Chương 2: Món Nợ đất Hương Hỏa

Vĩnh Đạt đứng như trời trồng giữa sân xưởng, lồng ngực phập phồng sau cú vung tay giáng trả dữ dội. Dưới chân anh, những mảnh vò sành vỡ vụn nằm vương vãi trên nền gạch tàu ẩm lạnh. Thứ nước lỏng le rỉ ra từ đống mảnh gốm vỡ không mang sắc vàng óng ả của mỡ gà thường ngày, mà lại đùng đục như nước rãnh bùn, bốc lên mùi chua loét lẫn vị khen khét lợm giọng. Đó chính là thứ dầu lạ mà Châu Vĩnh Phú vừa lén lút ôm từ mé bến sông về, toan đổ thẳng vào cối máng xưởng ép giữa đêm hôm khuya khoắt hòng cứu vãn mẻ dầu hỏng trước khi bị Đạt bắt quả tang.

Châu Vĩnh Phú lảo đảo lùi lại hai bước sau cú gạt phũ phàng của anh họ, vạt áo dài vải tây thâm còn vương vệt nước dầu tanh nồng bắn lên từ cú đập vỡ vò. Phú thở hắt ra, ánh mắt vừa bực dọc vừa cay cú nhìn đống mảnh sành tanh bành dưới đất.

Bác Ba Quỳ buông rơi chiếc gáo dừa múc nước làm nguội nêm, sững sờ nhìn bãi chất lỏng loang lổ trên nền gạch. Mấy bạn thợ đứng nép bên cạnh cối máng, mặt mày xám ngoét không dám thở mạnh. Ngọn lửa trong bễ trấu le lói hắt lên gương mặt sạm đen vì khói bụi của Đạt những vệt đỏ gay gắt.

Đạt vung cánh tay gân guốc, vừa chỉ vào đống mảnh vò vỡ dưới chân Phú, vừa quay sang quát nhóm thợ đứng quanh lòng máng bọc đai sắt, nộ khí bốc lên ngùn ngụt — Tụi bây coi lại tay nghề của mình đi! Cả mười nong đậu phụng vụ xuân tao dốc tiền mua về, hấp chín gói bánh rơm cẩn thận thế này mà ép ra thứ nước cặn bã khiến thằng Phú phải toan tính mang thứ nhớp nhúa này đổ tráo vào cối máng hả? Đứa nào lén bỏ đậu lép, đậu mốc vào chõ hấp? Hạn giao năm mươi vò cho thuyền buôn Vạn Tường ngoài cửa Sa Cần chỉ còn vỏn vẹn hai ngày nữa thôi! Giao thứ dầu hỏng này hay thứ nước tạp nham kia ra biển thì danh tiếng ba đời họ Châu ở đất Bình Sơn này đổ sông đổ biển hết!

Bác Ba Quỳ run run đưa vạt khăn rằn lên lau mồ hôi trán, giọng khàn đặc phân bua — Thầy Đạt bớt giận… Lửa trấu già hơi suốt từ đầu canh một, rơm nếp lót bánh cũng chính tay già này chải từng cọng. Chỉ có điều… đậu cúc đỏ đợt này hạt không mẩy tròn như mọi năm. Lúc đưa vào cối đá xay vỡ, vỏ thì dày mà nhân bên trong cứ xốp xộp, bóp ra nghe mùi gắt dầu kỳ lạ lắm.

Đạt nghiến chặt quai hàm, hai bàn tay siết chặt thành nắm đấm đến trắng bệch các khớp xương. Lỗi không phải ở bạn thợ, điều đó anh hiểu rõ hơn ai hết. Đợt đậu cúc đỏ vụ xuân này chính anh phải cắn răng mua gom từ các lái buôn dạo khi chợ huyện bắt đầu cạn hàng, nhặt nhạnh từng giạ với giá rẻ hơn đôi chút để mong vớt vát tiền chênh lệch nhằm trang trải nợ nần. Hạt đậu kém phẩm chất, gặp nhịp chày nén xuống lập tức tiết ra thứ dầu đục ngầu, chua loét.

Một cơn rùng mình lạnh toát chạy dọc sống lưng, kéo Đạt tuột khỏi cơn giận dữ mù quáng. Bàn tay chai sạn của anh vô thức thọc sâu vào túi áo ngực bằng vải thô.

Dưới lớp vải dày cộm, ngón tay anh chạm phải mép giấy cứng gấp tư giấu kỹ nơi đáy túi. Đó là tờ biên nhận nợ ba trăm đồng bạc hoa xòe. Tờ giấy mỏng manh như cánh ve sầu mà nặng tựa súc chày kền kền đè bẹp lồng ngực anh suốt mấy tháng qua. Vì muốn ôm trọn mối đậu đầu mùa, muốn chứng minh cho cả họ thấy nhánh trưởng này đủ sức gánh vác xưởng dầu không cần dựa dẫm vào ai, anh đã làm cái việc tày trời: lén đem văn tự mảnh đất hương hỏa tổ tiên đi cầm cố.

Và kẻ nắm giữ cái thòng lọng đang thít chặt cổ anh bấy lâu nay chẳng phải ai xa lạ, chính là tiệm cầm đồ của thương nhân Mã Khắc – kẻ đang ngấm ngầm giăng bẫy thâu tóm bãi đậu màu mỡ và xưởng dầu ven sông Trà Bồng. Đạt nhớ như in nụ cười nham hiểm của Mã Khắc khi đếm từng cọc bạc xòe sáng loáng trên bàn trà: _"Thầy Đạt cứ thong thả mà xoay xở. Tôi trọng cái danh tiếng lò chày đứng nhà họ Châu lắm, chỉ sợ đến kỳ hạn mà không đủ ba trăm đồng bạc chuộc về thì mảnh đất bãi bồi ven sông này đành phải đổi chủ thôi."_Mã Khắc đâu thèm ba trăm đồng bạc lẻ. Thứ gã thèm khát là khu xưởng gỗ mít cổ thụ và bãi đậu phù sa màu mỡ của dòng họ Châu, nhằm biến nơi đây thành kho chứa hàng và trạm trung chuyển dầu ngoại hóa. Nếu chuyến dầu giao ra cửa Sa Cần này thất bại, tiền cọc mất trắng, hạn trả nợ ập tới… Đạt nhắm nghiền mắt lại, mồ hôi lạnh toát ra ướt đẫm manh áo cánh.

Trong lúc Đạt còn đang bàng hoàng nghẹn ứ, Châu Vĩnh Phú đã cúi xuống cạnh vách nứa, xách lên một chiếc thùng thiếc vuông vức sáng choang mà hắn vừa mang về từ chuyến đi chào hàng ở chợ huyện. Bên hông thùng in hình con gà trống đỏ rực cùng những dòng chữ tây ngay ngắn. Phú bước lại gần miệng cối máng, đặt mạnh chiếc thùng thiếc Con Gà lên mặt gỗ mít, tiếng kim loại va chạm vang lên khô khốc, chát chúa.

Hắn nhìn bãi dầu vỡ dưới nền gạch, cất giọng mỉa mai ráo hoảnh — Anh Đạt đập vỡ vò dầu của tôi thì hả giận rồi chứ gì? Nhưng anh đập vỡ được vò sành chứ đập vỡ được món nợ trước mắt à? Mẻ đậu hỏng bốc mùi chua lòm kia thì giao cho ai ngoài cửa biển? Người ta chuộng thứ này đây này! Dầu ngoại hóa đóng thùng thiếc Con Gà sạch sẽ, nước dầu trong vắt như mắt mèo, giá lại rẻ chưa bằng một nửa dầu chày đứng của nhà mình. Người Pháp họ chở ghe máy về ngập cả bến Sa Cần rồi anh ơi!

Phú tiến lại gần, chỉ tay vào súc gỗ kền kền nặng sáu tạ đang treo lơ lửng trên xà nhà — Anh nhìn lại cái xưởng này xem! Bảy tám người lực lưỡng đu người dập chày từ canh ba tới tảng sáng, mồ hôi nhỏ tong tỏng, nêm gỗ gõ toét cả đầu mới chắt ra được vài vò dầu. Đã vậy hạt đậu mua về hạt lép hạt thối, ép ra thứ nước chua lòm này thì bán cho ai? Sao anh cứ ôm khư khư cái lề lối cổ lỗ sĩ ấy làm gì? Bỏ cái lối ép chày đứng nặng nhọc này đi! Nghe tôi, dẹp bễ trấu với cối máng, nhập dầu xá giá rẻ ngoài tỉnh về rồi mua chai thủy tinh, thùng thiếc đóng lại mà bán kiếm lời. Vừa nhàn thân, vừa thu bạc cắc thành bạc vạn, lại đủ sức gỡ gạc cơ nghiệp!

Mỗi lời Phú thốt ra như từng nhát dao cứa vào lòng tự ái của người thợ cả nhánh trưởng. Nhìn vẻ mặt coi thường và thái độ buông xuôi cơ nghiệp của Phú, máu nóng trong người Đạt bốc thẳng l*n đ*nh đầu. Nỗi uất ức dồn nén bấy lâu vì nợ nần, vì sự bất lực trước thời cuộc bỗng chốc tìm thấy nơi bùng nổ.

Đạt lao tới như một con thú dữ, bàn tay thô ráp chộp chặt lấy cổ áo dài của Phú, giật mạnh khiến Phú loạng choạng suýt ngã dúi dụi vào cối ép. Đạt nghiến răng ken két, gân cổ nổi cuồn cuộn, gầm lên từng tiếng rung chuyển cả mái rạ — Chú im mồm lại cho tôi! Chú dám bảo cơ nghiệp ba đời Cụ Cố gầy dựng là cổ lỗ sĩ hả? Họ Châu này đứng vững bên bến sông Trà Bồng là nhờ giọt dầu thật thà, thơm từ trong tâm thơm ra, chứ không phải phường buôn gian bán lận, dán nhãn tráo hàng như lũ con buôn vô loài! Chú còn dám mở mồm xúi tôi dẹp bỏ lò chày đứng, tôi bẻ gãy chân chú!

Trước cơn thịnh nộ dữ dằn của anh họ, Phú không hề sợ hãi lùi bước. Hắn gạt mạnh tay Đạt ra khỏi cổ áo, chỉnh lại nếp vải tây bị vò nhàu, ánh mắt bỗng trở nên lạnh lẽo như băng giá giữa đêm đông. Phú nhìn xoáy thẳng vào ngực áo Đạt – nơi cất giấu tờ biên nhận nợ ba trăm đồng bạc hoa xòe – rồi ném ra một câu chậm rãi, rành rọt từng tiếng — Anh đừng có lên mặt dạy đời tôi chuyện đạo đức gia phong! Anh giỏi giữ lề lối lắm cơ mà? Vậy anh có dám bước vào từ đường, quỳ xuống thề trước bàn thờ tổ là mảnh đất xưởng này vẫn còn mang tên họ Châu không?