Chương 3: Chuyến đò Sớm Trên Sông Lam

Hương thơm thanh khiết của bó lá kè non thoang thoảng nơi chái nhà như tiếp thêm chút hơi ấm vào lồng ngực già nua. Chung Phục Lễ ngắm nhìn bó lá ủ khói phẳng phiu dưới đáy rương, khẽ mỉm cười với đứa cháu nội rồi tự tay cài then đồng chắc chắn. Món quà bất ngờ ấy tựa hồ một lời chúc phúc thầm lặng của tổ tiên, khiến bước chân cụ thêm vững vàng trước chuyến đi hệ trọng.

Sáng sớm hôm sau, khi tiếng gà gáy canh năm vừa dứt, sương mù bảng lảng vẫn còn phủ mờ ngọn cây rặng tre. Trời se lạnh, từng hạt sương đêm đọng trên phiến lá tre rỏ tí tách xuống lối ngõ lát gạch nghiêng của làng Cổ Mộc. Chung Phục Lễ mặc tấm áo chẽn bằng vải thô màu nâu sẫm, một tay chống cây gậy tre trúc vàng đã nhẵn bóng nước sơn, bước từng bước chậm rãi theo sau Chung Vĩnh. Chàng trai trẻ quẩy chiếc đòn gánh tre dẻo dai, một đầu là rương gỗ lim bọc đồng đựng trọn đồ nghề và bó lá quý, đầu kia là chiếc tay nải bọc manh chiếu nhỏ cùng vài phong bánh cúng tổ.

Hai ông cháu men theo bờ đê phủ đầy cỏ mật, bước xuống bến đò ven sông Lam. Gió sớm từ mặt sông thổi vào lồng lộng, mang theo hơi nước ngai ngái lành lạnh cùng mùi bùn đất phù sa quen thuộc. Mặt sông rộng thênh thang chìm trong làn khói sương mờ ảo, chỉ thấy thấp thoáng bóng một con thuyền nan đang neo đậu bên gốc đa già cổ thụ.

Nghe tiếng gậy trúc gõ nhè nhẹ lên lớp đá ong ven bờ, lão chèo đò Trần Thúc đang lom khom dọn dẹp khoang thuyền bỗng ngẩng đầu lên. Nhận ra bóng dáng vị đại thụ trăm tuổi của làng nón, lão trố mắt kinh ngạc, suýt nữa đánh rơi chiếc dầm gỗ trên tay xuống dòng nước.

“Trời đất ơi! Cụ Chung đấy ư?”

Trần Thúc vội vàng buông dầm chèo, bước vội lên bờ gạch, hai tay kính cẩn đỡ lấy cánh tay gầy guộc của cụ lão “Sương sớm lạnh buốt da đó cụ ơi! Tuổi cụ trăm hai mươi chín rồi, sao sớm tinh mơ lại chống gậy ra tận mép nước thế này? Có việc gì hệ trọng mà con cháu lại để cụ thân chinh đi bộ dãi dầu gió bấc?”

Cụ Chung đưa bàn tay khô ráp vỗ nhẹ lên mu bàn tay rám nắng của lão chèo đò, hơi thở phả ra làn khói trắng nhạt trong gió sớm. Giọng cụ trầm khàn nhưng rành rọt từng tiếng “Chào chú Thúc. Lão già này chẳng có việc quan việc họ chi đâu. Hôm nay tôi nhờ chú một chuyến đò ngang, đưa hai ông cháu sang bên kia xóm Thạch Thất.”

Trần Thúc sững sờ mất một thoáng, đôi mắt phong sương chớp chớp nhìn chiếc rương gỗ lim trên vai Chung Vĩnh, rồi lại nhìn vào vẻ điềm đạm mà kiên định trên gương mặt hằn sâu vết chân chim của cụ lão. Như chợt ngộ ra điều gì, lão chèo đò gật đầu lia lịa, nét mặt bừng lên vẻ cảm kích “Dạ, dạ... lão hiểu rồi! Cụ lên đò, để lão đỡ cụ xuống khoang cho êm ái. Mười năm rồi cụ mới lại đặt chân xuống bến sông này.”

Chung Vĩnh cẩn thận đặt gánh đồ nghề vào giữa lòng thuyền, rồi cùng Trần Thúc ân cần dìu cụ Chung bước qua mạn thuyền nan. Cụ ngồi xuống chiếc ghế gỗ nhỏ giữa khoang, hai tay vịn chặt đầu gậy trúc vàng, ánh mắt hướng về phía dòng nước đang lững lờ trôi.

Trần Thúc cởi dây neo, khẽ chống sào đẩy con đò rời khỏi bờ bến Cổ Mộc. Mái chèo gỗ khua đều đặn trong làn nước trong vắt, tạo nên những âm thanh bì bõm, rẽ đôi màn sương mờ ảo. Sóng nước dập dềnh vỗ nhẹ vào mạn thuyền, xua tan sự tĩnh mịch của buổi sớm mai.

Con đò rẽ sóng êm đềm trôi ra giữa lòng sông Lam. Trần Thúc vừa buông từng nhịp chèo dẻo dai, vừa ngoái đầu nhìn cụ Chung, giọng nói xởi lởi xen lẫn niềm bùi ngùi “Cụ sang chuyến này là phải lắm cụ ạ. Mười năm qua, lão đưa rước không biết bao nhiêu lượt khách qua lại đôi bờ sông Lam, nhưng lần nào ghé bến Thạch Thất cũng thấy lòng nằng nặng.”

Cụ Chung khẽ động đậy hàng mi bạc trắng, cụ ngước mắt nhìn người chèo đò, giọng run run:“Bên ấy... bà nó sống thế nào hả chú? Có còn khỏe mạnh, có phải chịu cơ cực gì không?”

Trần Thúc thở dài một tiếng, tay chèo hơi chậm lại một nhịp “Cụ bà phúc đức sâu dày, nhờ nghề bốc thuốc nam cứu người nên xóm giềng ai nấy đều kính trọng, yêu mến. Cơm ngày hai bữa rau cháo đạm bạc thì chẳng thiếu thốn chi. Nhưng cụ ơi, cái lòng người già mới là thứ dễ héo hon nhất. Mười năm ròng dằng dặc, nắng cũng như mưa, hễ cứ đến cữ chiều tà buông khói lam quanh bến nước, lão lại thấy cụ bà chống chiếc gậy tre mộc, lặng lẽ đứng tựa bên gốc dâu tằm ngó sang bờ Cổ Mộc này.”

Cụ Chung nghe như có một mũi kim vô hình chọc thẳng vào ngực áo. Ngón tay cụ siết chặt lấy thân gậy trúc vàng đến mức nổi rõ những khớp xương xanh xao “Bà nó... vẫn ra bến ngóng ư?”

“Vâng, cụ bà đứng nhìn lâu lắm,” Trần Thúc bùi ngùi kể tiếp, mắt nhìn xa xăm về phía mông mênh sóng nước. “Có bữa đò cập bến, lão buông lời hỏi thăm: ‘Bà đợi ai hay ngóng tin tức bên làng nón?’, thì cụ bà lại dằn dỗi quay mặt đi, bảo rằng chỉ ra hóng gió cho mát ruột. Nhưng lão chèo đò này lạ gì nữa! Đôi mắt cụ bà buồn vời vợi, cứ nhìn chăm chăm về rặng tre làng Cổ Mộc, ngắm những giàn nón trắng phơi nắng sớm chiều. Người ta giận thì giận cái miệng, chứ cái tình cái nghĩa cả đời đâu dễ gì cắt đứt như sợi cước đứt ngang.”

Từng lời nói mộc mạc của lão chèo đò như những giọt nước mắt rớt vào cõi lòng sâu thẳm của Chung Phục Lễ. Cụ nghẹn ngào nhìn bóng nước mênh mang đang cuộn tròn theo từng vòng xoáy sau mái dầm. Gió sông tạt qua làm chòm râu bạc rung rinh, nhưng lạnh sao bằng nỗi xót xa ân hận đang dâng ngập tâm can.

Mười năm qua, cụ cứ ngỡ sự im lặng của mình là giữ lấy chút thể diện của một nghệ nhân lão làng; cụ cứ ngỡ bà dứt áo ra đi là lòng dạ đã cạn kiệt tình nghĩa. Hóa ra, suốt ba nghìn sáu trăm ngày đằng đẵng ấy, người bạn đời tào khang vẫn ngày ngày chịu đựng gió lạnh bến sông, đứng ngóng trông một bóng hình, một lời giãi bày mà cụ đã hèn nhát chôn chặt trong lòng. Sự cố chấp gàn dở của cụ đã cướp đi mười năm sum vầy của tuổi già xế bóng.

Cụ Chung nhắm nghiền đôi mắt lại, khẽ thầm thì trong hơi thở “Bà nó ơi... tôi có lỗi với bà nhiều quá...”

Chung Vĩnh ngồi bên cạnh khẽ vươn tay đỡ lấy bờ vai gầy đang run rẩy của ông nội. Cụ Chung cảm nhận được hơi ấm và sự chở che thầm lặng từ bàn tay đứa cháu đích tôn, lòng càng thêm nghẹn ngào trước niềm an ủi muộn màng mà thiêng liêng.

Thuyền lướt qua quãng sông sâu, bóng bờ bến xóm Thạch Thất dần dần hiện rõ sau làn sương đang tan dần dưới ánh nắng sớm mai. Bờ sông bên này không có những mái ngói rêu phong hay hàng rào gạch nghiêng như Cổ Mộc trấn, mà chỉ có những rặng dâu xanh ngắt trải dài ven bãi bồi phù sa, mộc mạc và thanh bình.

“Đến nơi rồi cụ ơi!” Trần Thúc khẽ hô lên, dùng dầm lái ghìm con thuyền cập sát bờ đất.

Mũi thuyền vừa chạm vào mép phù sa xóm Thạch Thất, tạo nên một tiếng va chạm khẽ khàng làm xao động đám bèo tây dạt ven bờ.

Chung Phục Lễ vịn tay Chung Vĩnh, run run ngẩng đầu lên nhìn về phía con đường đất dẫn vào xóm nhỏ. Giữa khoảng không gian xanh ngắt đẫm sương sớm của giàn dâu tằm ven sông, bóng dáng một người già nhỏ nhắn, lưng còng nhẹ, mái tóc bạc trắng búi gọn sau chiếc trâm gỗ xoan bỗng thấp thoáng hiện ra sau những tán lá non.