Chương 5: Bóng Tre Già Bước Ra Hiên Lò

Vĩnh Phú nằm rạp dưới chân bậc thềm, một bên má cọ sát vào đám rễ nhãn xù xì buốt lạnh. Trong gang tấc, đầu chiếc đòn gánh tre đực của Đạt chỉ còn cách sống mũi hắn chưa đầy nửa gang tay, luồng gió xé rít lên nghe sắc lẹm. Ngay khoảnh khắc chiếc đòn gánh run rẩy khựng lại giữa thinh không sau tiếng gõ gậy đanh thép, Phú thở hắt ra một hơi hỗn hển, toàn thân rũ liệt như vừa từ cõi chết trở về.

Phú khó nhọc ngước mắt lên nhìn qua kẽ tay. Đập vào mắt hắn không phải là ai khác, mà là Cụ cố Châu Vĩnh Thuận.

Người thợ cả huyền thoại tròn một trăm hai mươi bảy tuổi, người đã tròn mười năm ròng không hề bước chân ra khỏi ngưỡng cửa gian nhà cổ, nay đang chống gậy đứng sừng sững nơi bậu cửa gỗ mít của từ đường. Lưng cụ còng rạp như thân tre già trước bão, chòm râu dài bạc phơ như cước rủ chấm dải thắt lưng vải thô. Gió từ triền sông Trà Bồng thổi thốc vào khoảng sân, làm vạt áo nâu sồng rộng thùng thình của cụ phần phật bay. Đôi mắt cụ phủ kín một màn mây trắng đục, mù lòa chẳng còn nhìn thấy ánh sáng mặt trời, nhưng hướng nhìn của khuôn mặt khắc khổ ấy lại đăm đăm chiếu thẳng vào vị trí hai đứa chắt đang nằm bò dưới đất. Một vẻ uy nghiêm tột bực tỏa ra từ dáng hình hom hem khiến không một ai dám cựa quậy.

— Cụ Cả! Cụ Thợ ơi!

Bác Ba Quỳ từ góc sân sụp lạy như tế sao, hai bàn tay gân guốc áp chặt xuống nền gạch tàu lạnh ngắt, nước mắt ròng ròng trên gò má sạm đen. Mai Lan cũng vội buông tay áo anh họ, quỳ sụp bên cạnh, đôi vai gầy run lên từng chặp nấc nghẹn ngào.

Chiếc đòn gánh trong tay Vĩnh Đạt tuột khỏi những ngón tay chai sần, rơi đánh “choảng” một tiếng khô khốc xuống nền gạch. Đạt ngã quỵ hai đầu gối, hai tay chống đất, rập đầu sát chân thềm — Cháu... cháu có tội với Cụ Cố! Cháu tội đáng muôn chết!

Phú rùng mình ớn lạnh dọc sống lưng. Dưới ánh mắt mờ đục của cụ cố, năm mươi đồng bạc hoa xòe mà Mã Khắc dấm dúi nơi đáy túi áo dài dường như nặng như đá tảng, đè trĩu lồng ngực khiến hắn ngạt thở. Mọi toan tính khôn lanh, mọi lý lẽ giảo hoạt nhằm che đậy việc tráo đậu và mưu đồ bán xưởng bỗng chốc tan biến thành mây khói, chỉ còn lại nỗi khiếp đảm nguyên sơ trước vị tổ phụ của gia tộc.

Tiếng gậy song già lại nện xuống từng nhịp: “Cộc... cộc... cộc...”.

Cụ cố Thuận chầm chậm bước qua bậc cửa cao, đôi bàn chân trần gầy guộc, các ngón chân xòe ra bám chặt lấy từng phiến gạch rêu phong. Cụ bước từng bước vững chãi, không hề vấp váp, như thể từng tấc đất, từng viên gạch của chốn này đã in sâu vào máu thịt cụ suốt hơn một thế kỷ qua. Cụ đi ngang qua người Đạt, đi ngang qua thân xác đang run rẩy của Phú, chống gậy bước thẳng ra khoảng sân xưởng liền kề nơi những mảnh vò sành của mẻ dầu hỏng vừa bị đập vỡ khi nãy.

Mùi chua gắt của mè vụn cháy khét hòa lẫn vị tanh tưởi, ngái nồng của thứ dầu lạ vẫn bốc lên sực nức cả một vùng. Cụ cố dừng lại bên vũng nước váng đục đang rỉ lan qua khe gạch. Chống cây gậy song bằng tay trái, cụ từ từ gập người xuống, đưa bàn tay phải sần sùi với những khớp ngón thô kệch nhúng thẳng hai ngón tay vào vũng dầu nhớp nhúa.

Phú nín thở nhìn theo từng cử động của cụ cố. Trái tim hắn đập thình thịch như nhịp chày vung hỏng. Hắn thấy cụ cố đưa hai ngón tay lên gần mũi, khẽ hít một hơi dài, rồi không chút ngần ngại, cụ đưa đầu ngón tay chạm nhẹ vào đầu lưỡi.

Khuôn mặt cụ cố nhăn rúm lại. Cụ khẽ nhổ một ngụm nước bọt xuống đất, rồi dùng vạt áo nâu lau chùi ngón tay một cách chậm rãi, tỉ mỉ. Giữa khoảng sân rộng thênh thang, chỉ còn lại tiếng lá chuối xào xạc sau vườn và tiếng thở dồn nén của đám thợ thuyền cùng bà con chòm xóm đang vây quanh.

Cụ cố đứng thẳng dậy, xoay người lại. Dù đôi mắt cụ chẳng nhìn thấy gì, nhưng cái bóng lưng còng đổ dài trên sân gạch lại mang một sức nặng đè bẹp mọi sự ngạo mạn. Giọng cụ cất lên, trầm khàn như tiếng đá ngầm dưới đáy sông Trà Bồng, nhưng rành rẽ và sang sảng lọt vào tai từng người:— Hạt đậu cúc đỏ nằm dưới cát bãi bồi, uống sương sớm, đón gió nồm, chịu mưa nắng dầm dề mới chắt ra được giọt mật béo bùi của đất trời. Cây gỗ kền kền trên rừng già, chịu trăm năm giông sét mới cho ta thân chày nén chặt. Hạt đậu biết đau, cây gỗ biết giận! Tụi bây đem lòng dạ gian manh, đem thứ dơ bẩn đút vào lòng nêm thì dầu chảy ra chỉ là nước cống rãnh!

Từng lời cụ nói như tát thẳng vào mặt Phú. Mặt hắn nóng bừng lên rồi chuyển sang tái ngắt. Phú cắn chặt môi, hai bàn tay bấu chặt vào vạt áo dài, không dám thốt lên nửa lời thanh minh.

Cụ cố quay mặt về phía Đạt, giọng cụ chùng xuống nhưng sắc như dao — Còn thằng Đạt! Mày là cháu đích tôn, tay mày cầm chày, vai mày gánh nêm, vậy mà mày hèn nhát đến mức giấu giếm cơ nghiệp, đem mảnh đất hương hỏa cha ông c*m v** tay phường buôn gian bán lận! Mày cầm đòn gánh toan đánh chết em mày trước cửa từ đường, mày tưởng làm vậy là rửa sạch được danh dự họ Châu sao? Danh dự người thợ nằm ở giọt dầu thơm thảo trong vò sành, chứ không nằm ở thứ máu đổ vô lối của ruột thịt!

Đạt nấc nghẹn một tiếng, hai vai rung bần bật, trán dập liên hồi xuống nền gạch — Cháu sai rồi... Xin Cụ Cố trách phạt!

Cả họ nín thở chờ đợi một cơn lôi đình, chờ đợi lời đuổi đứa cháu bất lương ra khỏi gia tộc hay lời trăn trối buông xuôi cho xưởng ép tiêu điều sụp đổ. Nhưng cụ cố Thuận chỉ chống gậy đứng lặng hồi lâu. Một làn gió sông lại thổi qua, lay động chòm râu bạc. Khi cụ cất tiếng lần nữa, thanh âm không còn giận dữ mà thấm đẫm vẻ kiên định sắt đá — Ba đời người họ Châu sống chết bên cối máng, chưa từng quỵ lụy trước bạc tiền thất đức, cũng chưa từng để bạn hàng phải ngậm đắng nuốt cay vì một giọt dầu hư. Mẻ năm mươi vò này bị trả về, họ Châu ta nợ người ta một món nợ danh dự. Đã nợ thì phải trả, trả bằng vàng mười của hạt đậu quê hương, chứ không phải bằng sự trốn chạy!

Cụ dộng mạnh đuôi gậy song xuống gạch phát ra tiếng “chát” giòn giã — Ngày mai, mở kho, dọn dẹp cối máng! Lò chày đứng sẽ nổi lửa làm lại một mẻ dầu mới. Đôi mắt tao tuy lòa, nhưng tai tao còn nghe, tim tao còn đập. Tao sẽ ngồi canh từng nhịp nêm, đứa nào nén gian, đứa nào hấp dối, bước qua xác tao trước đã!

Cả sân xưởng ngỡ ngàng. Bác Ba Quỳ ngẩng phắt đầu dậy, trong mắt ánh lên tia hy vọng rực lửa. Đạt bàng hoàng ngước nhìn cụ tổ, nghẹn ngào không thốt nên lời.

Bỗng nhiên, cụ cố xoay phắt người lại. Chiếc gậy song trong tay cụ vung lên trong gió, đầu gậy chỉ thẳng tắp vào chóp mũi Vĩnh Phú đang quỳ sụp dưới chân — Thằng Phú! Chính mày phải bưng thúng hạt lép này ra đãi sạch ở bến sông, hạt nào thối nhặt ra ăn hết cho tao!