Chương 6: Hơi ấm Bễ Trấu Ngút Ngàn

Đầu gậy song của cụ cố Châu Vĩnh Thuận vẫn điểm sững trước mặt Vĩnh Phú. Trong khoảng sân gạch mờ hơi sương sớm, cụ nghe rõ từng đợt run rẩy chuyền qua gấu áo dài vải tây thâm của đứa chắt nhánh thứ. Hắn cắn môi, hai đầu gối dính chặt lấy nền gạch ướt, không dám chớp mắt trước mệnh lệnh thép.

— Dạ... con... con đi ngay...

Tiếng Phú nghẹn ứ nơi cuống họng. Hắn lồm cồm bò dậy, hai tay run lẩy bẩy bưng lấy thúng đậu lép và mè vụn mốc meo vương vãi cạnh cối máng, lê từng bước nặng nề ra phía bến sông Trà Bồng. Đôi tai mẫn tiệp của cụ cố bắt trọn từng tiếng lạo xạo khi bàn tay Phú thọc vào thúng hạt hư, tiếng nước sông bì bõm dội vào mạn thuyền, rồi đến tiếng nghẹn sặc, nôn ọe đắng ngắt khi hắn run rẩy nhai nuốt những hạt mốc thối đầu tiên để tự thấu cái giá của thói gian lận.

Cụ cố thở dài một hơi nhẹ bẫng, thu gậy song về chống xuống đất, chậm rãi quay bước vào gian xưởng ép.

Tờ mờ sáng, cụ ngồi trên chiếc chõng tre đặt sát bễ trấu. Đôi mắt phủ mây trắng đục của người thợ già trăm tuổi chẳng còn thấy được hình bóng sự vật, nhưng mọi chuyển động trong xưởng dầu đều hiện lên rành rẽ trong tâm trí cụ qua từng thanh âm và luồng hơi ấm. Gió ngoài sông thốc qua khe liếp mát rượi, quyện với mùi tro trấu ủ ấm nồng. Cụ chống hai tay lên đầu gối, lắng nghe tiếng chân thoăn thoắt của Mai Lan bên miệng chõ đất nung.

— Lan, con dằn tay bễ xuống một tấc. Tiếng lửa reo khè khè thế kia là ngọn trấu ăn gió bốc ngọn rồi. Kéo nhẹ tay then, ém bớt cửa gió dưới đáy chõ, để khói thơm tỏa đều chứ không được cho tàn lửa bén vào vỉ lót.

Mai Lan dạ khẽ một tiếng trong trẻo. Cụ nghe tiếng thanh gỗ bễ trượt êm ru trên rãnh đất, tiếng trấu cháy “xèo xèo” đều đặn chuyển thành tiếng ấm ỉ đượm nồng. Hơi nóng từ chõ đất nung tỏa ra râm ran, mang theo luồng sinh khí ấm áp phả vào đôi gò má nhăn nheo của cụ.

Bên ngoài cửa liếp, tiếng bước chân nặng nhọc của hai người đàn ông bước vào. Đạt đi trước, vai mang hai bao đậu cúc đỏ loại một vừa mượn tạm từ bãi bồi của bà con họ hàng; theo sau là Phú, quần áo ướt sũng nước sông, mặt mày nhợt nhạt, khóe miệng còn tanh nồng vị chát đắng của hạt thối. Hai anh em đứng chết lặng bên bậu cửa, không ai nhìn ai, hơi thở dồn nén ngượng ngùng và hậm hực.

Cụ cố không ngoảnh mặt lại, chỉ gõ nhẹ cán gậy xuống chân chõng tre — Hai đứa bây lột hết áo dài với áo cộc ra. Vác cái nia tre lớn ra giữa lòng xưởng, chung một nia mà sàng sẩy cho tao.

Đạt ngập ngừng giây lát rồi dứt khoát cởi phăng tấm áo bà ba nâu, để lộ bờ vai vạm vỡ gồ ghề vết chai sần vì năm tháng đu chày. Phú đứng chôn chân giây lát trong tiếng nước nhỏ tong tòng từ vạt áo, rồi trước bóng lưng uy nghiêm của cụ tổ, hắn đành cắn răng cởi bỏ lớp vải tây thâm ướt rượt vắt lên sào nứa. Lần đầu tiên sau bao năm chia rẽ nhánh trưởng nhánh thứ, hai anh em họ Châu c** tr*n đứng đối diện nhau bên một vành nia tre đan dày.

— Thằng Đạt nắm mép nia bên phải, thằng Phú giữ vành bên trái. Lắc cổ tay, không được dùng sức bả vai! — Cụ cố cất giọng trầm khàn, đôi tai hơi nghiêng về phía tiếng hạt va đập. — Hạt đậu cúc đỏ bãi bồi sông Trà vỏ mỏng mình dày. Nhịp lắc phải tròn như trăng rằm, hạt mẩy tự khắc chìm xuống đáy, vỏ trấu với hạt sâu mới nhẹ mà bay lên miệng nia.

Tiếng đậu phộng rào rào chuyển động trên mặt tre. Ban đầu, nhịp lắc xộc xệch, giật cục. Đạt bực dọc gồng mạnh cánh tay khiến nia đậu chao nghiêng về một phía, Phú loạng choạng suýt tuột tay, buông tiếng thở hắt đầy hậm hực.— Lệch nhịp rồi! — Cụ cố quát nhẹ, đầu gậy song khẽ nhịp lên ván chõng theo tiết tấu đều đặn “cắc... cắc... tùng...”. — Hai đứa bây cùng bú dòng nước sông Trà, cùng lớn lên dưới mái rạ này, sao lòng dạ cứ chông chênh như thuyền ngược sóng? Nhìn vào thớ tre mà lựa sức nhau. Một đứa buông thì hạt đổ, một đứa đẩy mạnh thì nia vênh!

Dưới sức nóng hầm hập tỏa ra từ bễ trấu và lò chõ nung, mồ hôi trên lưng Đạt và Phú bắt đầu túa ra ròng ròng, chảy thành từng vệt bóng nhẫy trên làn da rám nắng. Hơi nóng hun đượm mùi tro rơm dần hun chảy sự băng giá, gượng gạo giữa hai người. Nhịp thở của Đạt chùng xuống, bàn tay thô ráp của anh khẽ nới lỏng để đón lấy lực lắc từ phía Phú. Phú cúi gằm mặt, cánh tay mảnh khảnh dẻo dai uốn theo từng vòng tròn của anh họ. Tiếng đậu lướt trên mặt nia dần trở nên rào rào, êm ả như tiếng mưa rào mùa hạ đổ xuống vườn chuối.

Cụ cố ngả lưng vào vách nứa, gương mặt giãn ra những nếp nhăn sâu hoắm. Bàn tay gầy guộc của cụ khẽ vươn ra, s* s**ng chạm vào súc gỗ kền kền bóng lộn treo lơ lửng giữa gian xưởng.

— Tụi bây có biết vì sao cả vùng này bao nhiêu lò cối sụp đổ, mà cối chày đứng họ Châu vẫn trơ trơ qua ba đời giông bão không? — Giọng cụ trầm xuống, như vọng về từ những năm tháng xa xăm cuối thế kỷ trước. — Ngày xưa cụ thân sinh tao lặn lội lên tận rừng sâu nguồn Trà Bồng, đẵn súc kền kền này kéo qua bao con thác dữ. Gỗ kền kền thớ dai như chão, càng nện nêm sắt nêm gỗ lại càng nén chặt lòng mình vào, không bao giờ nứt toác. Người thợ họ Châu nện chày cũng phải như thớ gỗ ấy, nghịch cảnh càng ép thì ruột thịt càng phải ôm chặt lấy nhau.

Tiếng sảy đậu bỗng chậm lại một nhịp. Cụ cố lại lần tay xuống đống rơm nếp mùa trước Mai Lan vừa xếp gọn cạnh chân cột — Cả nắm rơm nếp này cũng vậy. Muốn bọc bánh đậu đưa vào cối máng cho chày nén nghìn cân mà không rách toạc, thì đứa thợ phải dùng đôi bàn tay trần mà vò từng cọng rơm cho mềm như lụa. Lòng người không chịu mềm mại bao dung, chỉ chực chém giết, chực lừa lọc kiếm lợi cho riêng mình, thì sao bọc nổi mồ hôi nước mắt của tổ tiên?

Những hạt mốc cuối cùng bị gió bễ thổi bay tản mác. Đạt và Phú cùng buông tay khỏi vành nia, mồ hôi nhỏ tong tòng xuống nền đất nện. Phú ngẩng đầu nấc nghẹn một tiếng, còn Đạt khẽ thở dài, đưa bàn tay sần sùi vỗ nhẹ lên bả vai trần run rẩy của người em trai họ.

Đúng lúc ấy, nắp chõ đất nung khẽ rung rinh bật lên từng tiếng “lục bục”. Mai Lan reo lên khe khẽ — Cụ Cố ơi, đậu chín tới rồi! Mùi thơm ngát cả xưởng rồi cụ!

Một luồng hơi trắng tinh khiết bốc nghi ngút từ miệng chõ đất nung lan tỏa khắp gian nhà mái rạ. Mùi đậu phộng chín tới bùi ngậy, thanh ngọt ngập tràn không gian, xua tan hoàn toàn cái mùi chua khét, nồng ngái tanh tưởi của mẻ dầu hỏng hôm trước. Hơi ấm ngút ngàn từ bễ trấu đỏ lửa hắt lên những súc gỗ, vò sành, thắp lại sinh khí ấm áp cho xưởng ép từng ngỡ như đã tiêu điều tàn lụi. Cụ cố khẽ mỉm cười, chòm râu bạc rung rinh trong làn khói thơm.

“Cộc! Cộc! Cộc!”

Bất thần, tiếng đập cửa bằng sắt dồn dập dội lên như sấm sét ngoài cổng xưởng, kèm theo tiếng vó ngựa dậm dọa dẫm rầm rập và tiếng quát tháo the thé chói tai — Người họ Châu đâu mau mở cửa! Trát đòi ba trăm đồng bạc hoa xòe của thầy Mã Khắc đã tới hạn rồi!