Chương 11: Dòng Dầu Vàng Hổ Phách

Mũi gậy song già của Cụ cố Châu Vĩnh Thuận vẫn chĩa thẳng lên súc gỗ kền kền nguyên khối đang lơ lửng giữa trần rạ. Tiếng quát sang sảng của cụ dội vào vách gỗ mít, đánh bạt đi cả tiếng gió rít sau cơn bão rạng sáng. Đạt và Phú vội quệt nước mắt, lập tức lồm cồm bò dậy. Cụ cố tựa lưng vào thân cột cái xưởng ép, bàn tay gầy gầy vuốt chòm râu bạc, đôi mắt mờ đục hướng về bóng hai đứa chắt.

Cụ gõ nhẹ chuôi gậy xuống nền đất nện, giọng nghiêm cẩn — Còn đứng trơ ra đó à? Thằng Đạt, dỡ bó đai sắt rỉ sét máng ép ra lau chùi lại. Thằng Phú, đem cái cưa với búa giấu tiệt đi cho tao, đừng để mắt tổ tiên trông thấy đồ xẻ nhà phá cửa trong xưởng này nữa! c** tr*n hết ra, bước vào hai đầu máng nêm!

Đạt nuốt khan một tiếng, cúi nhặt bó đai sắt bọc máng gỗ, lấy giẻ khô chà mạnh từng vết hoen ố. Phú run rẩy gom chiếc cưa tay đem cất sâu vào hốc vách, đoạn cởi phăng chiếc áo dài vải tây rách mép, để lộ lồng ngực gầy guộc chằng chịt vết xước. Hai người đàn ông đứng vào hai đầu cối máng gỗ mít đen bóng, đón từng luồng gió sớm lạnh buốt lùa qua phên nứa.

Bên góc bễ trấu, tiếng rơm nếp xào xạc vang lên rộn rã. Đôi tai cực kỳ thính nhạy của cụ cố khẽ giật giật. Cụ nghe rành rẽ từng tiếng bóp rơm sột soạt, dẻo quánh dưới bàn tay thợ già dặn của bác Ba Quỳ, hòa cùng tiếng thở nhẹ nhàng, thoăn thoắt của con Lan bên nia đậu cúc đỏ bốc khói nghi ngút. Chõ hấp đất nung phả hơi trấu chín ngọt lịm vào không gian, xua tan mùi đất ải ẩm mốc sau đêm mưa lụt.

— Cụ Cả ơi, đậu chín tới rồi, rơm nếp vò mềm như the lụa, con bắt đầu gói bánh nghen cụ! — Tiếng bác Ba Quỳ bộc trực cất lên bên nia gỗ.

Cụ cố khẽ gật đầu, lần bước lại gần cối máng, chiếc gậy song gõ lốc cốc trên nền đất — Gói tròn vành, ém chặt mép rơm cho tao. Thằng Đạt, thằng Phú, bưng bánh đậu vào máng! Đặt bánh đầu tiên ngay tim cối, chớ có để lệch một tấc rơm nào mà dầu chảy ngược vào bã!

Từng bánh đậu nóng hôi hổi, bọc kín trong lớp rơm nếp vàng óng, được hai anh em chuyền tay nhau cẩn trọng đặt vào lòng máng mít. Cụ cố đứng sát bên thành gỗ, bàn tay sần sùi dày cộm rà dọc theo lưng các bánh đậu. Ngón tay cụ lướt qua lớp rơm nóng rẫy, cảm nhận độ đàn hồi căng tròn của từng khoanh bánh. Cụ dừng tay ở mép bánh thứ tư, đanh giọng răn — Thằng Phú, góc này còn thụt vào nửa đốt ngón tay. Kéo cái nêm cái bên thằng Đạt lui một phân, ép bánh vào cho thật khít. Lòng người tụi bây có ngay ngắn thì bánh đậu mới nằm yên phẳng lặng được.

Phú líu ríu dạ vâng, vội thò tay nắn lại bánh đậu nóng bỏng, chẳng màng đến da thịt rát đỏ. Đạt ghìm chắc đầu nêm, ánh mắt chăm chú nhìn từng cử động của em họ, không còn nét gắt gỏng nào sót lại, chỉ còn sự hòa hợp cẩn trọng của hai người thợ chung một con thuyền.

Mười sáu bánh đậu đã nằm gọn gàng trong lòng máng bọc đai sắt. Giá treo nêm được hạ xuống. Hai chiếc nêm gỗ kền kền bóng nhẫy dầu ba đời — một nêm đực, một nêm cái — được chêm khít vào giữa đầu cối và hàng bánh rơm.

Súc gỗ kền kền nặng sáu tạ treo bằng dây thừng bện vỏ cây de già khẽ đung đưa trên không trung. Gian xưởng bỗng chốc im phăng phắc, chỉ còn tiếng bễ trấu âm ỉ reo tí tách góc tường. Cụ cố Thuận đứng thẳng người, nhắm nghiền đôi mắt đục mờ, dỏng tai đón lấy từng luồng sinh khí đang chuyển động trong gian lò. Cụ nghe thấy tiếng tim đập thình thịch trong lồng ngực vạm vỡ của thằng Đạt, nghe thấy từng nhịp thở dồn dập, căng thẳng nhưng quyết tâm của thằng Phú.

— Thằng Đạt ghìm chắc cán nêm cái, giữ cho cốt không trượt! Thằng Phú hai tay ôm nêm đực, dồn sức vào gót chân! — Tiếng cụ cố vang lên sang sảng, sắc gọn như lệnh truyền giữa trận tiền. — Tao đập nhịp gậy thứ ba thì buông chày nện xuống! Nhớ lấy, chày rơi theo nhịp thở, không được giật cục, không được so đo sức nặng của nhau!

Đạt gồng cứng bắp tay cuồn cuộn, hai bàn chân bấu chặt xuống nền đất nện, ghìm chặt thân nêm cái bằng gỗ kền kền già. Phú hai tay bám chặt đầu nêm đực, mắt dán chặt vào súc gỗ kền kền khổng lồ đang lùi dần về phía sau để lấy đà.

— Một! — Cụ cố gõ mũi gậy song xuống ván cối.

— Hai!

— Ba! Buông!“Chát… bùm!”

Súc gỗ kền kền nặng nghìn cân vung vút lao tới, bổ thẳng vào mặt nêm đực. Âm thanh va đập trầm hùng rền vang cả gian xưởng, chấn động đến tận những bụi tre già bên bờ sông Trà Bồng. Đạt nghiến răng chịu lấy phản lực nén ngược từ thân nêm cái, hai bờ vai run lên bần bật nhưng đôi chân vẫn cắm chặt như rễ si. Phú dồn trọn sức nặng thân mình gập người theo đà chày, đẩy nêm đực lấn sâu thêm nửa tấc vào khe cối.

— Rất tốt! Kéo chày lại! Nhịp nữa cho tao! — Cụ cố giơ cao cây gậy song, toàn thân cụ như hòa vào nhịp chao của súc gỗ.

“Chát… bùm!”

Tiếng gỗ chạm gỗ lại đanh thép vang lên. Bụi rơm nếp bay lất phất trong ánh sáng ban mai lọt qua kẽ phên. Nhịp đập liên hoàn, ăn khớp đến từng hơi thở. Từng giọt mồ hôi của Đạt và Phú văng ra, hòa lẫn vào nhau trên mặt nêm gỗ kền kền, gột rửa đi hết thảy những hiềm khích cay đắng, những toan tính đớn hèn từng suýt xé nát gia tộc họ Châu.

Dưới sức nén nghìn cân dội xuống đều đặn theo tiếng gậy giữ nhịp của cụ cố, từ sâu trong lòng máng gỗ mít bắt đầu phát ra những tiếng kêu rộn rã: “Re… re… re…”. Đó là tiếng hàng vạn hạt đậu cúc đỏ vỡ vỏ, ép kiệt tinh chất dưới sức ép khôn cùng của rơm nếp và nêm kền kền.

— Dầu ra rồi! Cụ Cả ơi, dầu ròng ròng chảy rồi! — Con Lan mừng rỡ kêu lên, vội bưng chiếc gáo dừa hứng dưới miệng máng dẫn.

Một dòng chất lỏng đặc sánh, vàng óng ả như hổ phách, óng ánh như mật ong rừng mùa hạ, bắt đầu tuôn xối xả qua rãnh máng, rót ầm ầm vào chiếc chum sành da lươn kê sẵn dưới sàn. Hơi dầu nguyên chất nóng ấm bốc lên, mang theo mùi bùi béo ngậy ngọt ngào đến ngây ngất, quyện chặt cùng khói trấu nồng đượm, lan tỏa bay xa theo gió sớm, ngập tràn khắp bến sông Trà Bồng.

Cụ cố Thuận run rẩy quỳ gối xuống bên miệng chum sành. Cụ đưa ngón tay trỏ nhúng nhẹ vào dòng dầu nóng hổi, rồi đưa lên mũi hít một hơi thật sâu, đoạn đặt nhẹ lên đầu lưỡi. Vị ngọt đậm, bùi ngậy và thanh khiết đọng lại nơi cuống họng, tuyệt nhiên không vương một gợn khét hay mùi chua nồng của dầu lạ.

— Đậu tốt… nêm chặt… tâm sạch… — Cụ cố lẩm bẩm, hai khóe mắt già nua ứa ra hai giọt lệ trong suốt rỉ xuống râu bạc. — Dầu vàng của họ Châu đây rồi… Tổ tiên chứng giám, cơ nghiệp lò chày đứng vẫn còn đây!

Giọt dầu cuối cùng của mẻ ép đầu tiên khẽ tách một tiếng lách tách rơi xuống đáy chum. Gian xưởng bỗng chùng xuống trong sự xúc động thiêng liêng.

Phú đứng chôn chân nhìn dòng dầu vàng rực, đôi bàn tay phồng rộp vì ghìm nêm khẽ run lên bần bật. Cậu không kìm được nữa, bước vội tới trước bàn thờ Tổ thợ ép dầu nghi ngút khói hương, rồi quỳ rập đầu xuống đất nện, quay sang cụ cố Thuận mà nức nở — Cụ Cố… con… con có tội tày đình! Trước mặt hương hồn ông bà tổ tiên, con xin thú nhận hết… Con đã lóa mắt nhận năm mươi đồng bạc hoa xòe tiền cọc của thằng Mã Khắc! Chính con đã hứa với nó sẽ dỡ trộm súc chày kền kền, lén mở cửa xưởng cho ghe máy của nó vào đêm nay để trừ hết nợ nần cho anh Đạt… Nếu không có Cụ Cố thức tỉnh lương tâm, con đã biến cơ nghiệp ba đời thành kho chứa dầu thùng thiếc cho nó rồi! Con tội lỗi ngập đầu, xin Cụ Cố và anh Đạt trừng phạt con!

Đạt bước tới, cúi xuống đặt bàn tay to bè lên vai em họ, nghẹn ngào siết chặt.

Cụ cố Châu Vĩnh Thuận chống gậy đứng dậy, chậm rãi bước đến trước mặt Phú. Bàn tay khẳng khiu, ấm nóng của người thợ cả một trăm hai mươi bảy tuổi đặt nhẹ l*n đ*nh đầu đứa chắt thứ. Giọng cụ chùng xuống, trầm tĩnh lạ thường — Biết quay đầu lại trước bờ vực thì cái tâm chưa hỏng hẳn, con à. Vàng thật không sợ lửa, dòng dầu họ Châu vàng được như vầy là nhờ vượt qua nhịp búa nhịp chày. Nhưng tụi bây đừng vội mừng… Mã Khắc nó không dễ dàng buông tha cho họ Châu đâu. Giữ vững lấy nhau, sóng gió phố huyện sắp ập tới rồi đó.

Cụ cố vừa dứt lời, bỗng ngoài bến sông Trà Bồng vang lên tiếng bước chân chạy huỳnh huỵch trên bờ cát. Tiếng th* d*c kèm theo tiếng gọi hớt hải của người lái buôn hiệu Vạn Tường vọng vào cổng xưởng — Thầy Đạt ơi! Chú Phú ơi! Nguy to rồi! Thằng Mã Khắc nó vừa bắn tin ra bến Sa Cần… nó cấm tiệt mọi thuyền bè không được nhận chở một vò dầu nào của họ Châu ra khỏi cửa biển!