Chương 14: Đấu Xảo Trường Thi

Gió sớm từ bến sông Trà Khúc thổi thốc vào khoảng sân rộng trước cửa trường Đấu xảo tỉnh lỵ Quảng Ngãi, mang theo hơi sương lạnh buốt cùng mùi khói than ngột ngạt. Giữa hội trường chen chúc những lọng xanh, cờ đỏ và dòng người xôn xao kẻ bán người mua, Châu Vĩnh Đạt đưa mu bàn tay áo chàm đã sờn rách lau vội vệt mồ hôi đang rịn ra trên trán.

Đêm qua, khi chiếc xe bò chở ba mươi vò sành da lươn vừa nhọc nhằn vượt qua con dốc đất gập ghềnh ở đầu cầu tầm sét cửa ngõ tỉnh lỵ lúc trời tảng sáng, thằng Cung đã đón lõng hai anh em. Nó hổn hển kể lại rành rọt chuyện nửa đêm chạy thục mạng về làng Dầu Nối cấp báo cho Mai Lan và Cụ Cố, rồi mang theo nguyên vẹn lời dặn dò đanh thép của Cụ Cố gửi gắm: “Bảo thằng Đạt với thằng Phú vững dạ, chớ để lòng dạ lung lay trước trò ma mãnh của phường gian thương, vàng thật thì lửa trấu càng rực sắc”.

Bên cạnh anh, chiếc xe bò lót rơm nếp vừa dỡ xong hàng xuống nền gạch. Châu Vĩnh Phú quỳ một gối dưới đất, đôi bàn tay thoăn thoắt xếp từng chiếc vò thẳng thớm theo hàng lối, cẩn thận miết lại từng nếp rơm khô quanh miệng vò. Ngay sát vách gian hàng họ Châu, khu trưng bày của hiệu buôn Mã Khắc sáng loáng những dãy thùng thiếc Con Gà màu vàng rực rỡ, xếp chồng lên nhau thành từng tháp cao ngất ngưởng, phô trương sự giàu sang lấn át cả một góc sân.

Thấy Đạt khựng lại nhìn sang gian hàng đối thủ, Phú ngẩng lên, ghé sát tai anh họ, hạ giọng gấp gáp nhắc lại — Anh Đạt… Thằng Cung nó dò la chắc chắn rồi. Mã Khắc đã đem bạc trắng lên tỉnh từ chiều qua, ngấm ngầm đút lót cho ban giám khảo. Bọn chúng tính kế ngay vòng thử khói đầu tiên sẽ chê dầu mình có cặn, đánh rớt khỏi sảnh đường để không được chấm giải!

Máu nóng trong người Đạt bốc phừng phừng lên tận thái dương. Hai nắm đấm của anh siết chặt đến mức các khớp ngón tay kêu răng rắc dưới lớp da thô ráp cộm vết chai chày đứng. Một ngọn lửa căm phẫn bùng lên nghẹn ứ nơi cuống họng. Đạt toan quay ngoắt lại, mắt trừng trừng nhìn về phía gã thương nhân đang phe phẩy quạt xếp bên cạnh đống thùng thiếc.

Nhưng đúng lúc ấy, bên tai Đạt bỗng văng vẳng tiếng gõ gậy song cộc cộc trên nền đất nện và lời Cụ Cố dặn dò trước bễ trấu mà thằng Cung vừa nhắc lại. Đạo lý hạt đậu nằm sâu trong cát bãi bồi, muốn ép ra giọt dầu trong leo lẻo thì tâm đứa thợ phải sạch như nước giếng chùa. Cứ lấy chữ Thành mà đối đãi với sự đời gian trá, nhịp chày ngay thẳng chẳng sợ gì bẫy rập.

Đạt hít một hơi thật sâu, nén chặt cơn giận xuống đáy lòng. Anh đặt bàn tay vạm vỡ lên vai em họ, giọng trầm mà chắc — Chú đừng nao núng. Cụ Cố đã dạy rồi, gian trá dẫu khéo che đậy bằng bạc vạn cũng không át nổi cái tâm thật thà của người làm nghề. Cứ mở sẵn nút lá chuối, chuẩn bị chảo gang. Vàng hay thau, lát nữa nung lên lửa là tỏ tường hết.

Chưa dứt lời thì một tràng xì xào vang lên từ đầu hành lang. Đoàn người của ban giám khảo bắt đầu rảo bước tiến vào. Đi đầu là viên quan Đốc lý người Pháp bận âu phục màu trắng, theo sau là viên Chánh chủ khảo trường thi cùng vài thân hào, nhân sĩ Tây học trong tỉnh.

Thấy ban giám khảo vừa dừng chân trước dãy hàng họ Châu, Mã Khắc lập tức bước xéo lên chắn ngang. Gã vuốt chòm râu dê tỉa tót cầu kỳ, buông tiếng cười khẩy the thé, giọng điệu sặc mùi mỉa mai — Kính thưa các quan lớn cùng quý thầy buôn! Đấu xảo tỉnh hạt là nơi chốn đua tài đua sắc của mối lái tân thời. Ấy thế mà chẳng hiểu sao ban tổ chức lại để cho mấy kẻ nhà quê bưng thứ vò sành thô lậu, đất bùn nhem nhuốc vào đây làm vấy bẩn cả sảnh đường? Dầu ép thủ công bằng cây gỗ rừng rú thì làm sao sánh nổi dầu tinh luyện đóng thùng thiếc Con Gà của bản hiệu, vừa sạch sẽ, vừa hợp với nếp sống văn minh phương Tây!Mấy người thợ đi cùng Mã Khắc ùa theo phụ họa, khua tay múa chân làm đám đông vây quanh bắt đầu xì xào bàn tán. Viên Chánh chủ khảo khẽ nhíu mày, đưa mắt nhìn ba mươi chiếc vò da lươn thô mộc đặt trên nền gạch, vẻ mặt lộ rõ nét ái ngại và lưỡng lự.

Không để sự nghi ngại kịp bén rễ, Đạt thong thả bước lên phía trước một bước. Anh vòng tay cung kính cúi đầu chào ban giám khảo, rồi quỳ xuống mở nút bọc lá chuối khô của chiếc vò sành đặt ở vị trí trang trọng nhất.

— Thưa quan lớn và quý thầy buôn, — Đạt dõng dạc nói, giọng thổ ngơi xứ Quảng chân phương vang lên sang sảng giữa sân đấu xảo. — Thùng thiếc sáng loáng là nhờ bàn tay thợ gò, nhưng giọt dầu bên trong có bổ béo, có thanh sạch hay không lại là câu chuyện của hạt giống và cái tâm người ép. Xin quý ngài cho lò chày đứng họ Châu được thử lửa!

Viên quan Đốc lý người Pháp gật đầu ra hiệu. Phú nhanh nhẹn đặt chiếc chảo gang dày cộp lên bễ than hoa đang đượm đỏ giữa bãi thử. Chờ đáy chảo nóng ran, Đạt cầm chiếc gáo dừa múc một gáo đầy dầu từ miệng vò sành. Dưới ánh nắng sớm rọi qua mái hiên, dòng chất lỏng hiện ra với màu vàng óng như hổ phách, đặc quánh và trong suốt không một hạt bụi lơ lửng.

Đạt nghiêng tay, rót một dải dầu mỏng mảnh ròng ròng xuống lòng chảo gang. Dòng dầu rơi xuống êm ru, liền mạch không hề đứt đoạn. Ngay khi tiếp xúc với mặt gang rực lửa, một tiếng “xèo” giòn giã vang lên. Nhưng lạ thay, không hề có một làn khói đen kịt nào bốc lên cay xè mắt mũi. Thay vào đó chỉ là một làn khói mỏng manh, thơm ngát mùi đậu cúc đỏ bùi ngậy, ngào ngạt lan tỏa khắp gian sảnh, đánh bạt hoàn toàn mùi dầu hôi ngai ngái phát ra từ đống thùng thiếc bên cạnh.

Mùi thơm thanh khiết, nồng đượm như gói trọn cả nắng gió phù sa của bãi bồi sông Trà Bồng khiến viên Chánh chủ khảo phải bước sát lại gần, hít sâu một hơi rồi tấm tắc gật đầu — Lạ thật! Lửa bén chảo gang mà dầu không khét, khói lại thanh thơm ngào ngạt thế này, đích thị là hạt đậu loại một được hấp chín tới bằng trấu tinh khiết, không hề pha lẫn nửa giọt tạp chất!

Các bậc thân hào và thương nhân có mặt xung quanh cũng ồ lên tán thưởng. Mấy tay buôn sành sỏi đưa ngón tay chấm thử giọt dầu nguội rồi đưa lên miệng nếm, ai nấy đều tròn mắt thán phục vị béo bùi, ngọt hậu đọng lại nơi đầu lưỡi.

Thấy cục diện xoay chuyển ngoài dự tính, mặt Mã Khắc biến sắc từ tái nhợt sang tím ngắt. Gã cắn chặt môi, mắt lóe lên những tia nhìn thâm độc. Đứng trước sự trầm trồ của quan khách, Mã Khắc bỗng bật cười sằng sặc nhằm phá vỡ bầu không khí khâm phục — Khá lắm! Chất dầu thơm đấy! Nhưng các người tưởng vài ba vò dầu quê mùa này là gánh vác nổi thị trường xứ Quảng chắc? Ép bằng chày đứng đu người, cả ngày mướt mồ hôi hột được mấy vò? Thuyền buôn ngoài Sa Cần, hiệu buôn khắp xứ Nam Kỳ người ta cần hàng trăm thùng thiếc giao ngay trong một sớm một chiều! Chậm như rùa bò, sức người có hạn, liệu cái lò ọp ẹp của họ Châu cầm cự nổi bao lâu nữa?

Chưa dừng lại ở đó, nụ cười của Mã Khắc bỗng trở nên ma mãnh tột cùng. Gã thò tay vào sâu trong túi áo gấm, rút phắt ra một tờ giấy bản ố vàng có đóng triện mực tàu đỏ chót. Gã vung cao tờ giấy lên quá đầu, chĩa thẳng mũi giày về phía Đạt và Phú, gằn giọng từng tiếng vang động khắp trường thi — Các quan lớn và các bạn buôn hãy nhìn cho rõ! Đây chính là khế ước nợ ba trăm đồng bạc hoa xòe mà tên Châu Vĩnh Đạt này đã điểm chỉ cầm cố toàn bộ mảnh đất hương hỏa lẫn xưởng chày đứng cho bản hiệu! Hạn trả nợ chỉ còn đúng vài ngày nữa. Hết hạn mà không nôn đủ bạc trắng, tao sẽ dắt lính cơ về san phẳng cái lò dầu ấy thành đống gạch vụn! Một lũ con nợ sắp mất sạch cơ nghiệp tổ tông thì lấy tư cách gì mà đòi đứng đây tranh giành mối lái với ai?