Chương 2: Lời Can Ngăn Bên Khung Nón

Chung Vĩnh sững sờ, hai bàn tay đang so lại mép chõng bỗng run lên buông thõng. Lời dặn dò trầm khàn nhưng dứt khoát của ông nội dội vào gian chái nhà, vang vọng tựa tiếng chuông đồng giữa khoảng trời tĩnh mịch. Chàng trai trẻ nhìn chằm chặp vào ánh mắt kiên định của cụ Chung Phục Lễ, vừa kinh ngạc vừa thảng thốt khôn nguôi “Ông nội... ông định sang Thạch Thất thật sao?”

Cụ Chung khẽ gật đầu, siết chặt đầu gậy trúc vàng xuống nền gạch nghiêng lách cách, không nói thêm nửa lời. Thấy ánh mắt kiên định của ông nội, Chung Vĩnh bối rối không dám cản thêm, vội vã lùi bước ra ngoài sân với dáng vẻ bồn chồn toan tìm người san sẻ nỗi âu lo.

Chẳng mấy chốc, tin cụ Chung ở tuổi một trăm hai mươi chín muốn vượt dòng sông Lam sang xóm đò Thạch Thất tìm cụ bà Nông Tú Trân đã lan khắp các gian nhà trong ngoài. Con cháu nội ngoại đang cặm cụi phơi nón, tước cật tre ngoài ngõ đều buông tay khỏi công việc, lục tục kéo đến vây quanh bậu cửa chái nhà.

Tiếng xì xào, bàn tán nổi lên như ong vỡ tổ. Người con trai thứ của cụ, nay tóc râu cũng đã điểm hoa râm, vội vã chen qua đám đông bước vào gian phòng. Ông quỳ sụp xuống bên mép chõng tre, nắm lấy bàn tay nổi đầy gân guốc của cụ Chung, giọng run run nghẹn ngào “Thưa cha, trăm sự xin cha nghĩ lại! Năm nay cha đã tròn một trăm hai mươi chín tuổi, bước đi còn phải nương vào gậy trúc, gió máy đôi bờ sông Lam mùa này lại độc vô cùng. Nếu cha muốn đón mẹ về, phận làm con làm cháu chúng con xin sắm sửa lễ vật tươm tất, sang bến Thạch Thất quỳ lạy xin người tha lỗi rồi rước người về phụng dưỡng. Cớ sao cha phải nhọc lòng lặn lội thân già qua làn sóng nước mịt mùng làm chi?”

Bên ngoài hiên, mấy người cháu dâu cũng chấm nước mắt sụt sùi phụ họa “Phải đấy cụ ơi! Mười năm qua bà nội lánh mặt bên ấy, tính nết người xưa nay vốn cương nghị, ngộ nhỡ cụ sang mà bà còn giận hờn, khép chặt then cài thì thân thể cụ làm sao chịu thấu nắng gió dãi dầu?”

Trước những lời can ngăn tha thiết của ruột thịt, cụ Chung vẫn ngồi tĩnh lặng như pho tượng cổ. Đôi mắt mờ đục của cụ chậm rãi hướng ra khoảng sân rộng thênh thang trước mặt. Nơi ấy, từng giàn nón lá trắng muốt đang đón lấy ánh nắng ban mai, tỏa ra sắc sáng tinh khôi, dịu dàng. Từng chiếc nón phẳng phiu, từng đường kim mũi cước đều đặn tăm tắp là kết tinh của một đời cụ gắn bó với nghề cha truyền con nối.

Cụ khẽ thở dài một tiếng, thanh âm trầm đục vang lên giữa bầu không khí âu lo “Các con, các cháu có lòng hiếu thuận, lão già này hiểu cả. Nhưng món nợ ân tình này là do chính tay cha gây ra mười năm trước. Năm ấy, vì mải mê tranh tài đoạt giải nón tiến kinh, vì cái tính ngang bướng cậy mình tài giỏi mà cha nuốt lời hẹn đưa bà ấy lên vãng cảnh chùa non Yên Mã. Ta để bà ấy chịu ấm ức, cô quạnh bỏ sang bên kia sông suốt mười năm ròng dằng dặc.”Cụ đưa bàn tay gầy gộc vuốt nhẹ lên chòm râu bạc như cước, giọng nói càng thêm thấu tỏ “Lỗi lầm do chính cái miệng vụng về, cái bụng cố chấp của lão già này tạo nên, thì phải do chính đôi chân này bước sang tạ tội. Bắt con cháu đi thay sao gọi là thật tâm hối lỗi? Ta sống đến ngần này tuổi, ngày nhắm mắt xuôi tay chẳng còn xa nữa. Nếu không tự mình bước qua dòng sông Lam để đón bà ấy về, mai này dưới ba tấc đất, ta còn mặt mũi nào nhìn lại tiên tổ?”

Lời giãi bày gan ruột mộc mạc khiến gian nhà bỗng chốc lặng phắt. Con cháu đưa mắt nhìn nhau, ai nấy đều thấy rõ vẻ quặn thắt và quyết tâm sắt đá trong đôi mắt già nua. Không ai dám cất lời ngăn cản thêm một câu nào nữa.

Giữa lúc mọi người còn đang bối rối, Chung Vĩnh bỗng dứt khoát bước lên phía trước. Cậu vòng tay cung kính cúi đầu trước người bác và dòng họ, rồi nhìn thẳng vào mắt ông nội, cất giọng dõng dạc “Thưa các bác, thưa cả họ! Cháu hiểu nỗi lo lắng của mọi người cho sức khỏe của ông. Nhưng tâm nguyện của ông nội sâu nặng tựa núi non, nếu chúng ta cứ nằng nặc giữ chân ông ở lại mái nhà này, sợ rằng tâm bệnh của ông càng thêm trầm trọng. Cháu là đích tôn, sức dài vai rộng, cháu xin nguyện làm người gánh rương đồ nghề, từng bước dìu ông sang đò Thạch Thất. Có cháu kề bên chăm sóc từng ngụm nước, manh áo, sớm hôm bảo bọc, nhất định cháu sẽ đưa cả ông và bà nội bình an trở về cố hương!”

Nghe những lời hiếu nghĩa chất phác của cháu đích tôn, cụ Chung đưa mắt nhìn Chung Vĩnh, trong đáy mắt ánh lên niềm an ủi sâu sắc. Đám đông ngoài cửa khẽ thở phào, sự lo lắng ban nãy dần nhường chỗ cho niềm xúc động trước tấm lòng thơm thảo của chàng trai trẻ.

Được sự đồng lòng của đứa cháu nội, cụ Chung chống gậy gượng đứng dậy. Lần này, từng bước chân của cụ dường như nhẹ nhõm, vững chãi hơn đôi phần. Cụ chậm rãi tiến về phía góc nhà, bắt tay vào việc thu xếp hành trang cho chuyến đi trọng đại.

Trước sự chứng kiến của con cháu, cụ tự tay mở chiếc rương gỗ lim bọc đồng. Bàn tay trăm tuổi nâng niu từng món đồ nghề chằm nón quý giá nhất đã theo mình suốt một thế kỷ qua. Cụ cẩn thận lấy ra chiếc cưa nhỏ bằng sắt hoen màu dùng để cưa tiện nan tre, chiếc kéo xén lá bằng thép đúc sắc lẹm của đất cố đô, và chiếc nạo nhỏ nhẵn bóng mồ hôi chuyên dùng vót mười sáu vành nón tròn đều tăm tắp. Sau cùng, cụ nhấc hộp đựng kim cước bằng đồng thau, kiểm tra từng mũi kim thép nhỏ li ti sáng bóng cùng những cuộn sợi cước trong suốt, dẻo dai.

Từng món đồ nghề đều thấm đượm linh hồn và tinh hoa cả đời cụ, giờ đây sẽ cùng cụ vượt sông để làm nên một chiếc nón bài thơ trác tuyệt nhất đời mình.

Khi bàn tay run run đặt từng dụng cụ ngay ngắn vào chiếc tráp mây nhỏ chuẩn bị khép nắp rương, ánh mắt cụ Chung bỗng khựng lại. Nơi góc rương sâu nhất, bên dưới lớp giấy bản che bụi, lộ ra một bó lá kè non xanh mướt, mềm mại như lụa nõn, đã được ai đó ủ sương phơi khói cẩn thận tự bao giờ. Hương thơm thanh khiết của lá rừng phảng phất bay lên trong chái nhà, phẳng phiu và tươi mới lạ kỳ, như thể số phận đã lặng lẽ sắp đặt chu toàn cho chuyến đi tơ duyên này.