Chương 4: Vò Dầu đục Vấy Bẩn Từ đường

Đạt ngồi bất động bên bậu cửa xưởng chày đứng suốt nửa phần đêm còn lại. Ngực áo anh phập phồng đè nặng lên tờ biên nhận nợ ba trăm đồng bạc hoa xòe, lòng dạ cồn cào như phải bỏng. Bất chợt, tiếng then cài cánh cửa ngách lách cách va vào then nứa, kéo theo bóng Mai Lan hớt hải xách ngọn đèn dầu mù u chạy thốc ra sân. Theo sát gót con bé là Vĩnh Phú, mặt mày tái mét, chiếc áo dài vải tây thâm xốc xếch dính đầy bụi cám. Vừa thấy Đạt ngẩng lên trừng mắt nhìn, Phú liền lảng tránh ánh mắt anh họ, cắm đầu sải bước thật nhanh vượt qua rào dâm bụt lủi mất vào bóng đêm tĩnh mịch. Mai Lan định chạy lại phía anh mình, nhưng thấy vẻ mặt sầm sì tựa trời giông của Đạt, cô bé đành cắn môi ôm chiếc đèn dầu nép vội vào chòi canh bễ trấu.

Đạt nuốt nghẹn nỗi hoang mang, thức trắng đêm cùng đám thợ nhóm lửa bễ trấu, giục giã công việc để kịp hạn giao ước. Mãi đến gần trưa, khi mặt trời đứng bóng thiêu đốt mặt sông Trà Bồng, mẻ ép bằng cối máng chày đứng mới hoàn tất. Đạt tất bật đôn đốc phu thợ chêm nẹp, đóng nắp kỹ càng rồi gánh đủ năm mươi vò sành dầu thành phẩm xuống chiếc thuyền bầu của hiệu buôn Vạn Tường đang cắm sào đợi sẵn bên mé nước để chở về cửa biển Sa Cần.

Nào ngờ chiếc thuyền bầu vừa rời bến chưa được bao lâu thì mặt nước đầu ghềnh bỗng dậy sóng dữ dội. Chiếc thuyền quay ngoắt mũi, hối hả chèo ngược dòng cập bến lò dầu họ Châu.

Tiếng mái chèo đập nước gấp gáp khuấy đảo cả khúc sông. Dưới bến, người đại diện hiệu buôn Vạn Tường mặt mày hầm hầm dẫn theo bốn tên phu thuyền lực lưỡng nhảy phóc lên bờ gạch. Chẳng thèm chào hỏi, gã ngoắt tay ra lệnh cho đám phu xốc từng vò sành ném rầm rập lên khoảng sân lò, khiến gạch tàu nứt toác, dầu rỉ ra lênh láng đục ngầu.

— Thầy Đạt đâu? Ra đây mà coi cái thứ của nợ nhà họ Châu các người làm ra này! — Gã đại diện gầm lên, tay chỉ thẳng vào mặt Đạt đang hớt hải chạy từ hiên xưởng xuống. — Ba đời lò chày đứng danh giá xứ Quảng Ngãi mà làm ăn gian manh đến thế này ư? Các người toan đầu độc cả cái cửa bể Sa Cần chắc?

Tiếng quát tháo chát chúa lôi kéo đông đảo bà con xóm thợ làng Dầu Nối ùa tới vây kín mé rào dâm bụt. Ai nấy đều xì xào, chỉ trỏ với vẻ mặt hoang mang tột độ. Đạt tái mặt, hai bàn tay siết chặt gấu áo, cố giữ giọng bình tĩnh bước tới đỡ lấy một vò sành chưa vỡ — Thưa thầy buôn, họ Châu chúng tôi xưa nay lấy chữ thật thà làm đầu. Mẻ dầu năm mươi vò này là đậu cúc đỏ loại một chắt chiu từ bãi bồi, cớ sao thầy lại nổi trận lôi đình ném vò vỡ nát thế này?

— Thật thà? Thầy tự mở mắt ra mà dòm! — Gã đại diện cười gằn, giật phắt cái nắp đậy bằng lá chuối khô trên miệng vò sành gần nhất, hất tung xuống đất. — Đem giao cho thuyền buôn lớn mà dầu sền sệt như cháo thối, bốc mùi khét lẹt nồng nặc mùi mè cháy với dầu hôi! Đáy vò thì đóng một lớp cặn trắng nhầy nhớt. Mối hàng này hỏng bét, hiệu buôn chúng tôi hủy khế ước, bắt các người bồi thường gấp đôi tiền cọc!

Lời mắng nhiếc như sét đánh ngang tai. Đạt run rẩy quỳ một gối xuống nền gạch tàu, thọc ngón tay trỏ vào lòng miệng vò sành rồi đưa lên mũi ngửi. Một luồng mùi hăng hắc, tanh tưởi pha lẫn vị mè cháy khét lẹt xộc thẳng vào xoang mũi, khiến anh lợm giọng suýt nôn ọe. Anh nhắm nghiền mắt, chấm đầu lưỡi nếm thử một giọt. Vị đắng ngắt, lợ lợ và nhớp nháp bám chặt nơi cuống họng. Đạt rụng rời chân tay, toàn thân chết lặng. Dầu phụng chày đứng nguyên chất vốn có màu vàng hổ phách trong vắt, thơm ngậy ngọt bùi như giọt mật của đất phù sa, tuyệt đối không thể nào có thứ mùi vị nhờn nhợt, tanh bẩn như nước cống rãnh thế này.

Đúng lúc ấy, Mai Lan từ bờ rào chen vào, mặt cắt không còn hạt máu. Trông thấy cảnh tượng đổ vỡ tanh bành, cô bé không nén nổi uất ức, nức nở chạy lại túm lấy cánh tay Đạt — Anh Đạt ơi! Đêm qua... cuối canh ba em cầm đèn vào kho ủ hạt thì thấy anh Phú lén lút tráo đổi các bồ đậu! Anh ấy đổ thứ đậu mốc với mè cháy vào bồ đậu cúc đỏ, lại còn giấu bao tải rỗng sau đống rơm!

Bác Ba Quỳ từ trong gian chày đứng bước vội ra, chiếc khăn rằn trên trán ướt đẫm mồ hôi. Lão thợ già gạt nước mắt, giọng run lên vì căm giận — Đạt ơi... chú có lỗi với cháu, có lỗi với Cụ Cả! Hồi rạng sáng lúc chú ra trông bễ, thằng Phú nó lén lút rót cái thứ nước dầu lạ trong can thiếc vào cối máng lúc rơm chưa kịp nén chặt. Nó bảo đó là dầu mè thơm nó tự bỏ tiền mua để tăng mùi cho mẻ ép, chú cản không kịp... Ai ngờ nó lại đem thứ bẩn thỉu này làm hại cả lò dầu!

Từng lời làm chứng như những mũi dùi thép cắm thẳng vào tim Đạt. Dân làng quanh sân xưởng ồ lên kinh hãi. Danh dự ba đời thợ ép họ Châu, công lao gầy dựng bao năm của Cụ Cố Thuận, trong chớp mắt đã bị vấy bùn nhơ trước mắt bàn dân thiên hạ.

Giữa lúc đó, Vĩnh Phú trong bộ áo dài vải tây thâm rẽ đám đông bước vào. Thấy vò sành vỡ nát và người của hiệu buôn Vạn Tường hầm hầm vây ráp, mặt Phú thoáng biến sắc nhưng hắn nhanh chóng gượng gạo nở nụ cười lấp l**m:— Thầy buôn bớt giận, có gì ta vào nhà đóng cửa bảo nhau. Chẳng qua là sơ suất của thợ rang lửa quá tay...

— Sơ suất cái đầu chú! — Đạt gầm lên một tiếng xé ruột, mắt đỏ ngầu chực tóe máu. Anh bật dậy, túm lấy ngực áo Phú giật mạnh. — Chú tráo đậu mốc, chú pha dầu hôi mè cháy vào cối máng tổ tiên đúng không? Mau nói! Ai xui khiến chú làm cái trò bẩn thỉu g**t ch*t cơ nghiệp này?

Bị dồn vào chân tường trước bao con mắt xoi mói, Phú thẹn quá hóa giận. Hắn gạt phắt tay anh họ ra, lùi lại hai bước, mặt mày tím ngắt cãi lại — Tôi làm thì sao? Anh tưởng một mình anh biết xót cái xưởng này chắc? Mấy chục nong đậu vụ xuân của anh mua về thì đắt mà dầu ép ra bán chẳng ai thèm ngó, thuyền buôn ngoài cửa bể ép giá từng hào! Nếu tôi không tính đường pha bớt mè vụn để hạ giá thành, kiếm món lời chênh lệch thì lấy cái gì đập vào số tiền lãi đang ngập đầu ngập cổ? Anh ôm khư khư cái danh hão rồi sắp sửa dâng trọn đất hương hỏa cho người ta đấy thôi!

— Chú câm mồm! — Cơn uất nghẹn dâng lên trào cuộn cổ họng Đạt.

Sự sỉ nhục trước bạn hàng, nỗi đau đớn vì bí mật nợ nần bị bóc trần trơ trẽn giữa thanh thiên bạch nhật, và trên hết là tội lỗi tày trời dám làm ô uế lò dầu truyền thống đã thiêu rụi chút lý trí cuối cùng của người cháu đích tôn. Đạt quay ngoắt lại, vớ lấy chiếc đòn gánh tre đực dựng bên góc sân lò.

— Đồ súc sinh phản phúc! Hôm nay tôi không đánh gãy chân chú thì không xứng làm con cháu họ Châu!

Đạt vung đòn gánh xông tới. Phú hoảng hốt quay đầu bỏ chạy thục mạng. Hai anh em rượt đuổi nhau qua bãi đậu phộng, băng qua khoảng vườn chuối xơ xác rồi dạt thẳng vào khoảng sân gạch phía trước từ đường họ Châu. Bác Ba Quỳ và Mai Lan vừa hớt hải đuổi theo vừa khóc lóc van xin, dân làng hiếu kỳ cũng túa theo xem náo loạn cả một góc trời.

— Anh Đạt! Dừng tay lại anh ơi! Trước cửa từ đường tổ tiên không được đổ máu! — Mai Lan gào thét đến lạc cả giọng.

Nhưng Đạt như con thú dữ cùng đường bị thương, tai chẳng còn lọt một lời can gián. Đến trước bậc thềm từ đường, Phú vấp phải rễ cây nhãn già ngã nhào xuống đất. Đạt lao tới, hai mắt long sòng sọc, hai tay siết chặt lấy chiếc đòn gánh giơ cao quá đầu, dồn hết sức bình sinh toan giáng thẳng xuống bả vai đứa em họ — Chú chết đi để tạ tội với tổ tiên!

Bỗng nhiên, từ bên trong gian nhà cổ tối om kề sát từ đường vang lên một tiếng "Cắc!"

Tiếng gõ gậy khô khốc, đanh thép nện thẳng vào then cửa gỗ mít, chấn động cả khoảng sân tĩnh lặng.

Mọi cánh tay lập tức đông cứng lại giữa tầng không. Khí lạnh từ mé sông dường như ngưng bặt, chiếc đòn gánh trong tay Đạt run lên bần bật rồi khựng lại ngay trên đỉnh đầu Vĩnh Phú.