Chương 19: Vị Ngọt Sau Sáu Mươi Ngày Nắng

Gió sớm tháng Bảy âm lịch mang theo hơi mát lành từ triền bãi sông Hồng thổi qua rặng nhãn, cuốn đi những oi nồng sót lại của đợt nắng hạ. Sân gạch Bát Tràng ba trăm mét vuông của xưởng Quý Đức sáng bừng lên dưới ánh bình minh vàng óng ả. Đứng tựa mé hiên nhà ngói năm gian, ông Quý đưa bàn tay phải lên ngắm nghía. Khớp ngón trỏ từng co giật buốt buốt những ngày dầm mưa bão hay u uất vì miệng lưỡi người đời nay đã dịu hẳn, vững vàng và ấm nóng. Trước mắt ông, bốn mươi chiếc chum sành da lươn Thổ Hà mé đông xếp hàng ngay ngắn, nắp đậy khít khao, im lìm tắm nắng trọn sáu mươi ngày ròng rã.

Tiếng bước chân rộn rã cùng tiếng cười nói râm ran từ đầu ngõ đánh thức sự tĩnh lặng của sớm mai. Cụ Mộc chống chiếc gậy tre mộc mạc đi trước, chòm râu bạc phơ rung rinh theo từng nhịp bước khoan thai. Phía sau cụ là bác Triệu đại diện cho bà con trồng đỗ ngoài bãi bồi, ông Cán, bác Vượng cùng hàng chục nghệ nhân, láng giềng làng Bần kéo đến tề tựu. Không còn những ánh nhìn dò xét hay lời mai mỉa cay nghiệt như những ngày giông bão trước phiên họp đình làng; trên gương mặt từng người thợ già chỉ còn lại sự nôn nóng, háo hức chờ đón thời khắc lịch sử của xưởng tương ba đời.

Từ trong gian buồng muối, Uyên bước ra với tà áo sơ mi phẳng phiu, trên tay cầm cuốn sổ ghi chép đã sờn mép cùng chiếc nhiệt kế kiểm chuẩn. Cạnh đó, Nam mặc chiếc áo cộc tay gọn gàng, chiếc máy thu âm quen thuộc cài ngay ngắn trước ngực, ánh mắt sáng ngời vẻ tự tin. Thấy bà con trong làng tề tựu đông đủ trước sân, ông Quý khẽ quay sang, dịu giọng bảo hai con \ “Chị Uyên, anh Nam, theo bố vào thắp nhang cho mẹ trước đã.”

Ba cha con bước vào gian giữa cổ kính. Làn khói trầm thơm ngát cuộn tròn bay quanh di ảnh bà Thục. Đứng trước bàn thờ tổ tiên và người vợ quá cố, ông Quý kính cẩn chắp tay, đôi bờ mi hoa râm khẽ rung rinh vì xúc động. Nhìn nụ cười hiền hậu của vợ sau làn khói mờ ảo, ông thầm nhủ: “Mẹ nó ơi, hôm nay tròn sáu mươi ngày ngả nắng. Mẻ tương của cha con tôi đã đứng vững qua phong ba bão táp, giữ trọn cái nếp tổ bạc đầu của nhà mình...”. Phía sau lưng ông, Uyên và Nam cùng chắp tay trang nghiêm, hai khóe mắt ngấn lệ nhưng gương mặt rạng rỡ niềm thanh thản, tự hào.

Rời gian thờ, ba cha con cùng bước xuống sân gạch, tiến thẳng đến chiếc chum sành Thổ Hà cổ kính đặt ở đầu hàng mé đông. Chiếc chum sành da lươn này từng vượt qua giông lốc bão số hai nhờ tấm lưng che chắn dũng cảm của thằng Nam. Bên cạnh mép nắp sành vẫn còn nguyên chiếc tem niêm phong kiểm soát an toàn sinh học do chính tay Uyên dán cẩn thận từ đêm rằm tháng Năm. Cả khoảng sân gạch Bát Tràng bỗng chốc im phăng phắc, chỉ còn tiếng gió lướt nhẹ qua giàn mướp và hơi thở hồi hộp của hàng chục người thợ làm nghề.

\ “Nhờ cụ Mộc và các bác chứng kiến cho,” ông Quý cất giọng trầm ấm, dõng dạc nói với mọi người. “Hôm nay, xưởng Quý Đức xin phép mở nắp cữ tương ngả đủ sáu mươi ngày nắng.”

Đôi bàn tay thô ráp của ông Quý chậm rãi tháo sợi lạt giang buộc chốt, khẽ khàng nâng chiếc nắp nón lá tre cật lên.

Một làn hơi nồng ấm ngào ngạt lập tức bay bổng lên không gian. Hương thơm bùi béo ngầy ngậy của hạt đỗ tương cúc vàng rang củi hòa quyện hoàn hảo với vị ngọt thanh khiết của nếp cái hoa vàng lên men chuẩn chỉ, ùa vào cánh mũi mọi người. Đó không phải là mùi khét lẹt, chua nồng của mẻ tương thúc chín ép mười lăm ngày nhiệt độ nhân tạo, cũng chẳng vướng chút tanh tao ẩm mốc; đó là mùi hương tinh khôi, đượm đà của nắng trời châu thổ được chắt chiu qua hàng ngàn giờ ngả men tự nhiên.

Mọi người không kìm được tò mò, đồng loạt ùa lại gần, ngó vào miệng chum. Dưới ánh mặt trời chói rọi, lớp váng tương sánh đặc ánh lên màu nâu cánh gián mê hoặc, sâu thẳm và bóng mượt như một lớp hổ phách lỏng.

\ “Trời đất ơi... váng men hoa cau lên đều tăm tắp thế này!” Ông Cán thốt lên, đôi mắt mở to đầy thán phục.

\ “Sánh đặc như mật ong rừng, màu nước cốt đậu ngấu kỹ không chê vào đâu được!” Bác Vượng đứng bên cũng tấm tắc khen ngợi, bàn tay run run chỉ vào mặt tương mịn màng không một gợn váng mốc tạp.Ông Quý đón chiếc muôi gỗ gia bảo ba mươi năm tuổi từ tay con gái. Đôi mắt người thợ già ánh lên niềm kiêu hãnh lặng lẽ của người cả đời gắn bó với từng thớ sành, nong mốc. Ông nghiêng nhẹ miệng muôi, múc lên một vệt tương cốt sóng sánh. Dòng tương rỏ xuống từng giọt chậm rãi, kéo sợi dẻo quánh tựa hồ như dòng mật ong nguyên chất. Ông cẩn trọng nâng chiếc muôi bằng cả hai tay, bước tới kính cẩn dâng lên trước mặt cụ Mộc \ “Cháu đội ơn cụ đã chở che cho xưởng qua cơn bĩ cực. Xin cụ thẩm giọt tương đầu tiên cho cha con cháu.”

Cụ Mộc mỉm cười đôn hậu. Đôi bàn tay gầy gò của vị cao niên làng nghề run run đỡ lấy chiếc muôi gỗ. Cụ đưa muôi lên ngang mũi, nhắm mắt hít một hơi thật sâu để thưởng thức trọn vẹn làn hương bùi ngọt, rồi từ từ nhấp giọt tương cốt sánh đặc vào đầu lưỡi.

Cả khoảng sân gạch như ngưng đọng lại trong từng tích tắc. Ông Quý nín thở dõi theo từng biến chuyển trên gương mặt người thầy học nghề năm xưa. Uyên siết chặt cuốn sổ tay trong lồng ngực, còn ngón tay Nam bất giác chạm khẽ vào chiếc máy thu âm cài trước ngực áo.

Cụ Mộc khẽ nhắm nghiền mắt lại, chậm rãi cảm nhận từng tầng vị giác. Dưới ánh nhìn nín thở của ông Quý, nét mặt cụ chuyển từ ngỡ ngàng sang rung động sâu xa khi vị mặn êm dịu của muối mỏ vừa thoảng qua đã nhường chỗ cho vị bùi béo thơm ngậy của hạt đỗ bãi bồi, rồi đọng lại thành vị ngọt hậu đượm sâu lan tỏa nơi cuống họng. Đó là vị ngọt tự nhiên của tinh bột nếp được enzyme protease phân giải trọn vẹn dưới sáu mươi ngày nắng lửa, thuần khiết và thanh tao, không hề vướng một gợn khé cổ hay chua chát.

Khi cụ Mộc mở mắt ra, khóe mi nhăn nheo của cụ đã rịn ra hai giọt lệ mừng. Cụ giơ cao chiếc muôi gỗ, giọng nói già nua vang lên sang sảng, xúc động nghẹn ngào \ “Ngon lắm... Thật sự là tuyệt phẩm! Già này làm tương suốt nửa thế kỷ qua, chưa từng nếm được mẻ tương nào trổ vị hoàn mỹ nhường này! Vị mặn êm dịu dẫn lối cho vị ngọt hậu đượm sâu lan tỏa nơi cuống họng. Tương Bần giữ được hồn cốt trăm năm là nhờ ở đây!”

Cụ quay sang nhìn ông Quý, rồi nhìn Uyên và Nam, ánh mắt chan chứa niềm tự hào khôn xiết \ “Chú Quý giữ được đôi bàn tay vàng của tiền nhân, còn cháu Uyên mang tri thức khoa học giữ sạch mầm men cho từng chum sành. Tương của nhà chú không chỉ đượm vị đỗ nếp, mà đượm cả tình phụ tử, đượm cái đạo làm nghề chân chính!”

Dứt lời cụ, cả khoảng sân gạch vỡ òa trong tiếng hò reo vang dội. Những tràng pháo tay giòn giã rộn rã nổi lên giữa sớm mai thanh bình. Bác Triệu, ông Cán cùng bà con xúm lại vỗ vai ông Quý, không ngớt lời chúc mừng hai người con trẻ. Uyên ôm chầm lấy cánh tay cha, nước mắt lăn dài trên gò má rạng ngời. Nam đứng bên cạnh, nụ cười rạng rỡ bừng sáng dưới vòm trời tháng Bảy, chiếc máy thu âm trên ngực cậu đã thu trọn vẹn những thanh âm hoan hỉ, mộc mạc và thiêng liêng nhất của làng nghề.

Đứng giữa vòng tay nồng ấm của xóm giềng, ông Quý ngửa mặt nhìn lên khoảng trời xanh ngắt. Nắng tháng Bảy rót mật xuống từng hàng chum sành, sưởi ấm từng ngóc ngách tâm can người thợ già. Mọi cơ cực, tủi nhục và bóng ma nợ nần bấy lâu dường như đã tan biến theo làn hương tương ngào ngạt.

Trong khi cả xưởng đang vỡ òa niềm vui thắng lợi, tiếng còi xe dẫn đường của đoàn chuyên gia thẩm định OCOP tỉnh Hưng Yên bất ngờ vang lên đầu ngõ.