Chương 12: Bến Sông Ngăn Lối

Tiếng thét hớt hải của người lái buôn hiệu Vạn Tường vừa dứt ngoài ngõ, tim Phú đã thắt lại như có bàn tay sắt bóp nghẹt. Cậu không kịp lau vệt mồ hôi đang rịn cay xè nơi khóe mắt bầm tím, ba chân bốn cẳng lao qua bậc thềm gỗ, vụt chạy ra bờ sông Trà Bồng.

Nắng sớm rọi xuống bãi bồi ven sông lấp loáng những vệt phù sa ướt. Chiếc ghe bầu lớn của hiệu Vạn Tường cắm sào chơ vơ sát mép nước, buồm rách đã hạ xuống phân nửa. Ông chủ ghe trạc ngũ tuần, mặt mày tái mét, hai tay bồn chồn mân mê dải thắt lưng vải gai, vừa thấy bóng Phú nhào tới đã vội xua tay lia lịa — Chú Phú ơi, tôi lạy chú! Chú đừng nài ép tôi nữa! Thằng cha Mã Khắc nó cho chân rết phong tỏa hết cả mạn ngoài rồi. Nó bảo hễ chiếc ghe bầu này dám nhận chở dẫu chỉ một gáo dầu họ Châu ra cửa Sa Cần, thì từ nay về sau hàng hóa của tôi vào cảng sẽ bị ném thẳng xuống biển, lính tuần cũng chẳng để tôi yên thân đâu!

Phú th* d*c, lồng ngực phập phồng sau vạt áo dài ướt đẫm. Cậu níu lấy cọc chèo, giọng khẩn thiết — Bác Chín! Bác buôn chuyến với họ Châu chúng tôi ngót chục năm trời, lẽ nào bác dứt tình dứt nghĩa nhanh đến thế? Mẻ dầu trước là do thằng Phú này mê muội, nhưng mẻ dầu sáng nay do chính tay Cụ Cố tôi cầm trịch, vàng ròng không một tấc bụi dơ! Bác nán lại nửa khắc thôi, tôi bưng ra cho bác mục sở thị!

Nói đoạn, không đợi chủ ghe kịp thoái thác, Phú quay ngoắt người chạy xộc vào trong lò. Cậu cẩn thận dùng chiếc muỗng sành múc một muỗng dầu mới ép từ miệng chum da lươn, hai tay che gió bưng trở lại mép sông. Dưới ánh nắng ban mai rực rỡ, dòng dầu đậu phộng sánh đặc như hổ phách, óng ả và trong vắt, không hề vướng một gợn vẩn hay bọt khí. Hương thơm ngậy bùi ngọt lịm từ muỗng sành tỏa ra ngào ngạt, át cả vị tanh nồng của bùn sông và mùi rêu ẩm bám trên mạn thuyền.

— Bác nếm thử đi! — Phú chìa muỗng dầu tới tận miệng chủ ghe, ánh mắt bừng bừng hy vọng. — Dầu hạt cúc đỏ ép chày đứng nguyên khối đó bác. Bác xem, có thua kém thứ dầu đóng chai nào ngoài chợ huyện không?

Chủ ghe nhìn dải dầu óng ả, ngập ngừng đưa ngón tay trỏ khẽ chấm một giọt đặt lên đầu lưỡi. Đôi mắt người lái buôn sành sỏi bỗng mở to, khẽ xuýt xoa — Trời đất quỷ thần… Dầu thơm ngọt thấu tận cuống họng, bùi béo mà thanh tao lạ lùng! Đúng là nước dầu trứ danh của Cụ Cả Thuận không lẫn đi đâu được…

Nhưng vừa dứt lời khen, ánh mắt ông Chín lại cụp xuống, lộ vẻ sợ hãi tột cùng. Ông rút vội trong bọc ngực ra một túi vải nhỏ nhét dúi vào tay Phú, lắc đầu sầu thảm — Dầu tốt lắm, chú Phú à. Nhưng tôi còn vợ dại con thơ, còn cả con thuyền nuôi sống mười miệng ăn. Thằng Mã Khắc nó có tiền, có thế, lại dựa hơi quan Tây và lính cơ ở phủ Bình Sơn. Đụng vào nó thì thuyền tôi chìm nghỉm mất xác ngoài cửa biển. Đây, hai chục đồng bạc hoa xòe tiền cọc hôm trước tôi trả lại đủ cho nhà lò. Chú tha cho tôi chuyến này, tôi phải nhổ sào đi gấp kẻo tai vạ ập xuống đầu!

Sợi dây chão tuột khỏi cọc tre đánh “roạt”. Mũi ghe bầu lừ đừ rẽ nước hướng ra giữa dòng, để lại những vòng sóng vỗ dập dềnh vào bờ cát hoang vắng. Phú đứng chôn chân trên bãi bồi, hai bàn tay nắm chặt túi bạc cọc đến mức khớp ngón trắng bệch, khóe miệng rách toác đêm qua lại nhói lên buốt rát.

Dầu tốt đến mức vàng mười, nêm đã nén chặt mối thâm tình ruột thịt, nhưng nếu mẻ dầu mới này đành chịu ứ đọng nơi bến bãi, thì lấy gì trả món nợ ba trăm đồng bạc hoa xòe? Kỳ hạn mười ngày giờ chỉ còn lại chín ngày ngắn ngủi. Từng khắc, từng giờ trôi qua như ngọn lửa thiêu đốt tâm can cậu. Tới giờ Ngọ ngày thứ mười, quan phủ và lính cơ sẽ kéo về niêm phong từ đường, tịch thu mảnh đất hương hỏa cha ông gầy dựng.

Gió sông Trà Bồng thổi ràn rạt qua vạt áo rách. Phú ngước nhìn về phía mạn bắc, nơi con đường thiên lý chạy hun hút lên tỉnh lỵ Quảng Ngãi. Một ý nghĩ táo bạo bỗng lóe lên trong đầu cậu như ánh chớp rạch ngang trời tối. Mã Khắc có thể dùng tiền mua chuộc bọn cai đội phong tỏa bến sông Sa Cần, nhưng hắn không thể che kín cả bầu trời Trung Kỳ! Mấy tháng trước khi giao thương ngoài phố huyện, Phú từng nghe ngóng việc quan Tổng đốc cùng nha Thương chính chuẩn bị mở Hội chợ đấu xảo nông lâm sản và thủ công toàn tỉnh tại tỉnh lỵ. Nơi ấy tập trung hàng trăm nhà buôn lớn từ Đà Nẵng, Quy Nhơn đổ về, có cả ban giám khảo chọn lựa sản vật thượng hạng. Đó là con đường sống duy nhất của họ Châu!

Phú rảo bước quay về xưởng. Trong gian lò ép nồng đượm khói trấu, Cụ Cố Thuận đang ngồi tĩnh tâm trên chiếc chõng tre, cây gậy song đặt ngang đùi. Đạt cùng bác Ba Quỳ và Mai Lan đang cặm cụi dùng gáo dừa múc dầu rót vào từng chiếc vò sành da lươn, chèn rơm nếp quanh miệng vò rồi lấy lá chuối khô buộc chặt bằng dây lạt giang.Thấy Phú bước vào với vẻ mặt thất thần, Đạt dừng tay gáo, lo lắng cất giọng — Chú Phú… chủ ghe Vạn Tường nói sao? Họ có chịu chở dầu đi không chú?

Phú đặt túi tiền cọc lên bàn thờ Tổ thợ, hít một hơi thật sâu rồi nhìn thẳng vào mắt anh họ — Anh Đạt, đường sông ra biển Sa Cần bị thằng Mã Khắc chặn đứng rồi. Ghe Vạn Tường đã nhổ sào trả cọc. Nếu chúng ta ngồi đây chờ lái buôn ghé mua từng ang dầu lẻ, thì chưa đầy chín ngày nữa từ đường họ Châu sẽ biến thành kho chứa dầu thùng thiếc cho nó!

Đạt sững sờ, chiếc gáo dừa trên tay buông thõng xuống miệng vò sành, khuôn mặt sạm nắng tái ngắt — Bến sông ngăn lối rồi… vậy ba mươi vò dầu này tính sao đây chú? Làng này lấy đâu ra người mua hết ngần ấy dầu trong vài ngày?

— Ta không đi đường sông nữa! — Phú bước tới gần cối máng, giọng đanh thép và quả quyết. — Ta đánh đường bộ! Ta chất ba mươi vò dầu lên chiếc xe bò kéo, vượt dốc lên thẳng tỉnh lỵ Quảng Ngãi. Trên tỉnh đang mở Hội chợ đấu xảo hàng hóa thủ công. Dầu của họ Châu tinh khiết như mật ong, nức tiếng bấy lâu nay, chỉ cần đưa vào trường đấu xảo cho các quan khách và đại thương gia nếm thử, chúng ta sẽ bán được giá cao gấp đôi, thậm chí ký được giao kèo lớn để chuộc lại văn tự hương hỏa ngay tại sảnh đường!

Đạt giật mình, xua tay ái ngại — Lên tỉnh lỵ? Xưa nay họ Châu chỉ biết cặm cụi đập chày, bán dầu quanh các chợ huyện bến sông, chưa từng bước chân vào nơi trường thi đấu xảo xa lạ ấy. Đường bộ xa xôi hàng chục dặm, đèo dốc gập ghềnh, lỡ vỡ vò sành hay gặp trắc trở thì sao hả chú?

— Anh Đạt! — Phú nắm chặt lấy bờ vai vạm vỡ nhưng đang run rẩy của anh trai. — Kỹ nghệ ép chày đứng của anh và Cụ Cố là vàng mười, em đem cái đầu buôn bán này bảo đảm dòng dầu họ Châu sẽ đánh bạt thứ dầu thùng thiếc ngoại hóa! Anh tin em một lần này đi!

Cụ cố Thuận từ nãy giờ vẫn im lặng, bỗng chống gậy đứng dậy. Đôi mắt mờ đục của cụ hướng về phía hai đứa chắt, chòm râu bạc khẽ rung rinh — Thằng Phú nói phải đó con à. Cây lúa đứng yên một chỗ thì đợi mùa gặt, nhưng giọt dầu thơm phải biết tìm đường ra ngoài ánh sáng. Đạt, mày có sức khỏe của thợ cả; Phú, mày có sự lanh lẹ của người đi buôn. Hai chiếc nêm đực cái đã khít thì ngàn dặm đường đất cũng chẳng sợ chông gai. Đi đi các con!

Lời Cụ Cố như luồng sinh khí ấm áp thổi bùng ngọn lửa quyết tâm trong lòng mọi người. Đạt gật đầu dứt khoát, quay sang bác Ba Quỳ mượn chiếc xe bò gỗ chắc chắn nhất làng. Suốt từ trưa đến chập tối, cả nhà hối hả gom góp từng tấm phên tre, từng ôm rơm nếp dày lót đáy xe. Ba mươi vò sành đựng đầy ắp dầu hổ phách được Đạt và Phú cẩn thận khiêng lên, chèn nêm chặt chẽ để không một vò nào bị va đập sứt mẻ. Mai Lan lặng lẽ dúi vào tay hai anh gói cơm nắm muối vừng và vài đồng xu lẻ chắt chiu từ tiền bán trấu.

Đêm đen buông xuống mịt mùng bao trùm làng Dầu Nối. Đạt cầm càng xe bò, Phú ghìm bánh bên hông, hai anh em gồng mình đẩy chiếc xe cọt kẹt lăn bánh qua cổng xưởng, chuẩn bị dấn bước vào đêm trường hướng về tỉnh lỵ.

Nhưng chiếc xe bò vừa lách qua khỏi rặng tre đầu ngõ thì bỗng nhiên, ánh lửa đỏ rực từ hàng chục ngọn đuốc thình lình bùng lên, soi rọi chói lòa cả đoạn đường làng. Tiếng bước chân dồn dập nện rầm rập trên nền đất. Tên quản gia mặt chuột kẹp của hiệu buôn Mã Khắc dẫn theo sáu tên tay sai bặm trợn tay lăm lăm gậy gộc, bất ngờ tràn ra chặn ngang đường, giơ cao một tờ giấy có triện đỏ của quan phủ trước mặt hai anh em họ Châu.