Chương 1: Tiếng Thở Của Chày đứng

Gian nhà cổ phảng phất mùi dầu phụng quện chặt trong khói tro trấu nồng đượm suốt trăm năm qua. Giữa canh ba lạnh buốt, Cụ cố Châu Vĩnh Thuận khẽ cựa mình trên chiếc phản gỗ gõ đỏ đã lên nước bóng lẫy. Ở tuổi một trăm hai mươi bảy, thân thể cụ nhẹ bẫng như một nhánh tre già khô quắt, nhưng đôi tai thì chưa từng lẩn thẩn lấy một ngày.

Gió từ mạn sông Trà Bồng thổi thốc qua khe liếp, mang theo tiếng chày đứng dội nêm từ gian xưởng ép cách một khoảnh sân rạ. Cụ cố nghiêng đầu, lắng từng nhịp đập truyền qua lòng đất nện.

Thùng… cộc… thùng…

Chuỗi âm thanh dội lại nặng trịch, rền rĩ, nhưng ngực cụ cố bỗng thắt lại. Nhịp gõ nêm xộc xệch một cách kỳ quặc. Đáng lẽ sau mỗi cú vung chày của súc gỗ kền kền nặng sáu tạ, tiếng nêm cái nêm đực phải ken sít vào nhau, ghì chặt từng bánh đậu gói rơm nếp để cất lên tiếng tứa dầu “re re” róc rách, ngọt lịm như tiếng suối ngầm. Thế nhưng lúc này, tiếng chày rỗng hoác, khô khốc như búa nện vào đá tảng. Đòn chày ráng sức giáng xuống trong cơn hấp tấp, thiếu hẳn cái đằm chắc, thong dong của bàn tay thợ cả họ Châu.

Cụ cố thở dài một hơi thật khẽ, lòng trĩu nặng — Chày gõ lệch tim rồi… Rơm lót xộc xệch hay lòng người đang rối bời mà buông nhịp chày đục ngầu thế kia?

Đôi mắt cụ đã phủ một màn mây trắng đục tựa khói un trấu, chỉ còn nhận ra vệt sáng lờ mờ hắt từ ngọn đèn dầu phụng treo nơi cột cái. Nhưng cụ chẳng cần mắt sáng để nhìn thấy gian xưởng ngoài kia. Hơn một thế kỷ gắn đời mình với súc chày kền kền dài một trượng, cụ rành rẽ từng thớ gỗ, từng kẽ nêm như chính đường chỉ tay sần sùi cộm vết chai của mình.

Tiếng then cài kẹt nhẹ. Tiếng bước chân rón rén quen thuộc bước qua bậu cửa, đi cùng mùi cháo hoa thoang thoảng lẫn chút gừng tươi ấm nồng.

— Cụ Cố thức rồi ạ? Con thấy ngoài trời trở gió bấc lạnh quá, con bưng bát nước cháo loãng vào hầu cụ lót dạ.

Châu Mai Lan bước khẽ tới mép phản, đôi tay thoăn thoắt so đôi đũa tre rồi đỡ lưng cụ cố ngồi dậy. Cụ tựa lưng vào vách nứa, đón lấy hơi ấm tỏa ra từ bát sành, nhưng chiếc thìa gỗ trên tay cụ chẳng buồn đưa lên miệng.

— Con Lan đấy à… Ngoài xưởng bễ trấu còn đượm không con? Thằng Đạt với thằng Phú dập chày từ đầu canh ba đến giờ, được mấy vò rồi?

Bàn tay Mai Lan đang vén mép chiếu bỗng khựng lại. Cô bé ngập ngừng nửa khắc, giọng run nhẹ:— Dạ… anh Đạt vẫn đang coi sóc nồi hấp trấu với bác Ba Quỳ bên cối máng. Còn anh Phú… anh Phú vừa ghé về chốc lát rồi lại tất tả đi đâu ngoài bến sông ấy cụ. Mẻ đậu này… anh em họ vẫn đang gắng ép cho xong trước tảng sáng.

Cụ cố hạ bát cháo xuống mặt phản, ngón tay gầy guộc chạm khẽ vào cổ tay con chắt gái. Nhịp mạch dưới lớp da non nớt của Mai Lan đang đập dồn dập, bất an. Cụ lắc đầu, giọng khàn đặc nhưng ấm áp lạ lùng — Mày giấu tao làm chi con. Tiếng chày đứng nhà họ Châu này vang lên từ thời ông cố nội mày lập nghiệp bên mé sông, tao nghe từ lúc còn ẵm ngửa cho đến tận ngày hôm nay, làm sao tao nghe lầm cho được? Tiếng nêm dội chát chúa, chày nện không ăn vào tâm bánh, dầu không tứa nổi ra lòng máng. Thằng Đạt tính khí nóng nảy, còn thằng Phú thì lòng dạ đang để tận đâu đâu… Tụi nó lại cãi cọ nhau chuyện mối lái ngoài chợ huyện rồi, phải không?

Mai Lan cúi gằm mặt, hai bờ vai khẽ run rẩy. Cô bé cố nén một tiếng nấc nghẹn ngào nhưng hơi thở dài sườn sượt vẫn bật ra khỏi lồng ngực — Cụ Cố ơi… Dạo này dầu đóng chai trong thùng thiếc Con Gà của Tây tràn ngập khắp chợ phủ, người ta chê dầu chày đứng của nhà mình đắt đỏ, ép lâu lại nặng nhọc… Mấy lái buôn ngoài bến Sa Cần ép giá dữ quá. Anh Đạt lo đến mất ăn mất ngủ, người gầy rộc đi, còn anh Phú thì cứ nằng nặc đòi… đòi tính đường khác. Hai anh em họ hễ chạm mặt là to tiếng xoi mói nhau. Con… con sợ lắm cụ ơi!

Cụ cố Thuận im lặng. Không gian chìm vào tĩnh mịch, chỉ có tiếng gió mùa đông thốc qua rặng tre ngà bên mé sông Trà Bồng, nghe như tiếng thở dài trĩu nặng của tiền nhân. Đôi bàn tay xương xẩu của cụ lần mò trong bóng tối mờ đục, chạm vào thân cây gậy song già dựng ngay bên vách nứa. Cây gậy bóng nhẵn, mát lạnh dưới lòng bàn tay cụ.

Cụ biết rõ cái làng Dầu Nối này. Đất bãi bồi phù sa sông Trà nuôi từng gốc đậu phụng cúc đỏ hạt mẩy tròn, béo ngậy; rơm nếp tháng mười thơm nức lòng người; súc chày kền kền vững chãi như núi đá che chở cho cơ nghiệp ba đời. Nhưng khi đồng bạc xòe và những thùng thiếc bóng loáng len lỏi vào từng ngõ xóm, lòng người cũng bắt đầu rạn nứt như mảnh nêm gỗ gặp lửa khô. Mối tình thâm ruột thịt của hai đứa chắt cụ đang đứng trước một bờ vực thẳm mà chúng tưởng chừng có thể giấu được mắt người già.

Cụ cố vịn tay vào đầu gậy, toan gượng mình đứng dậy thì một cơn gió bấc dữ dội lại đập mạnh vào cánh liếp.

Đúng lúc ấy, từ phía sân xưởng ép bỗng vang lên tiếng thét thất thanh, xé toạc màn đêm tĩnh lặng — Thằng Phú! Mày đứng lại đó cho tao! Mày vác cái thứ nhớp nhúa này đổ vào cối máng tổ tiên hả? Mày toan bôi tro trát trấu vào mặt họ Châu này sao?

Tiếp sau tiếng quát tháo nộ khí xung thiên của Vĩnh Đạt là một tiếng “xoảng” chát chúa rợn người. Tiếng vò sành vỡ toang nện thẳng xuống nền sân gạch, kéo theo tiếng chất lỏng bắn tung tóe cùng mùi ngai ngái xộc lên trong đêm vắng.