Chương 2: Bánh Xích Hoen Gỉ

Trọng lao ra giữa khoảng sân đất nện, từng bước chân giận dữ nện xuống nghe khô khốc. Cơn uất nghẹn dồn ứ nơi lồng ngực khiến hai bên thái dương anh giật liên hồi dưới luồng gió chướng bãi bồi. Phía sau lưng, tiếng thở dài nặng nhọc của thầy Sơn dội qua bậu cửa, đắng đót như cặn nước chè xanh để qua đêm. Trọng sững lại bên bờ rào dâm bụt, lồng ngực phập phồng sau làn áo bảo hộ xanh sờn. Anh đưa bàn tay to bè vuốt mạnh lên mặt rồi quay lại mé hiên, cúi xuống nhấc chiếc kìm nguội dắt chặt vào cạp quần. Thầy Sơn vẫn đứng chết lặng cạnh chõng tre, khóe mắt hằn sâu nếp nhăn buồn tủi, ngón tay quấn vải xô buông thõng run run. Lòng tự trọng bị tổn thương của người con cả khiến quai hàm Trọng bạnh ra, khóa chặt mọi lời phân trần. Anh dắt chiếc xe đạp Thống Nhất ra mé giếng khơi, lẳng lặng chùi rửa từng mắt xích han gỉ dưới ánh trăng mờ đục.

Cả đêm hôm ấy, Trọng trằn trọc nằm đếm từng tiếng thạch sùng tặc lưỡi trên mái gianh buồng chái, ruột gan bồn chồn theo từng cơn ho khan sù sù của thầy qua vách đất mỏng.

Sáng sớm hôm sau, cái nắng oi nồng của tháng bảy âm lịch ập xuống xóm bãi sông Mã từ lúc mặt trời chưa ló dạng. Bầu không khí hầm hập như một lò than ủ trấu, nồng nặc mùi phù sa ngai ngái bốc lên từ lòng sông cạn. Trọng còng lưng đạp chiếc xe đạp Thống Nhất sút xích tới xưởng cơ khí Hợp tác xã Cồn Cát, lòng nặng trĩu những bực dọc về gia đình. Xích xe bị dão, mỗi vòng đạp lại phát ra tiếng rít ken két rợn tai, thỉnh thoảng trượt khấc khiến bàn chân anh hẫng một nhịp đau điếng. Từng vòng quay nặng trịch như chính cỗ xe lòng anh lúc này, trĩu nặng âu lo về thằng em út lông bông đã bỏ nhà biền biệt tròn nửa tháng trời, mang theo món nợ nần cùng tiếng tăm buôn lậu về bủa vây nếp nhà.

Xưởng cơ khí Hợp tác xã Cồn Cát nằm sát chân đê quai, lợp mái lá cọ xen tôn xi măng hấp hơi nóng hầm hập. Tiếng máy nổ bình bịch cùng mùi dầu luyn khét lẹt quen thuộc xua bớt phần nào sự ngột ngạt trong lòng Trọng. Anh treo vội chiếc túi bạt đựng cơm nắm độn sắn lên cây đinh đóng trên cột gỗ, rồi xăm xăm tiến về phía chiếc máy tuốt lúa cải tiến chạy dầu diesel đặt giữa xưởng, cỗ máy mà tổ cơ khí của anh nhận trách nhiệm đại tu phục vụ vụ thu hoạch sắp tới.

Trọng rút chiếc cờlê mỏ lết mạ kền sáng bóng, cúi người căn chỉnh từng bánh răng truyền động và kiểm tra then chốt của trục quay. Bàn tay thô ráp của anh thuần thục siết chặt từng chiếc bulông mười hai li, lắng nghe tiếng kim loại va chạm giòn giã. Mồ hôi túa ra đầm đìa lưng áo công nhân sờn vai vá chỉ cước. Nhìn những chiếc bánh răng ăn khớp nhịp nhàng theo trật tự kỷ luật nghiêm ngặt, Trọng khẽ siết chặt chiếc cờlê, một niềm kiêu hãnh trỗi dậy. Đây mới là sức mạnh cơ khí hóa, là tương lai giải phóng sức lao động cho bà con xóm bãi! Nó tân tiến và vượt trội hơn biết bao so với nghề đan lát thủ công mà thầy anh cả đời tôn sùng. Thầy cặm cụi chuốt từng cọng nan cật, lận từng vành cót đến còng cả lưng, tay chân rỉ máu, thế mà căn nhà tranh xiêu vẹo vẫn nghèo đói, bữa cơm quanh năm vẫn phải độn sắn khoai khô khốc. Trọng muốn dùng chính bàn tay thợ máy của mình để chứng minh rằng máy móc tập thể mới là con đường duy nhất vực dậy danh dự gia đình.

— Đồng chí Trọng!

Một giọng nói trầm đục vang lên phía sau lưng. Trọng giật mình quay lại, vội dùng vạt áo lau mồ hôi đang chảy ròng ròng trên trán.

Chủ nhiệm Vũ Đức Định bước tới, nách kẹp cuốn sổ bìa da ghi chép công điểm và định mức vật tư. Ông đã năm mươi lăm tuổi, vóc người tầm thước, cặp kính gọng đồi mồi mòn vẹt một bên ve xộc xệch trên sống mũi làm tăng thêm nét nghiêm nghị. Ông dừng lại trước chiếc máy tuốt lúa, đưa ngón tay gõ gõ vào vành bánh răng vừa được Trọng tra mỡ bò vàng óng, khẽ gật đầu — Tốt. Bánh răng ăn khớp êm đấy. Tiến độ đại tu máy móc của tổ cơ khí thanh niên cơ bản đáp ứng yêu cầu của Ban quản trị. Tay nghề thợ tiện bậc ba của đồng chí thì tôi luôn tin cậy.

— Cảm ơn đồng chí Chủ nhiệm đã tin tưởng. — Trọng đứng thẳng người, giọng dứt khoát theo tác phong kỷ luật lao động: — Chiều nay tôi sẽ lắp nốt dây curoa truyền lực và chạy thử máy không tải. Chắc chắn kịp bàn giao cho đội sản xuất số hai trước ngày khởi liềm.

Chủ nhiệm Định khẽ ừ hèm trong cổ họng, kéo Trọng bước dịch về phía góc hiên râm rợp bóng cây xà cừ, đôi mày hoa râm nhíu lại đầy vẻ đắn đo — Máy móc thì trơn tru, nhưng dư luận xóm bãi đang xì xào râm ran chuyện thằng Hải em đồng chí tự ý bỏ tổ đổi công đi biệt tích suốt nửa tháng trời rồi phải không?

Ngực Trọng thắt lại, anh cố giữ vẻ mặt bình thản — Báo cáo Chủ nhiệm, việc em tôi vắng mặt...

— Dưới bến đò Ngang người ta kháo nhau công an kinh tế vừa vây ráp một toán buôn chuyến hàng phụ tùng cơ khí từ chợ Sắt Hải Phòng về ga Thanh Hóa, bắt giam mấy đứa nhảy tàu trốn nợ, — Chủ nhiệm Định ngắt lời, hạ thấp giọng — Nhiều người nghi ngờ thằng Hải có chân trong đường dây ấy. Đồng chí là tổ phó cơ khí, thanh niên tiên tiến của trạm, phải biết giữ gìn nề nếp gia phong. Coi chừng thói chạy chợ phe phẩy của em trai làm ảnh hưởng đến ngọn cờ thi đua và chỉ tiêu lao động cuối năm của toàn trạm!Từng câu nói như những chiếc đinh gỉ đóng thẳng vào lòng tự ái ngút ngàn của Trọng. Cổ họng anh đắng ngắt, bàn tay siết chặt chiếc cờlê mỏ lết đến mức các khớp ngón tay trắng bệch ra vì ghì siết — Báo cáo đồng chí Chủ nhiệm! Gia đình tôi luôn giữ nếp sống kỷ luật. Việc thằng Hải bỏ tổ đổi công là sai phạm cá nhân của nó, tôi đã nhiều lần răn đe. Nếu nó sa chân vào con đường phe phẩy, vi phạm pháp luật Nhà nước, trạm cơ khí và chính bản thân tôi tuyệt đối không bao che!

Chủ nhiệm Định thở dài, vỗ nhẹ lên bờ vai vạm vỡ của Trọng — Có bản lĩnh công nhân như thế là tốt. Nhắc nhở để đồng chí liệu đường bảo ban lại em út trong nhà, chớ để xảy ra chuyện lớn.

Bóng dáng Chủ nhiệm Định kẹp cuốn sổ bìa da chậm rãi khuất sau dãy kho vật tư. Trọng đứng trơ trọi bên cỗ máy tuốt lúa, lồng ngực phập phồng nghẹn ứ. Anh chầm chậm buông chiếc cờlê xuống bệ máy, cúi đầu nhìn trân trân vào hai bàn tay mình.

Đôi bàn tay to bè, mu bàn tay sần sùi chai sạn vì cầm búa quai đe, các kẽ móng đóng chặt vệt dầu luyn đen nhánh không sao rửa sạch. Đôi bàn tay này chỉ biết siết bulông, ghì sắt thép, chứ không tài nào học nổi những ngón chuốt nan mềm mại hay cài mười mối nan néo gia truyền của thầy. Ký ức năm mười lăm tuổi lại dội về nhức nhối. Ngày ấy bên thềm gạch rêu phong dưới bóng rặng tre ngà, thầy Sơn từng kiên nhẫn cầm tay anh uốn từng cọng lạt giang. Nhưng tay Trọng quá thô cứng, hễ lưỡi dao chuốt lướt qua là nan tre đứt gãy, thớ cật bị tước xơ xác. Thầy thở dài buông tay, ánh mắt đượm vẻ thất vọng thốt lên một câu mà anh nhớ mãi suốt đời: “Tính con bộc trực, tay con nặng như búa sắt, chỉ hợp gõ đe quai búa chứ không giữ nổi cái nghề nan tre lạt mềm của tổ tông”.

Lời thở dài ấy như một cái gai nhọn cắm sâu vào da thịt Trọng, biến thành nỗi mặc cảm câm lặng suốt mười mấy năm trời. Trong khi đó, thằng Hải từ nhỏ đã khéo léo, ngón tay thon dài dẻo quánh, chỉ cần đứng xem thầy làm vài ba bận là đã thoăn thoắt bện lồng mười mối nan néo khít khao không chệch một ly. Thầy dẫu không nói ra, nhưng mỗi lần nhìn thằng Hải đan lát, khóe mắt lại lấp lánh niềm tự hào khôn tả. Trọng luôn mang trong mình cảm giác cay đắng rằng thầy thương và kỳ vọng ở thằng út nhiều hơn anh. Dẫu thằng Hải có lông bông, có khinh rẻ đồng công điểm tem phiếu để chạy theo những chuyến buôn phi pháp, thì trong thâm tâm người cha già đôn hậu ấy, nó vẫn là đứa con tài hoa giữ được linh hồn nghề tổ. Nỗi ấm ức xen lẫn tủi hờn khiến Trọng siết chặt nắm đấm, nện mạnh xuống thành máy một tiếng “chát” khô khốc.

Chiều muộn, tiếng còi trạm cơ khí rú lên rền rĩ báo hiệu tan ca, xé toang bầu không khí oi nồng. Bầu trời bãi bồi sầm sì mây xám chì đục ngầu, gió từ mé sông Mã thổi thốc vào bờ mang theo hơi ẩm nồng nặc của mùa bão lũ.

Trọng lầm lũi đạp chiếc xe đạp Thống Nhất trở về. Xe cọc cạch lăn bánh qua bến đò Ngang, nơi dòng nước sông Mã mùa tháng bảy âm lịch đang cuồn cuộn đỏ ngầu phù sa, từng đợt sóng vỗ oàm oạp hung hãn vào chân đê. Đang gò lưng đạp xe men theo con đường đất gồ ghề, ánh mắt người thợ máy bỗng dán chặt vào một điểm.

Cách triền đê chừng vài chục thước, nơi rặng luồng già ken dày rậm rạp mé sông, một bóng người dong dỏng cao, khoác chiếc áo sơ mi bạc phếch, đầu đội chiếc mũ cối lụp xụp che sụp xuống tận sống mũi đang vội vã lủi qua vạt cỏ may rậm rạp. Dáng đi thoăn thoắt, đôi vai hơi nhô cao hao hao giống thằng Hải đến kỳ lạ!

Linh tính mách bảo, Trọng bóp mạnh tay phanh. Chiếc xe đạp Thống Nhất rít lên một tiếng chát chúa, phanh cháy lốp trượt dài một vệt trên sỏi đá ven đê.

— Hải! Có phải mày không? Đứng lại!

Trọng quát lớn, quẳng vội chiếc xe đạp xuống vệ đường rồi lao bổ vào rặng tre.

Thế nhưng, bóng người kia đã mất hút vào màn sương nhập nhoạng và tiếng gió xào xạc rợn người của rặng luồng bãi bồi. Giữa lùm cỏ dập nát chỉ còn lại sự tĩnh lặng ma quái của bến sông, và nơi vệ cỏ ven chân đê, một mảnh vỏ bao thuốc lá Điện Biên nhàu nát còn vương mùi khói mới, tàn thuốc vừa lụi hãy còn âm ấm.