Chương 18: Xé Khế Ước Ngày Đông Chí

Sau ba ngày đêm đỏ lửa cùng bà con xóm bãi hoàn tất chuyến kẹo giao cho đoàn thuyền buôn, tiết Đông chí cũng rùng rùng kéo về xóm Bến Vôi. Gió bấc từ mạn ngược tràn xuống cuốn theo sương muối đặc quánh, phủ một lớp giá buốt tê tái lên từng ngọn cỏ bãi bồi. Mặt sông Đáy mờ mịt hơi sương, lạnh buốt thấu xương.

Từ sáng sớm tinh mơ, tiếng nện gót giày da bì bõm lội qua vũng lầy đầu ngõ đã phá tan bầu không khí tĩnh mịch. Hoài Cẩn vừa vén tấm liếp nứa bước ra hè thì thấy bóng người thấp đậm quen thuộc. Tiền Bá Hưng khoác chiếc áo da viền lông cừu đỏ sẫm, cổ quấn khăn lụa dày cộm, hai tay xỏ trong ống tay áo, ngực ưỡn ra vẻ đắc thắng. Theo sát sau gã là hai tên tuần đinh mặc áo nẹp đỏ, kẻ thì ôm chiếc tráp sơn đen đựng khế ước nợ nần, kẻ thì vác trên vai mấy cọc tre vót nhọn buộc dải vải xanh làm dấu cắm mốc.

Đến trước cổng rào dâm bụt, Tiền Bá Hưng dừng bước, hất hàm nhổ toẹt bãi nước trầu đỏ lòm xuống lớp cỏ phủ sương trắng. Gã cất giọng the thé chua chát — Con mẹ góa Bàng thị đâu mau ra đây! Hôm nay đúng ngày Đông chí, mặt trời đã lên khỏi ngọn tre rồi! Mau dọn đồ đạc đưa hai đứa con cút xéo khỏi mảnh đất bãi này, để ông đây còn cắm cọc tiêu phong tỏa nhà cửa!

Hai tên tuần đinh hung hăng bước tới, dựng mấy chiếc cọc tre cắm phầm phập xuống vệ đường trước cửa ngõ, làm tung tóe lớp bùn cát đông lạnh. Một tên mở nắp chiếc tráp gỗ mun, rút ra một tờ giấy bản ố vàng, giơ cao trước gió lạnh — Có văn tự vay nợ sờ sờ nơi đây! Năm lượng bạc trắng cùng lãi mẹ đẻ lãi con, không trả nổi thì gán đất trừ nợ, cấm có kêu oan!

Gã cười khẩy từng hồi sặc sụa, mắt ti hí quét nhìn gian nhà tranh dột nát với vẻ tham lam không giấu giếm. Trong mắt gã, khoảnh đất bãi bồi ven bến sông này từ nay đã chính thức về tay gã để mở rộng bến đỗ thuyền bè, mặc xác ba mẹ con góa bụa dắt díu nhau đi ăn mày góc chợ.

Thế nhưng, cánh cửa liếp nhẹ nhàng mở rộng. Không hề có tiếng khóc than van nài như gã vẫn đinh ninh, Bàng thị đĩnh đạc bước ra hiên. Nàng khoác manh áo nâu lành lặn, mái tóc vấn cao gọn gàng, gương mặt tuy hằn vệt lam lũ nhưng ánh mắt sáng ngời, bình thản lạ lùng.

Trên hai tay Bàng thị nâng một chiếc đĩa sành lớn. Nàng chậm rãi tiến đến bên chiếc chõng tre trước sân, đặt chiếc đĩa xuống mặt bàn phát ra tiếng “cạch” đanh gọn.

Dưới ánh ban mai vừa le lói xuyên qua làn sương muối, bốn thỏi bạc trắng vuông vức sáng choang cùng một lượng bạc lẻ cắt góc nằm ngay ngắn giữa lòng đĩa, bên cạnh là mười xâu tiền kẽm đồng đều, xâu bằng lạt giang chắc nịch. Năm lượng bạc trắng tinh khôi phản chiếu ánh mặt trời rực rỡ, lấp lánh như thách thức cái lạnh giá mùa đông.

Bàng thị đứng thẳng lưng, cất giọng rành rọt, âm vang khắp khoảng sân — Ông Tiền chớ vội gõ cọc! Mẹ con tôi hẹn đúng tiết Đông chí trả dứt nợ, nay mặt trời mới chớm đầu sào, hạn nợ chưa trễ một khắc. Năm lượng bạc nợ gốc của nhà tôi ngày trước chạy chữa thuốc men cho chồng, cùng mười xâu tiền kẽm lãi dư đắp đổi cho tròn đạo nghĩa, xin đặt cả ở đây. Mời ông đếm cho tường minh!

Tiền Bá Hưng sững sờ như vừa bị sét đánh ngang tai. Nụ cười cợt nhả trên mặt gã đông cứng lại, đôi mắt một mí trợn tròn hết cỡ, tròng mắt như muốn lồi ra khỏi hốc mắt thịt mỡ. Gã lùi lại nửa bước, miệng há hốc run rẩy — Bạc… bạc trắng? Chúng mày… một lũ đàn bà con nít xóm bãi, đào đâu ra nhiều bạc trắng thế này? Ăn trộm hay làm chuyện phi pháp nơi nào?

— Bạc này là mồ hôi nước mắt, là công sức chân chính của bà con xóm Bến Vôi, ai cho phép ông ngậm máu phun người!

Một tiếng quát sang sảng như chuông đồng vang lên từ phía ngõ. Bác Hai cối xay sừng sững bước vào sân, hai tay chống nạnh, dáng người vạm vỡ che chắn ngay trước mặt mẹ con Bàng thị. Theo sau bác, bà con xóm Bến Vôi rầm rập kéo tới: thím Ba, bác Bảy cùng hàng chục người dân lao động trong xóm, ai nấy đều ngẩng cao đầu, ánh mắt bừng bừng niềm tự hào.

Chưa dừng lại ở đó, từ lối rẽ rặng tre, tiếng gậy trúc điểm đều nhịp “cốc… cốc” trên nền đất gập ghềnh vang lên. Ông giáo Phan trong chiếc áo the đen chỉnh tề, chòm râu cước bay bay theo gió bấc, đĩnh đạc bước vào sân. Đám tuần đinh vừa thấy bóng cụ giáo thì vội vàng thu hồi vẻ hung hăng, cúi đầu lấm lét né sang một bên.Ông giáo Phan đưa mắt nhìn lướt qua chiếc đĩa sành đựng bạc, rồi nhìn thẳng vào mặt Tiền Bá Hưng, cất giọng uy nghiêm — Tiền gia bảo, lão phu hôm nay theo lời thỉnh cầu của mẹ con thím Bàng và bà con thôn bãi, đứng ra làm người chứng giám việc giao nhận món nợ này. Giấy trắng mực đen, khế ước ghi rõ tiết Đông chí thu hồi năm lượng bạc. Nay người ta mang đủ bạc trắng, tiền kẽm tinh tươm đặt trước mặt, cớ sao ngươi còn dùng dằng chưa chịu giao trả văn tự?

Tiền Bá Hưng nuốt nước bọt đánh ực, trán lấm tấm mồ hôi dù trời rét thấu xương. Gã nhìn quanh, thấy hàng chục cặp mắt phẫn nộ của dân làng đang chĩa vào mình, lại thêm cụ giáo Phan uy đức ngút trời đứng làm chứng, gã biết mọi mưu toan cướp đoạt mảnh đất bãi bồi nay đã hoàn toàn đổ bể.

Gã lúng túng ra hiệu cho tên tuần đinh đặt chiếc tráp mun lên chõng. Đôi bàn tay núng nính thịt mỡ của gã run rẩy cầm từng thỏi bạc lên săm soi, cắn thử vào mép bạc để kiểm tra độ thật giả. Bốn thỏi bạc nén vuông vức của Tuệ Tĩnh y gia và mẩu bạc lẻ đều là bạc tốt mười phần không tì vết.

— Đủ… đủ cả rồi… — Tiền Bá Hưng lí nhí trong miệng, sắc mặt xám ngoét như tro tàn.

Hoài Cẩn đứng cạnh mẹ, đôi mắt đen láy nhìn chằm chằm vào từng cử chỉ của gã chủ nợ. Cậu bé cất giọng trong trẻo, lễ phép nhưng từng chữ rõ ràng, dứt khoát — Thưa ông Tiền, bạc và tiền kẽm ông đã nhận đủ cả. Kính xin ông hạ bút điểm chỉ vào tờ giấy biên nhận của cụ giáo Phan, rồi trả lại khế ước cũ cho mẹ cháu ạ.

Trước sức ép của đám đông và cái nhìn sắc như dao của cụ giáo, Tiền Bá Hưng đành nghiến răng cầm quản bút chấm mực, run rẩy ấn ngón tay cái đỏ lòm điểm chỉ vào giấy biên nhận, rồi ấm ức rút tờ khế ước nợ nần màu nâu ố ném lên mặt chõng tre.

— Nhận lấy! Từ nay nợ nần xóa sạch! — Gã hằn học rít qua kẽ răng, vội vã vơ lấy đĩa bạc giấu biến vào bọc áo, rồi lủi thủi dẫn hai tên tuần đinh cắp cọc tiêu tháo lui trong sự nhục nhã ê chề.

Bàng thị bước tới, run run nhấc tờ khế ước đã đè nặng lên số phận gia đình suốt hai năm ròng rã. Từng nét chữ ngoằn ngoèo tựa như gông cùm xiềng xích bấy lâu nay bỗng chốc trở nên nhẹ bẫng. Nàng nhìn sang Hoài Cẩn, rồi quay lại nhìn con gái Thanh Trúc đang đứng nép nơi bậu cửa, đôi mắt đỏ hoe ngấn lệ.

Trước sự chứng kiến của cả xóm bãi, Bàng thị dùng hai bàn tay chai sần nắm lấy hai mép giấy. Nàng dứt khoát xé toạc một đường thật ngọt!

“Xoẹt!”

Tiếng xé giấy giòn tan vang lên giữa trời đông giá buốt. Tờ văn tự siết nhà bị xé thành bốn, thành tám, rồi nát vụn thành trăm mảnh nhỏ li ti. Bàng thị vung tay, tung những mảnh giấy vụn bay bổng lên không trung. Gió bấc lập tức cuốn lấy những mảnh xác giấy trắng xóa, thổi bay tít tắp ra dòng sông Đáy cuồn cuộn sóng, biến mất không còn dấu vết.

— Thoát rồi! Mẹ con thím Bàng giữ được mái nhà rồi!

Bác Hai cối xay reo to một tiếng, ném tung chiếc nón mê lên trời. Cả khoảng sân bùng nổ trong tiếng reo hò, vỗ tay rộn rã của bà con xóm Bến Vôi. Thím Ba chạy lại ôm chầm lấy Bàng thị mà sụt sùi, còn Thanh Trúc lần mò bước xuống sân, ôm chặt lấy mẹ và em trai trong tiếng nấc nghẹn ngào vì hạnh phúc vô bờ.

Giữa niềm vui sướng vỡ òa đang lan tỏa khắp gian nhà tranh, Ông giáo Phan khẽ bước lại gần Hoài Cẩn. Cụ cúi xuống, chòm râu cước khẽ lay động, đôi mắt đôn hậu nhìn sâu vào đứa trẻ năm tuổi thông tuệ. Cụ ghé sát tai Hoài Cẩn, hạ giọng thì thầm — Cẩn nhi, chuyến hàng tết giao xong xuôi, lão trần tình việc mắt cháu Trúc với bác Trần. Vị danh y trên thuyền đã nhận lời rồi, nội trong vài hôm nữa sẽ đích thân ghé lại mái tranh này thăm khám cho chị cháu đấy.