Chương 20: Nền đất Bùn Non

Nắng sớm sau bão rọi xuống mặt sông Mã một màu vàng bợt bạt. Gió bấc đã thôi gầm rú, chỉ còn những ngọn gió hiu hiu thổi qua bãi bồi xơ xác. Nước lũ bắt đầu rút dần theo từng con nước ròng, để lại lớp phù sa non đỏ quạch quánh dẻo, trùm lên những vạt tre ngà rạp mình sát đất và bám dày nhớp nháp trên từng thân cây, nóc rạ còn sót lại của xóm bãi Cồn Cát.

Cụ Cầm Văn Sơn tựa lưng vào vách nứa lán kho luồng Hợp tác xã, lặng lẽ nhìn ra khúc sông đang xuôi dòng. Cơn sốt đêm qua đã hạ nhờ nắm lá mơ lông thím Nhẫn giã đắp, nhưng cánh tay quấn vạt áo nâu rách vẫn nhức buốt theo từng nhịp thở. Đầu ngón tay cái bên bàn tay phải tê dại vì chứng phong thấp co rút, song nỗi đau thể xác ấy chẳng thấm tháp gì so với sự thanh thản đang dâng lên trong lồng ngực cụ.

Ngoài mé gò, Trọng và Hải đang cùng mấy thanh niên phụ giúp bà con thu dọn đồ đạc ướt sũng. Thấy Trọng xốc nách đỡ một cụ già, còn Hải nhanh nhảu bế giúp đứa nhỏ từ tay người mẹ xóm ngoài, khóe mắt cụ Sơn bỗng cay xè. Cảnh tượng hai anh em sóng đôi bên nhau, không còn tị hiềm hằn học, chính là điều cụ hằng khấn nguyện trước vong linh người vợ quá cố suốt bao năm qua.

Tiếng bước chân bì bõm dưới bùn kéo cụ Sơn trở về thực tại.

Chủ nhiệm Vũ Đức Định bước vội qua lớp bùn ngập mắt cá chân, chiếc kính gọng đồi mồi mượn tạm trễ xuống sống mũi, nách kẹp cuốn sổ công điểm ướt nhòe mép giấy. Vừa tới trước mặt cụ Sơn, ông buông rơi cuốn sổ xuống chiếc ghế cót tre kề bên, đưa cả hai bàn tay to bản nắm chặt lấy bàn tay gầy guộc chằng chịt vết cật cứa của cụ — Bác Sơn ơi! — Giọng ông Định run lên bần bật, hai tròng mắt đỏ hoe sau làn kính mờ — Thay mặt Ban quản trị Hợp tác xã và toàn thể bà con Cồn Cát, tôi chẳng biết lấy lời nào để tạ ơn bố con bác! Nếu không có bí kỹ mười mối nan néo gia truyền của bác, không có sự quả cảm xả thân của thằng Trọng với thằng Hải giữa dòng nước xoáy hôm qua thì tròn ba mươi mạng người trên nóc đình làng đã bị lũ cuốn mất rồi...

Cụ Sơn cảm nhận được sự run rẩy chân thành từ đôi bàn tay của người cán bộ mẫn cán. Cụ khẽ lắc đầu, giọng trầm đục nhưng rành rọt — Bác Định đừng nói thế mà tôi tổn phúc. Luồng nứa là của Hợp tác xã tích cóp, tính mạng con người là vốn quý của làng nước. Bố con tôi chỉ đem chút ngón nghề mọn của tổ tông ra đùm bọc chòm xóm qua cơn hoạn nạn. Bà con bình an trở về, ấy là nhờ hồng phúc tổ tiên che chở, chứ riêng gì công trạng nhà tôi.

— Bác khiêm nhường quá! — Ông Định xúc động vỗ nhẹ lên mu bàn tay cụ — Đợi nước rút hẳn, tôi sẽ làm báo cáo gửi thẳng lên Ủy ban nhân dân huyện. Kỳ tích chiếc bè mảng nan néo vượt lũ cứu ba mươi người này nhất định phải được tuyên dương trước toàn thể nhân dân!

Cụ Sơn chỉ khẽ gật đầu, ánh mắt đượm buồn nhìn về phía doi đất xóm bãi xa xa, nơi ngọn nước lũ đang hạ dần để lộ ra những mảng đất nâu xám xịt. Giờ đây, điều cụ đau đáu nhất trong lòng không phải là bằng khen hay công điểm, mà là mảnh đất hương hỏa nơi chôn nhau cắt rốn của gia đình.

Thấy cha đứng lặng nhìn về xóm bãi, Trọng và Hải liền rảo bước lại gần.

— Thầy... nước rút cạn mé bờ rồi. Con với chú Hải dìu thầy về xem nhà cửa ra sao. — Trọng bước tới, nhẹ nhàng đỡ lấy bên cánh tay lành lặn của cụ.

Hải cũng tiến lại, khom người đưa vai cho cha vịn — Thầy cẩn thận kẻo ngã, đường ngõ bùn trơn lắm.

Cụ Sơn nhìn hai con, lòng dâng lên một niềm ấm áp khôn tả. Dưới sự dìu đỡ của hai người con trai, cụ cẩn trọng đặt từng bước chân trần xuống lớp bùn nhão nhoét, lần theo lối mòn ven đê quai vỡ toác để trở về nhà.

Khung cảnh xóm bãi sau trận đại hồng thủy hiện ra hoang tàn đến thắt lòng. Những rặng xoan quen thuộc bị sóng dập tơi tả, rác rưởi và cành củi mục vắt vẻo trên các ngọn tre ngà cao quá đầu người. Hàng rào dâm bụt đỏ tươi bao quanh khuôn viên nhà cụ ngày nào giờ đã bị dòng nước cuốn phăng không còn một nhánh, chỉ trơ lại bờ đất nham nhở dấu sóng cào.

Khi ba bố con dừng bước trước mảnh đất quen thuộc, tim cụ Sơn như thắt lại.Gian nhà tranh ba gian lợp rạ — nơi cụ Sơn gắn bó trọn sáu mươi năm cuộc đời, nơi từng cọng lạt giang ngâm bùn đều thấm đẫm mồ hôi nuôi hai con khôn lớn — đã bị san phẳng hoàn toàn. Bồ lúa giống dự trữ cho vụ chiêm, mấy chục cuộn mây rừng gác bếp, chiếc chõng tre sứt mộng cùng manh chiếu rách... tất cả đã trôi theo dòng phù sa ra biển lớn.

Trước mắt ba bố con lúc này chỉ còn trơ trọi một nền đất loang lổ bùn non phù sa, xám xịt và lạnh lẽo. Giữa bãi bùn lầy lội, chiếc cột cái bằng gỗ xoan gãy gục chơ vơ, trơ ra đầu cọc tre ngâm chống mọt cắm sâu vào lòng đất như một chứng tích câm lặng sau cơn cuồng nộ của thiên nhiên.

Cụ Sơn bước chậm chạp lên nền đất cũ, bàn chân gầy lún sâu vào lớp bùn dẻo quánh. Cụ cúi xuống, ngón tay run run chạm vào lớp phù sa còn sủi tăm nước. Mất hết rồi, cơ nghiệp một đời chắt bóp nay chỉ còn lại bãi đất hoang tàn. Thế nhưng, khi ngoái nhìn Trọng đang đứng bên cạnh với ánh mắt kiên nghị, cụ lại thấy lòng mình phẳng lặng như mặt nước hồ thu. Người còn là còn tất cả.

Nhưng rồi, cụ chợt nhận ra thằng Hải không bước theo lên nền nhà.

Cụ Sơn xoay người nhìn lại. Hải đứng sững như trời trồng nơi góc chái bếp cũ kề mé ao.

Đôi mắt đứa con út mở to trừng trừng, dán chặt vào một hố nước sâu hoắm, đục ngầu phù sa đang sủi bọt tăm. Đó chính là nơi từng kê chiếc phản gỗ mục — chỗ mà cách đây hai đêm, Hải đã lén lút giấu bọc tải gai chứa đầy van đồng và bánh răng cơ khí trôi nổi. Giờ đây, chiếc phản gỗ mục đã trôi mất, bọc hàng phụ tùng đồng tám trăm đồng cũng đã bị dòng cuồng lưu nuốt chửng xuống đáy sông sâu, không để lại một dấu vết.

Hải đứng chôn chân giữa bãi bùn, hai bờ vai gầy khẽ run lên bần bật dưới manh áo cộc sờn rách dính bết vào da thịt. Đôi bàn tay tước nan chằng chịt vết cứa rớm máu siết chặt lại thành nắm đấm, móng tay cắm sâu vào lòng bàn tay đến mức các khớp ngón trắng bệch. Khuôn mặt phong trần lanh lợi thường ngày giờ đây xám ngoét, đôi môi khô khốc mím chặt không thốt nên lời.

Cụ Sơn nhìn thấu nỗi kinh hoàng đang bóp nghẹt tâm can con trai. Cơn bão dữ đã lùi xa, ranh giới sinh tử đã tạm qua đi, nhưng món nợ khổng lồ tám trăm đồng cùng nỗi khiếp sợ đám chủ nợ chợ Sắt Hải Phòng và tên Thắng chột lại bắt đầu hiện về bủa vây lấy cậu. Năm 1984, tám trăm đồng là một số tiền quá lớn, đủ để mua cả cơ ngơi, đủ để đẩy một con người vào vòng lao lý vì tội danh buôn lậu hàng cơ khí quốc cấm. Mất trắng hàng trôi nổi, lấy gì để trả nợ? Lấy gì để đối diện với pháp luật và làng xóm khi mang danh dân phe phẩy trốn trạm? Nỗi sợ hãi và mặc cảm tội lỗi như tảng đá ngàn cân đang đè trĩu xuống tấm lưng gầy của đứa con út hai mươi tư tuổi.

Dường như Trọng cũng nhận ra sự bàng hoàng của em trai, anh bước chậm rãi lại gần, đứng cạnh Hải, bàn tay to bản của người thợ máy khẽ đặt lên bả vai đang run rẩy của cậu em, không một lời trách móc, chỉ có sự chở che thầm lặng.

Đúng lúc ấy, từ phía rãnh nước cạnh bờ ao, tiếng hò dô rộn rã của mấy thanh niên xóm bãi cùng tiếng thím Nhẫn vang lên — Nào, một... hai... ba, cùng nhấc! Gỗ lim nặng quá, may mà kẹt vào gốc mít không bị trôi ra sông!

Mọi người xúm lại dùng đòn khiêng trục vớt chiếc phản gỗ lim dày dặn của gia đình cụ Sơn từ dưới rãnh nước lên. Nhờ sức nặng của khối gỗ ngâm kẹt chặt nơi gốc mít cổ thụ, chiếc phản quý — kỷ vật duy nhất từ thời cha ông để lại — đã không bị dòng lũ cuốn phăng. Trọng vội bước tới đỡ lấy một đầu phản, cùng bà con đặt chiếc phản nằm ngay ngắn giữa nền đất vừa được gạt bớt bùn non.

Bà con chào cụ Sơn rồi lục tục tản đi dọn dẹp nhà cửa của mình. Không gian xóm bãi lại chìm vào khoảng lặng tĩnh mịch, chỉ còn tiếng sông Mã rì rào vỗ bờ phù sa.

Cụ Sơn đứng lặng bên mép phản gỗ lim còn loang lổ bùn nước. Cơn gió bấc se lạnh thổi qua làm vạt áo ướt dán chặt vào da thịt gầy guộc. Cụ từ từ đưa bàn tay run rẩy vì phong thấp lên trước ngực áo.

Dưới lần vải áo nâu sờn rách, ngón tay cụ chạm vào dải ruột tượng thắt nút chéo qua vai. Bọc túi vải dầu màu nâu cánh gián vẫn nằm im lìm, khô ráo và ấm sực nơi lồng ngực cụ. Bên trong lớp vải dầu ấy, lá thư trăn trối của người vợ hiền — dòng chữ mực Cửu Long dặn dò về tình anh em ruột thịt và đạo lý mười mối nan néo — vẫn vẹn nguyên, không hề dính một giọt nước lũ.

Cụ khẽ thở ra một hơi dài, ánh mắt đôn hậu và trầm tĩnh nhìn về phía hai người con trai đang đứng lặng bên nền đất đổ nát. Cụ thong thả ngồi xuống mép chiếc phản gỗ lim mát lạnh, rồi cất tiếng trầm ấm — Anh Trọng... thằng Hải... lại đây với thầy.