Chương 16: Tiếng Nói Của Lẽ Phải

Tiếng gậy trúc già gõ xuống thềm gạch từng nhịp đanh gọn, khoan thai nhưng tựa hồ có sức nặng ngàn cân, khiến toàn bộ gian tiền tế đình làng Cổ Mộc bỗng chốc im bặt. Mọi ánh mắt, từ đám tuần đinh lăm lăm gậy gộc cho đến các bô lão trên chiếu cạp điều, thảy đều dồn về phía bậc cửa.

Nhìn thấy bóng dáng người thầy đức cao vọng trọng, Lý trưởng vội vàng buông thanh kinh đường trên tay, lúng túng đứng bật dậy. Vị chức sắc vốn quen thói hống hách ấy nay lại khúm núm bước xuống khỏi sập gụ, chắp tay cúi rạp người — Kính thưa cụ giáo! Trời đông giá buốt, đường sá sương gió trơn trượt, chẳng hay có ngọn gió lành nào đưa cụ quá bộ đến chốn đình trung này ạ? Xin mời cụ thượng tọa chiếu trên!

Các vị kỳ hào, hương lão trong làng cũng lục tục đứng dậy vòng tay thi lễ. Giữa chốn làng quê trọng đạo lý, Ông giáo Phan không chỉ là bậc túc nho từng đỗ đạt danh vọng mà còn là người thầy đã khai tâm dạy chữ cho nửa số người đang ngồi nơi đây, uy danh và tiết tháo đủ khiến kẻ quyền thế nhất cũng phải nghiêng mình kiêng nể.

Cụ giáo khẽ gật đầu chào mọi người, vẻ mặt nghiêm nghị mà trầm tĩnh. Đôi mắt tinh anh của cụ lướt qua gian đình, dừng lại một thoáng nơi mẹ con Bàng thị đang co ro bên chiếc đĩa gốm đựng giọt mật vàng óng, rồi chuyển sang nét mặt bồn chồn, trán đẫm mồ hôi hột của Tiền Bá Hưng. Không màng tới chiếc ghế bành bọc vải đỏ mà Lý trưởng đon đả chỉ tay, cụ giáo khoan thai bước tới bên án thư, đặt cây gậy trúc sang một bên rồi mới ngồi xuống chiếu danh dự.

Bên tay trái cụ, một cuốn sách bọc bìa xanh sờn gáy bằng lụa thô được trân trọng đặt lên mặt bàn gỗ lim.

Hoài Cẩn đứng nép bên cạnh mẹ, nín thở quan sát từng cử chỉ của cụ giáo. Cậu bé cảm nhận được bàn tay gầy guộc nứt nẻ của Bàng thị đang khẽ run lên, nhưng hơi ấm từ lồng ngực mẹ đã bớt đi phần hoảng loạn, thay vào đó là sự tin cậy lặng lẽ hướng về người thầy khả kính.

Cụ giáo đưa tay lần giở những trang giấy bản ngả màu vàng sáp, chữ viết bằng mực tàu nắn nót vuông vức. Giọng cụ cất lên, trầm ấm, đĩnh đạc và rành rẽ từng tiếng vang vọng khắp gian tiền tế — Lão ở bên xóm Đông, nghe tiếng chiêng đình gióng dập dồn, lại nghe người ta đồn đãi rằng đình trung đang tra xét một vụ việc dùng mầm lúa làm đồ độc hại người, nên lão phải chống gậy sang đây ngay. Trong tay lão là cuốn y thư cổ truyền thừa từ các bậc danh y tiền triều. Các vị kỳ mục và dân làng hãy nghe cho tỏ: Từ ngàn xưa, hạt thóc nảy mầm vốn được thánh nhân gọi là ‘cốc nha’, còn hạt lúa mạch nảy mầm gọi là ‘mạch nha’. Y thư viết rành rành: Cốc nha tính ôn, vị ngọt thanh, đi vào hai kinh tỳ và vị; có công năng tiêu thực hòa trung, kiện tỳ khai vị, lại nhuận phế trừ đờm. Đó là vị thuốc quý báu trời ban để cứu người hư nhược, biếng ăn, ngực bụng đầy trướng, ho khan lâu ngày!

Lời cụ giáo vừa dứt, cả gian đình xôn xao như ong vỡ tổ. Mấy vị bô lão đưa mắt nhìn nhau, gật gù liên hồi — Ra là vậy! Thảo nào ban nãy ta ngửi mùi kẹo ngọt dịu khoan khoái đến thế!

— Chữ nghĩa thánh hiền và y thư đã ghi rõ ràng, sao lại dám bảo là uế khí với tà ma?

Sắc mặt Tiền Bá Hưng lúc này đã chuyển từ đỏ tía sang trắng bệch. Lão giật thót mình, vội vàng xua tay lia lịa, giọng the thé cố vớt vát — Thưa… thưa cụ giáo! Sách vở là một lẽ, nhưng cái ngữ nhà mẹ góa con côi xóm Bến Vôi nghèo kiết xác, làm sao biết được y lý sâu xa? Biết đâu thóc mộng nhà nó ẩm mốc bậy bạ, sinh ra chướng khí làm thối ruột người ăn thì sao? Con mang đơn kiện là vì muốn bảo vệ phong hóa và tính mạng dân làng Cổ Mộc này đấy chứ!

Gã đầu sỏ phường buôn đường mía ngồi bên cạnh cũng run rẩy phụ họa — Phải đấy ạ… Miệng lưỡi đàn bà con trẻ không tin được đâu!

Không để hai kẻ gian thương kịp giở trò xảo biện, cụ giáo Phan khẽ mỉm cười đôn hậu, ánh mắt chuyển sang cậu bé năm tuổi đang đứng trước án thư. Cụ đưa bàn tay gầy guộc vẫy nhẹ:— Cẩn nhi, mang đĩa kẹo lại đây cho lão xem nào.

Hoài Cẩn nhanh nhẹn dạ một tiếng thật trong trẻo. Hai tay cậu bé nâng niu chiếc đĩa gốm nhỏ bày thìa mật sánh vàng óng ả như hổ phách, bước lên từng bước vững vàng rồi cung kính dâng trước mặt cụ giáo — Cháu kính mời cụ giáo nếm thử mẻ kẹo mạch nha gừng của mẹ cháu nấu ạ.

Cụ giáo cầm chiếc thìa tre nhỏ, khẽ múc một giọt mạch nha đưa lên mũi ngửi một hồi, khẽ nhắm mắt tận hưởng làn hương ấm áp nồng đượm, rồi mới thong thả đưa vào miệng nếm. Gian đình lúc này tĩnh lặng đến mức có thể nghe rõ tiếng gió bấc gào rít ngoài rặng tre bên sông.

Nuốt xong giọt mật, cụ giáo Phan mở mắt ra, nét mặt ánh lên sự tán thưởng và xúc động khôn cùng — Lành thay! Ngọt mà không gắt, thanh tao như sương sớm, lại có vị cay ấm nồng nàn của gừng già thấm sâu vào cổ họng, lập tức xua tan khí lạnh buốt giá trong lồng ngực. Thứ kẹo này không chỉ thanh sạch tột cùng mà còn chứa đựng cả tấm lòng thơm thảo, chịu thương chịu khó của người làm ra nó. Một thức quà quý báu, vừa làm no bụng vừa trừ dứt hàn tà như thế này, kẻ nào dám mở miệng vu vạ là đồ độc hại người?

Cụ giáo dứt lời, quay phắt sang nhìn thẳng vào Tiền Bá Hưng. Ánh mắt bao dung thường ngày nay bỗng trở nên sắc bén, uy nghiêm lạ thường — Tiền chủ sự! Ngươi mở tiệm cầm đồ tích trữ của cải, giàu có nhất vùng, nhưng sống ở đời phải lấy đạo nhân nghĩa làm đầu! Gia đình Bàng thị góa bụa đơn chiếc, chồng chết nợ nần, vậy mà một tay nuôi con, tự tìm tòi chế biến mầm thóc cứu đàn con thơ của xóm giềng qua cơn bạo bệnh mùa rét. Ngươi không mở lòng tương trợ thì thôi, cớ sao lại câu kết với phường gian thương ngoài huyện, bày mưu hèn kế bẩn vu oan giá họa cho người ta ngay trước chốn đình trung tôn nghiêm này? Ngươi tưởng rằng trời cao không có mắt, hương ước làng này không có lề luật hay sao?

Từng câu từng chữ của cụ giáo tựa như sấm sét giáng xuống đầu gã phú thương. Tiền Bá Hưng run rẩy như cầy sấy, mặt cắt không còn giọt máu, chỉ biết ấp úng cúi đầu — Dạ… dạ… lão đâu dám… Chẳng qua là… nghe lời xúi giục hồ đồ…

Bác Hai cối xay đứng bên cạnh bèn cười lớn một tiếng đầy sảng khoái, vỗ đùi đánh đét — Rõ ràng trắng đen rồi nhé! Làng nước xem, cụ giáo đã đích thân bảo chứng, ai còn dám vu oan cho thím Bàng nữa không!

Bà con xóm Bến Vôi và dân làng đứng chật kín ngoài sân đình đồng loạt vỗ tay reo hò, tiếng cười nói rộn rã át cả tiếng gió mùa đông. Bàng thị xúc động đến trào nước mắt, vội kéo Hoài Cẩn cùng sụp xuống lạy tạ cụ giáo và các vị hương lão.

Lý trưởng thấy tình thế đã ngã ngũ rành rành, liền đập mạnh thanh kinh đường xuống mặt bàn vang lên tiếng “chát” dứt khoát, cao giọng tuyên bố — Đình trung xử việc công minh! Nay xét thấy đơn kiện của Tiền Bá Hưng là vô căn cứ, xuất phát từ sự ngờ vực hồ đồ. Nghề nấu kẹo mạch nha từ mầm lúa của nhà Bàng thị và bà con xóm Bến Vôi là lương thiện, thanh sạch, có ích cho sức khỏe dân làng, đình làng chính thức chuẩn thuận cho hành nghề hợp pháp! Bãi bỏ việc tra xét! Mọi người giải tán!

Tiền Bá Hưng bẽ bàng nhục nhã, vội vàng xách vạt áo lụa bóng lộn toan lủi nhanh ra cửa cùng gã buôn đường mía. Nhưng khi bước ngang qua chỗ mẹ con Bàng thị, gã bỗng dừng chân lại, nghiến răng kèn kẹt, đôi mắt ti hí vằn lên những tia máu hung dữ. Gã ghé sát mặt, gằn từng tiếng cay độc qua kẽ răng — Đừng vội mừng hụt, con mẹ góa! Hôm nay mi nhờ được ông giáo già che chở, nhưng khế ước nợ giấy trắng mực đen thì trời không đổi được! Đúng năm ngày nữa là tiết Đông chí, nếu không nộp đủ năm lượng bạc nợ gốc thì liệu hồn dắt díu nhau ra bãi sông mà ăn mày, đừng hòng giữ lại một tấc đất!