Chương 16: Đêm Gom Từng đồng Bạc

Lời đe dọa the thé của Mã Khắc còn chưa dứt, gã đã giật mạnh vành nón lá, quay ngoắt người bước xuống bậc thềm đá trường đấu xảo. Vạt áo the đen của gã phần phật bay trong gió lạnh, hòa vào đám gia nhân hung tợn đang hậm hực dạt ra hai bên. Đạt siết chặt hai càng xe bò, lồng ngực đập dồn dập từng chặp. Anh nhìn sang Phú, thấy khóe môi em họ vẫn còn mím chặt, đôi mắt ánh lên vẻ kiên cường nhưng hai bàn tay giấu dưới vạt áo dài thâm đã ướt đẫm mồ hôi hột.

— Anh Đạt, chớ để tâm lời nó sủa! Mình gom tiền về làng ngay đêm nay, không thể chậm một khắc!

Phú giục khẽ, vội vã phụ Đạt ràng lại mớ dây thừng quanh sườn xe. Bọc vải điều đựng hai trăm đồng bạc hoa xòe được Đạt ôm ghì vào ngực áo, nặng trịch và lạnh buốt, nhưng lại khiến từng khúc ruột anh nóng rẫy như than hồng. Hai anh em chẳng dám nán lại uống lấy một bát nước chè tươi, lập tức đẩy chiếc xe bò không vượt qua những con dốc đá lởm chởm của tỉnh lỵ, cắm đầu cắm cổ nhắm hướng sông Trà Bồng mà cuốc bộ.

Màn đêm buông xuống đen đặc như mực tàu. Gió bấc từ mạn biển Sa Cần thổi ngược lên, quất từng luồng buốt nhói vào mặt, vào cổ. Con đường đất đỏ trườn qua những gò đồi Bình Sơn sau trận mưa bão vừa qua nay nhão nhoẹt bùn non, lầy lội đến tận bắp chân. Bánh xe bò bằng gỗ mít rít lên từng hồi ken két trượt dài trên rãnh lún. Đạt gồng đôi vai lệch chai sần vì bao năm gánh nêm đập chày, hai bàn chân trần bấm sâu xuống lớp bùn quánh đặc. Phú đi bên cạnh, chiếc áo dài vải tây thâm đã bết chặt vào người, hai tay bám chặt thành xe phụ đẩy, tiếng th* d*c phì phò phả từng làn khói trắng giữa sương đêm.

Dưới ánh đèn bão leo lét treo lủng lẳng đầu càng xe, hai anh em vừa ghì xe qua một đoạn dốc trơn, vừa thở hổn hển tính toán. Đạt đưa tay xốc lại bọc tiền cọc trước ngực, giọng run run vì lạnh lẫn âu lo — Chú Phú này... hai trăm đồng cọc của ông chủ Vạn Hưng, cộng với hai mươi đồng tiền cọc vò dầu hiệu Vạn Tường bữa trước chú đặt lên bàn thờ Tổ, với số bạc bán lẻ mười mấy vò ban chiều... tính đi tính lại cũng chỉ gom được hai trăm bốn mươi mốt đồng. Món nợ gốc ba trăm đồng bạc hoa xòe, chưa kể Mã Khắc tính lãi từng ngày từng khắc... Mình còn thiếu ngót nghét sáu mươi đồng nữa mới đủ chuộc lại tờ văn tự đất hương hỏa trước giờ Ngọ ngày mai. Lấy đâu ra số tiền lớn chừng đó giữa đêm hôm khuất nẻo này hả chú?

Phú gạt giọt nước mưa đọng trên chóp mũi, giọng nghẹn lại nhưng vẫn ráng giữ vẻ cứng cỏi — Em còn mấy món nợ nhỏ của lái buôn ngoài chợ huyện, nhưng đêm hôm thế này họ chưa kịp gom trả. Cùng lắm... sáng mai em chạy vạy khắp các hiệu buôn quen ở phủ Bình Sơn, quỳ lạy van xin họ cho vay mượn tạm vài chục đồng. Dù phải gãy lưng, em cũng không để thằng Khắc cướp mất từ đường họ Châu!

Đạt nghe mà quặn thắt cội lòng. Anh biết rõ cái chữ "vay mượn" chốn thương trường lúc này chẳng khác nào đưa đầu vào tròng. Mã Khắc đã đánh tiếng phong tỏa khắp vùng, ai dám cả gan dốc túi cứu nhà họ Châu trong một buổi sáng? Nỗi quẫn bách đè nặng lên từng bước chân lội bùn, khiến đoạn đường hơn ba mươi dặm dài thăm thẳm như không có hồi kết.

Tiếng gà le te gáy dồn báo canh tư thì bóng rặng tre làng Dầu Nối mới lờ mờ hiện ra sau màn sương bạc. Đạt rã rời cả hai cánh tay, tưởng chừng chỉ cần buông càng xe là sẽ ngã quỵ xuống đất. Nhưng vừa rẽ qua khúc quanh đầu dốc dẫn vào ngõ họ Châu, bước chân anh bỗng khựng lại.

Trước cổng từ đường, cả một khoảng sân rộng rực sáng ánh đèn bão và đuốc nứa. Giữa đêm đông rét căm căm, bếp trấu góc sân xưởng vẫn đỏ rực, khói trấu thơm ngát mùi đậu nồng ấm bay là là quanh mái rạ. Hơn hai mươi con người đang tề tựu đông đủ quanh hiên nhà. Đó là bà con xóm trên xóm dưới, những người thợ nêm, thợ bễ, những bà mẹ tần tảo quanh năm cào hến, cuốc bãi bồi ven sông Trà Bồng.

Cụ cố Châu Vĩnh Thuận ngồi ngay ngắn trên chiếc chõng tre kê giữa hiên, hai bàn tay gầy guộc tì chặt lên đầu cây gậy song già. Bên cạnh, Mai Lan và bác Ba Quỳ đứng chực sẵn, ánh mắt đau đáu ngóng ra đường làng.

Thấy tiếng kẽo kẹt của xe bò, Mai Lan buông phắt chiếc quạt mo, reo to lên — Anh Đạt! Anh Phú về rồi!

Đám đông xôn xao ùa ra đầu ngõ. Bác Ba Quỳ sải bước dài tới đỡ lấy càng xe bò từ tay Đạt, bàn tay vạm vỡ đập mạnh lên bả vai anh — Hai thằng bây về tới là tốt rồi! Nghe thằng Cung kéo xe chạy về báo tin mẻ dầu thắng lớn ở trường đấu xảo tỉnh, cả làng mừng đến mất ngủ!Đạt run rẩy đặt bọc vải điều hai trăm đồng bạc hoa xòe lên chiếc bàn gỗ mít trước mặt Cụ Cố. Cụ Thuận không nhìn thấy, nhưng đôi tai cụ khẽ giật giật khi nghe tiếng kim loại va chạm nặng trịch. Đạt quỳ sụp xuống bên gối cụ, giọng nghẹn ngào trong nước mắt — Cụ Cố... Cháu và chú Phú đem được hai trăm đồng cọc của hiệu buôn Vạn Hưng về rồi. Nhưng... ngặt nỗi hạn chót giờ Ngọ ngày mai phải trả đủ ba trăm đồng bạc hoa xòe cả vốn lẫn lãi cho Mã Khắc. Chúng con tính hết đường vẫn còn thiếu ngót sáu mươi đồng nữa... Con bất tài, để cơ nghiệp tổ tông lâm vào đường cùng!

Sân từ đường bỗng im phăng phắc. Cụ Cố khẽ thở dài một tiếng, bàn tay nhăn nheo lần tìm đỉnh đầu Đạt, vỗ nhè nhẹ. Rồi cụ cất giọng trầm đục — Thằng Đạt, ngẩng mặt lên con. Con tưởng cả đời này nhà họ Châu ta đứng vững bên bờ sông Trà Bồng là nhờ vào tiền bạc hay tài khéo của riêng mấy cha con chú cháu mày chắc?

Cụ vừa dứt lời, Mai Lan đã hai tay bưng ra một chiếc âu sành da lươn nặng trĩu đặt xuống giữa bàn. Đạt bàng hoàng nhìn vào trong âu. Không có những đồng bạc hoa xòe sáng choang của các ông chủ lớn, mà ngập tràn trong lòng âu là từng xâu tiền đồng rỉ xanh, những hào bạc con cong vênh vì mồ hôi tay, những đồng xu lẻ, trinh đồng mòn vẹt mép.

Bác Ba Quỳ bước lên một bước, tháo chiếc khăn rằn quấn trán xuống, giọng sang sảng mà rưng rưng — Chú Đạt, chú Phú à. Đây là tiền của bà con làng Dầu Nối gom lại từ nửa đêm đến giờ. Nhà bà Bảy bán nong đậu được ba đồng hào; thằng Tư đi đốn mía góp hai đồng bạc con; vợ chồng thằng Bính bán con lợn giống gom được năm đồng... Còn đây là mười tám đồng bạc dưỡng già của tao. Làng này bao đời nay sống nhờ ngọn khói bễ trấu họ Châu, con cái lớn lên nhờ giọt dầu chày đứng thơm lành. Họ Châu ngã xuống thì cái làng nghề này cũng trôi theo dòng nước lũ. Tụi tao không để quân buôn ngoại hóa cướp mất mảnh đất này đâu!

Một bà cụ hàng xóm lập cập bước tới, run rẩy đặt vào lòng bàn tay cáu bẩn của Đạt một đồng bạc hoa xòe đã mòn bóng góc — Cầm lấy đi cháu. Giữ lấy cái lò chày đứng, giữ lấy cái nghề của ông bà mình!

Đạt nhìn chiếc âu sành đầy ắp những mảnh vụn mồ hôi nước mắt của cả xóm giềng, rồi nhìn sang Phú đang cúi gục đầu nấc lên từng chặp. Hai đầu gối Đạt như nhũn ra. Anh ôm chầm lấy chiếc âu sành, áp trán vào miệng gốm thô ráp mà bật khóc nức nở như một đứa trẻ. Nước mắt nóng hổi lăn dài qua những nếp nhăn hằn sâu vì sương gió, rơi lộp độp lên những đồng xu bạc lẻ.

Đến lúc này, Đạt mới thấu suốt đến tận cùng lời dạy của Cụ Cố. Súc gỗ kền kền ngàn cân treo trên xà nhà dẫu có bền chắc đến đâu cũng chỉ là khúc gỗ vô tri; kỹ nghệ chày đứng nén nêm dẫu có tinh xảo mấy cũng chỉ là sức vóc con người. Thứ thật sự nâng đỡ lò dầu họ Châu qua dâu bể ba đời nay, thứ nén chặt lòng người lại giữa phong ba, chính là cái tâm thơm thảo, là tình làng nghĩa xóm, là sự gắn kết ruột thịt sâu nặng như rơm nếp quyện chặt lấy từng hạt đậu bãi bồi.

Cụ Cố Thuận chống gậy đứng dậy, dáng người còng còng như bóng tre già đổ dài dưới ánh đuốc. Giọng cụ vang lên ấm áp lạ thường — Đếm lại đi các con. Tình nghĩa của xóm làng, của tổ tiên trao cho, thiếu một hào cũng là tội, thừa một xu cũng phải khắc cốt ghi tâm. Đếm cho đủ, để ngày mai đón khách!

Phú lau vội nước mắt, cùng Mai Lan và bác Ba Quỳ đổ tràn âu tiền ra chiếu hoa, thoăn thoắt so từng xâu, đếm từng hào bạc. Đúng sáu mươi mốt đồng bảy hào hai xu! Vừa vặn đủ ba trăm đồng bạc hoa xòe nợ gốc và tiền lãi chuộc lại đất hương hỏa.

Đúng lúc tiếng chuông chùa làng điểm canh năm vừa buông những tiếng ngân dài thanh thản tan vào sương sớm, từ phía đầu dốc dẫn vào làng bỗng vang lên tiếng lọc cọc dồn dập của móng sắt gõ trên mặt đường đá.

Bóng chiếc xe ngựa kéo hai bánh phủ rèm đen của Mã Khắc cùng đám lính cơ bồng súng, tay lăm lăm gậy gộc đã thấp thoáng hiện ra nơi rặng tre đầu ngõ.