Chương 21: Mái Vòm Chịu Lực

Sáng sớm hôm sau, làn sương mỏng tang vắt qua mặt sông Hậu vừa kịp tan biến khi những vệt nắng non đầu ngày rọi xiên qua rặng me cổ thụ trước cổng trường thi. Không khí buổi sớm mát rượi, thoang thoảng mùi đất ẩm và hương hoa điệp vàng rụng lác đác trên vỉa hè.

Ngạn bước đi chầm chậm bên cạnh Phó hiệu trưởng Trần Bảo Kha. Thầy Kha hôm nay vẫn giữ nguyên tác phong chuẩn mực của một nhà quản lý: chiếc áo sơ mi công chức màu ghi sáng được ủi phẳng phiu từng nếp gấp, cánh tay kẹp chặt chiếc cặp da đen bóng quen thuộc. Đi phía trước hai người chừng nửa bước là Hạnh. Cô bé mười một tuổi mang chiếc balo nhỏ sau lưng, vạt áo đồng phục trắng hơi rộng bay lơ thơ theo từng cơn gió sớm. Dáng người em nhỏ nhắn giữa dòng thí sinh áo trắng của các trường chuyên đang nườm nượp đổ về khu vực thi Vòng 2.

“Nè! Hạnh ơi, đứng lại chờ tao chút coi!”

Một tiếng gọi giòn giã vang lên từ góc cổng sắt. Phạm Hoàng Bình từ trên chiếc xe đạp cà tàng nhảy phắt xuống, một tay giữ ghi đông, tay kia giơ cao que kem đậu xanh bọc giấy kính mờ đang túa ra làn hơi lạnh buốt. Mái tóc xoăn của cậu ướt rượt mồ hôi trán, nụ cười toe toét để lộ chiếc răng khểnh.

“Sáng sớm chưa ăn gì đúng không? Kem đậu xanh góc ngã tư bến Ninh Kiều ngon số dách luôn nè,” Bình chìa que kem về phía Hạnh, đoạn liếc mắt sang thấy thầy Kha đang đứng nghiêm nghị thì lập tức rụt tay lại nửa gang, gãi đầu cười bẽn lẽn. “Dạ… em chào thầy Kha, con chào thầy Ngạn ạ.”

Thầy Kha khẽ nhíu mày, đưa mắt nhìn que kem đang bắt đầu tươm một giọt nước ngọt ngào nơi mép giấy gói, giọng nửa nghiêm nghị nửa dở khóc dở cười: “Đi thi quốc gia, thi tỉnh mà còn ăn kem đậu xanh trước giờ bốc thăm. Đau bụng thì tính sao hả trò Phạm Hoàng Bình?”

“Dạ đâu có thầy, kem đậu xanh là đậu thiệt đó thầy!” Bình nhanh nhảu chữa cháy, rồi quay sang Hạnh, giọng hạ nhỏ nhưng đầy vẻ quả quyết. “Hạnh nè, nay thi thực hành bảo vệ giải pháp trên bảng, cứ coi cái bảng trắng bự chảng đó như bức tường sân sau nhà tao, cầm phấn vạch cho tụi nó hoa mắt luôn nghe chưa! Ở ngoài này tao với hai thầy canh chừng, không đứa nào dám bắt nạt mày đâu!”

Hạnh khẽ lắc đầu từ chối que kem, nhưng khóe môi cô bé khẽ giãn ra thành một nụ cười hiếm hoi. Đôi mắt trong veo ánh lên nét rạng rỡ kín đáo. Em đưa bàn tay nhỏ nhắn chạm nhẹ vào túi áo ngực—nơi cài cây bút kim kỹ thuật vỏ thép mà thầy Ngạn đã trao hôm qua. “Tôi biết rồi. Cảm ơn Bình.”

Ngạn đứng bên cạnh, đưa tay vỗ nhẹ lên vai Bình rồi gật đầu với Hạnh: “Vào đi Hạnh. Hít thở sâu và nhớ giữ nhịp.”

Cô bé gật đầu dứt khoát, xoay người bước qua làn barie kiểm soát thẻ dự thi. Nhìn bóng lưng gầy guộc của học trò hòa vào dòng người, Ngạn cảm thấy một luồng cảm xúc ấm áp dâng lên nơi lồng ngực. Sự hồn nhiên vô tư của cậu học trò vụng về họ Phạm chẳng khác nào một khoảng thở quý giá, làm dịu đi bầu không khí căng thẳng đặc quánh của đấu trường học thuật.

Khu vực Vòng 2 được bố trí tại hội trường đa năng ở tầng trệt của tòa nhà trung tâm. Mười thí sinh có điểm số cao nhất Vòng 1—những gương mặt xuất sắc nhất được sàng lọc từ hàng trăm học sinh chuyên toán toàn tỉnh—được bố trí ngồi ở hai dãy bàn đầu sát bục danh dự. Phía đối diện là bàn làm việc của Hội đồng giám khảo gồm năm vị giáo sư, tiến sĩ và chuyên viên cao cấp của Sở Giáo dục. Trên mảng tường trung tâm của hội trường, một tấm bảng trắng cỡ lớn viền nhôm sáng choáng đã được lau sạch bóng, phản chiếu ánh đèn neon lạnh lẽo.

Các giáo viên hướng dẫn không được phép vào khu vực thi đấu mà phải di chuyển vào phòng chờ cách âm nằm chếch bên cánh gà. Căn phòng được ngăn cách với hội trường bằng một vách kính cường lực trong suốt kéo dài từ trần xuống sàn, cho phép quan sát trọn vẹn mọi diễn biến trên bục nhưng ngăn tuyệt đối mọi âm thanh lọt qua.

Ngạn kéo chiếc ghế tựa sát mép kính ngồi xuống. Thầy Kha ngồi ngay bên cạnh, đặt chiếc cặp da lên đùi, hai bàn tay đan chặt vào nhau.

Đúng tám giờ, màn hình máy chiếu cực lớn treo giữa hội trường chớp sáng. Trưởng ban giám khảo cầm micro tuyên bố thể lệ và kích hoạt lệnh hiển thị đề thi thực hành ứng dụng được bốc thăm ngẫu nhiên từ ngân hàng đề bảo mật.

Dòng chữ in hoa màu xanh đậm hiện lên trên nền phông trắng: “BÀI TOÁN MÔ HÌNH HÓA VÀ TỐI ƯU HÓA KẾT CẤU MÁI VÒM CHỊU TẢI: XÁC ĐỊNH PHÂN BỔ ỨNG SUẤT VÀ GIẢI PHÁP GIẰNG LỰC NGANG DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA TẢI TRỌNG GIÓ VÀ ÁP LỰC PHÂN BỐ BẤT ĐỐI XỨNG.”Bên dưới đề bài là sơ đồ phác thảo một mặt cắt không gian ba chiều của hệ mái vòm paraboloid, kèm theo ma trận tham số tải trọng gió quét qua bề mặt cong.

Ngạn chết lặng. Lồng ngực anh thắt lại một nhịp buốt nhói.

Trước mắt anh không còn là một đề thi học sinh giỏi đơn thuần, mà là hiện thân sống động của bóng ma quá khứ sáu năm về trước. Năm 2019, chính bài toán phân bổ ứng suất mái vòm và giằng lực ngang dưới áp lực giông gió cực đoan trên bản vẽ nhà xưởng đã xô đẩy cuộc đời anh vào bi kịch. Từng đường cong parabol, từng điểm nút chịu lực cắt, từng phương trình cân bằng tĩnh học… tất cả những con số nghiệt ngã ấy từng găm sâu vào tâm can anh suốt những đêm dài mất ngủ, biến thành bức thư tự vấn dằn vặt nằm im lìm trong chiếc phong bì xi măng niêm phong dưới đáy ngăn kéo.

Trong phòng chờ, tiếng xì xào, bàn tán lập tức rộ lên như ong vỡ tổ. Vài giáo viên chuyên toán của các trường THPT trọng điểm đứng bật dậy, nét mặt lộ rõ vẻ hoang mang: “Đề thi thực hành kiểu gì thế này? Đây là bài toán sức bền vật liệu và cơ học kết cấu công trình của bậc đại học chuyên ngành rồi!” “Học sinh cấp ba làm sao xử lý nổi biến dạng phi tuyến và phân bổ lực trượt trong vòng ba mươi phút thuyết trình?” “Quá nặng! Thậm chí sinh viên năm hai ngành xây dựng còn phải đổ mồ hôi hột với hệ vòm bất đối xứng này!”

Nghe những lời bàn tán xôn xao xung quanh, vẻ mặt thầy Kha càng lúc càng căng thẳng. Hai bàn tay ông bấu chặt vào quai chiếc cặp da đen đến mức các khớp ngón tay trắng bệch ra. Ông nghiêng người sang phía Ngạn, giọng run rẩy hạ thấp: “Thầy Ngạn… đề bài này… có vượt quá sức chịu đựng của Chiếu Nguyên Hạnh không? Con bé mới mười một tuổi, chưa từng học qua các công thức vật lý ứng dụng chuyên sâu. Liệu con bé có hoảng loạn mà buông bài như lần kiểm tra đầu năm không?”

Ngạn không đáp ngay. Đầu ngón tay anh khẽ miết lên vệt phấn trắng đã khô cứng nơi cùi chỏ áo sơ mi. Cảm giác thô ráp quen thuộc ấy kéo anh trở về với thực tại, xua tan lớp sương mù u ám của ký ức đau thương.

“Thưa thầy Kha,” Ngạn cất giọng trầm tĩnh, ánh mắt vẫn nhìn thẳng qua lớp kính trong suốt. “Mái vòm không đơn thuần là một mớ công thức cơ học khô khan. Về bản chất hình học, nó là sự tự cân bằng của không gian mở. Hạnh không cần học vẹt công thức sức bền vật liệu để giải bài toán này. Con bé nhìn thấy cách mà các lực nâng đỡ và nương tựa vào nhau.”

Thầy Kha ngước nhìn Ngạn, ánh mắt dao động trước sự điềm đạm lạ lùng của người đồng nghiệp từng trải.

Qua khung kính cách âm, Ngạn nhìn thấy bóng dáng nhỏ bé của Hạnh ở hàng ghế đầu. Giữa chín thí sinh lớn xác đang cuống cuồng lật giở giấy nháp, cắm cúi bấm máy tính cầm tay liên hồi, Hạnh lại ngồi bất động.

Em không hề mở nắp máy tính. Bàn tay gầy guộc của cô bé mười một tuổi đang nắm chặt thân bút kim kỹ thuật vỏ thép đặt ngay ngắn trên mặt bàn. Đầu em khẽ nghiêng, đôi mắt chăm chú nhìn chếch lên góc trên bên phải của trần hội trường—nơi những thanh giằng kim loại đan chéo nhau nâng đỡ mái vòm tòa nhà.

Ngạn biết rất rõ cử chỉ ấy. Não bộ của Hạnh đang vận hành theo cách riêng của nó: giải phẫu toàn bộ khối không gian ba chiều, bóc tách từng lớp mặt cong, phóng chiếu các vector lực vô hình thành những luồng sáng xuyên qua bóng tối. Em không bị giam hãm trong chiếc hộp chật chội của các ký hiệu đại số; em đang tự do bay lượn trong bản đồ không gian của chính mình.

Ngạn siết chặt hai bàn tay đặt trên đầu gối, từng thớ cơ trên gương mặt giãn ra thành một niềm tin son sắt. Anh không còn là người kiến trúc sư mang gánh nặng tội lỗi của quá khứ, và cô bé kia cũng không còn là đứa trẻ sợ hãi trước những bức tường đóng kín. Sợi dây liên kết vô hình giữa thầy và trò, giữa những bài học bên khung cửa sổ phòng tư liệu ngập gió sông Hậu, đang nâng đỡ em trước thử thách lớn nhất.

Một hồi chuông điện tử giòn giã rền vang khắp các loa phát thanh của hội trường thi đấu, dập tắt mọi tiếng rì rầm và đưa toàn bộ không gian chìm vào sự tĩnh lặng tuyệt đối.

Từ bàn Hội đồng giám khảo, vị Chủ tịch hội đồng chỉnh lại micro, giọng nói trang trọng vang lên dứt khoát “Thời gian chuẩn bị mười lăm phút đã kết thúc. Sau đây, hội đồng xin mời thí sinh đầu tiên bước lên bục bảo vệ giải pháp: Thí sinh Chiếu Nguyên Hạnh, số báo danh 1004, đơn vị trường THPT Lam Kiều!”