng trầm và phẳng lặng như mặt nước sông Hậu mùa lặng gió “Tan học rồi, về cẩn thận nghe Hạnh.”

Cô bé ngẩng lên, ánh mắt đen láy thoáng vẻ ngỡ ngàng trước khi khẽ thở phào “Dạ, con chào thầy.”

Bóng dáng nhỏ bé lọt thỏm trong bộ đồng phục rộng thùng thình nhanh chóng khuất sau khúc quanh cầu thang gỗ. Hành lang tầng trệt chỉ còn lại tiếng gió chiều xao xác qua những chấn song sắt và mùi phấn bảng quen thuộc bốc lên nồng nồng.

Ngạn bước vào phòng học vắng tanh. Không gian bốn mươi tám mét vuông vừa mới đây còn ồn ào tiếng kéo ghế giờ đã trả lại sự tịch mịch, chỉ còn tiếng thạch sùng tặc lưỡi trên trần cao. Anh bước chậm rãi về phía bàn cuối—nơi nhóm học của Hạnh vừa ngồi.

Trên mặt bàn gỗ loang lổ vết mực, tờ giấy nháp xé vội của Nguyễn Minh Khoa bị bỏ quên vẫn nằm trơ trọi. Kín hai mặt giấy là các hệ phương trình Oxyz viết bằng mực đen thẳng thớm, chuẩn mực như bản in đề thi thử. Nhưng đến dòng thứ hai mươi bảy, khi tham số biến thiên triệt tiêu định thức tọa độ, ngòi bút của cậu học trò đứng đầu lớp đã gạch xóa ba lần, xé toạc thớ giấy bằng một dấu chấm hỏi bế tắc.

Ngạn kéo chiếc ghế gỗ Hạnh vừa rời đi rồi ngồi xuống.

Anh rút cây bút chì bấm kỹ thuật kim loại màu xám mờ từ túi áo ngực—kỷ vật từ những năm tháng lăn lộn trên các công trường xây dựng. Từ cặp da, anh lấy mảnh giấy can mỏng tang, miết phẳng lên mặt bàn gỗ thô ráp, để lộ những đường vân gỗ xước xát phía dưới.

Ngạn bấm đầu bút hai lần. Lõi chì không phẩy năm milimet trồi ra vừa đủ một nét vạch dứt khoát.

Trong tâm trí người cựu kiến trúc sư, từng cử động ngón tay của cô bé mười một tuổi tái hiện rõ mồn một: bàn tay trái nghiêng góc sáu mươi độ làm điểm tựa; ngón trỏ phải gập lại, nhấc nhẹ đỉnh tam giác vô hình lên rồi trượt ngang sang mạn phải.

“Không bị triệt tiêu đâu… Chỗ này này, như tam giác bị bẻ góc rồi nâng lên ở đỉnh này. Giao tuyến chỉ trượt sang bên phải một đoạn thôi.”

Từng lời nói ngô nghê của Hạnh vang lên bên tai. Ngạn đặt ngòi chì xuống mặt giấy can.

Đường gióng mảnh vạch xuống, chuẩn xác góc nghiêng ba mươi độ, mở ra hệ trục tọa độ ba chiều theo phép chiếu trục đo đứng đều. Ngạn không viết phương trình đại số nào. Ngón tay anh thoăn thoắt vẽ khối đa diện với đáy tam giác bị bẻ gãy một góc liên kết.

Tại điểm mà định thức của Khoa rơi vào bế tắc, Ngạn nâng đỉnh khối chóp theo đúng độ cao ngón tay Hạnh vừa khua trong không trung. Lập tức, mặt phẳng phụ trợ nghiêng đi. Đường giao tuyến biến thiên không hề biến mất—nó trượt dọc sườn dốc của mặt phẳng mới, vạch ra quỹ đạo hyperbol mềm mại, chuẩn xác.

Bàn tay Ngạn dừng lại. Anh buông bút, ngả lưng vào thành ghế.

Dưới ánh hoàng hôn hắt nghiêng qua ô cửa lá xách, bản vẽ kỹ thuật trên nền giấy can hiện lên sắc sảo đến từng milimet. Một cảm giác rùng mình chạy dọc sống lưng người đàn ông bốn mươi tám tuổi.

Đây không phải trò chơi nặn đất sét hay sự tưởng tượng vu vơ của một đứa trẻ.

Hạnh không dùng công thức trường lớp vì tư duy của em đã vượt thoát khỏi sự giam hãm của các con số phẳng lì trên trang giấy. Não bộ cô bé nhìn thấy không gian dưới dạng cấu trúc chịu lực và biến dạng liên tục—y hệt một kỹ sư kết cấu nhìn vào khung giàn thép trước khi tính toán vi phân. Minh Khoa bế tắc vì cố ép chuyển động xoay ba chiều vào khuôn ma trận tĩnh tại; còn Hạnh, em chỉ đơn giản là giải phóng khối hình để nó tự tìm lấy điểm cân bằng tự nhiên của chính mình.

Ngạn cẩn thận kẹp tờ giấy can vào tập giáo án rồi đứng dậy. Cổ họng anh khô khốc sau một buổi chiều dài.Rảo bước qua dãy hành lang lộng gió hướng về phía phòng hội đồng ở tầng trệt để lấy nước, Ngạn thấy mặt trời đã sà xuống ngang rặng me tây ngoài sân, nhuộm đỏ au những vòm ngói cổ kính của trường Lam Kiều.

Cửa phòng hội đồng khép hờ, để lộ khe sáng vàng vọt từ bóng đèn bên trong. Vừa đặt tay lên nắm đấm cửa bằng đồng, những âm thanh trao đổi rầm rì bên trong đã lọt vào tai anh.

“... Mới vào lớp mười có mấy ngày mà con bé Hạnh đã làm lớp xáo trộn hết cả lên,” giọng cô giáo phụ trách môn Hóa học vang lên, đầy vẻ bức xúc. “Tiết trước thì đứng như trời trồng trước bảng, gọi thế nào cũng không mở miệng. Chiều nay trong giờ làm việc nhóm, nó không thèm viết lách gì mà cứ ngồi múa tay trong không trung như người mộng du. Trò Khoa bực mình suýt cãi nhau to.”

“Tôi nghe nói con bé có vấn đề về phát triển tâm lý từ hồi tiểu học,” một giọng nam khác tiếp lời, nghe chừng là giáo viên môn Vật lý. “Bị tai nạn sập kho gì đấy rồi sinh ra hoảng loạn. Trẻ con mười một tuổi thì hiểu gì về hình học không gian cấp ba? Ép chín sớm quá rồi thành ra lập dị.”

“Đúng đấy, nhìn con bé cứ lầm lì, mắt thì nhìn dạt lên góc trần, chẳng bình thường chút nào. Học sinh năng khiếu thì phải chỉn chu, đĩnh đạc như trò Khoa chứ. Tôi nghĩ trong buổi họp tổ sắp tới, chúng ta nên kiến nghị Ban giám hiệu chuyển em Hạnh về đúng lứa tuổi cấp hai là tốt nhất cho cả lớp lẫn bản thân con bé.”

Bàn tay đang giữ nắm đấm cửa của Ngạn khẽ siết lại. Vệt phấn trắng bám nơi cùi chỏ áo sơ mi cọ vào khung cửa gỗ kêu sàn sạt.

Cạch.

Tiếng bước chân dứt khoát vang lên từ phía cầu thang chính cắt ngang cuộc trò chuyện trong phòng. Phó hiệu trưởng Trần Bảo Kha kẹp chiếc cặp da đen bóng dưới nách, bước nhanh qua hành lang. Áo sơ mi công chức màu xám của ông phẳng phiu không một nếp gấp, toát lên vẻ nghiêm cẩn và kỷ luật của người nắm cán cân điều hành.

Thấy các giáo viên đang túm tụm quanh bàn nước, thầy Kha dừng bước trước cửa, ánh mắt nghiêm nghị quét qua “Các thầy cô còn việc gì mà chưa về?”

Cô giáo dạy Hóa vội vàng phân bua “Dạ, chúng tôi đang trao đổi về trường hợp em Chiếu Nguyên Hạnh lớp mười Năng khiếu Toán ạ. Nhiều giáo viên bộ môn phản ánh em ấy có biểu hiện tâm lý rất lạ, khó hòa nhập với chương trình...”

Thầy Kha đưa tay chỉnh lại gọng kính, nét mặt không lộ chút dao động. Giọng ông đanh thép, từng lời rành rọt “Nhà trường tiếp nhận Chiếu Nguyên Hạnh theo đề án liên kết thực nghiệm của Sở, đó là nhiệm vụ chung. Nhưng tôi xin nhắc lại một nguyên tắc: trường Lam Kiều cần những học sinh đủ bản lĩnh vượt qua các kỳ thi chuẩn hóa, mang lại thành tích vững chắc cho trường, chứ không thể biến lớp học thành nơi thí nghiệm cho những dị biệt khó quản lý. Nếu em ấy không thích ứng được với quy chế và các bài kiểm tra định kỳ sắp tới, hội đồng chuyên môn sẽ xử lý đúng quy trình. Không ai được phép đứng ngoài chuẩn mực chung.”

Nói đoạn, thầy Kha gật đầu chào ngắn gọn rồi rảo bước về phía văn phòng Ban giám hiệu. Chiếc cặp da đen bóng kẹp chặt bên sườn như một biểu tượng của trật tự bất di bất dịch. Các thầy cô trong phòng cũng nhanh chóng tắt đèn, thu dọn đồ đạc rồi chào nhau ra về.

Ngạn đứng nép bên cột hành lang, lẳng lặng nhìn bóng lưng thẳng tắp của người phó hiệu trưởng khuất dần sau khúc quanh. Anh không bước vào lấy nước nữa.

Gió từ phía bờ sông Hậu lại thổi thốc qua rặng me già, mang theo hơi ẩm ngai ngái của đất phù sa và cái lạnh se sắt khi chiều tà buông xuống.

Ngạn rút mảnh giấy can trong tập giáo án ra, mở nhẹ trên lòng bàn tay.

Dưới ánh hoàng hôn le lói còn sót lại của ngày tàn, những nét chì ba chiều thanh mảnh nhưng kiên cường hiện lên rõ nét. Khối hình học không gian ấy đang mở toang góc đáy để đón gió, kiêu hãnh và tự do, hoàn toàn đối lập với bốn bức tường đóng kín của lớp học phía sau lưng anh.

Phóng tầm mắt nhìn qua khung cửa sổ lớp học, nơi tấm bảng đen khổng lồ kéo dài hết bức tường vẫn nằm im lìm, bóng loáng và đen kịt như một khối nặng đè nén không gian, Ngạn siết chặt ngón tay. Các đốt ngón tay anh trắng bệch, mép giấy can khẽ run lên trong gió.

Anh hiểu rất rõ cỗ máy chuẩn hóa kia vận hành tàn nhẫn đến mức nào. Sáu năm trước, một sai số kết cấu bị bỏ qua đã chôn vùi hai người thợ dưới đống đổ nát. Và giờ đây, nếu không có ai dựng nên một bộ khung giằng chống đỡ, tài năng nguyên sơ của đứa trẻ này sẽ sớm bị chính guồng quay quy chuẩn lạnh lùng kia nghiền nát thành từng mảnh vụn.