Chương 1: Mảnh Lụa Trong đáy Rương

Gió heo may chớm thu lùa qua khe liếp, thổi bay đám bụi mịn bám trên vành chiếc nón lá đương dở dang đặt ở góc chõng tre. Chung Phục Lễ ngồi lặng thinh, đôi bàn tay trăm tuổi chằng chịt vết sẹo kim chằm khẽ co lại, run rẩy xoa vào nhau tìm chút hơi ấm. Ngoài hiên, những giàn nón trắng muốt phơi đón nắng sớm trơ trọi giữa khoảng sân lát gạch nghiêng vắng lặng. Không một tiếng cằn nhằn quen thuộc, chẳng còn bóng dáng lưng còng nhỏ nhắn thoăn thoắt tước sợi bẹ chuối bên khóm cúc tần.

Mười năm rồi. Đúng tròn mười năm kể từ buổi sáng bà Nông Tú Trân dứt khoát quẩy chiếc tay nải bằng vải xanh thô, không ngoảnh đầu lại bước xuống bến đò sang xóm Thạch Thất bên kia sông Lam.

Cụ Chung đưa tay quệt ngang khóe mắt mờ đục, nơi ngấn nước nhạt nhòa chực trào ra theo từng nhịp thở nhọc nhằn. Lồng ngực cụ thắt lại bởi mối ân hận đã gặm nhấm tâm can suốt ba ngàn sáu trăm ngày đêm. Cụ chống hai tay lên mặt chõng, gượng đứng dậy. Khớp gối kêu lách cách khô khốc sau mỗi bước chân chậm chạp hướng về phía chiếc rương gỗ lim đặt nơi góc tối của chái nhà. Chiếc rương đã sẫm màu năm tháng, bốn góc bọc đồng hoen rỉ, lưu giữ toàn bộ gia tài của một đời làm nón.

Khẽ hít một hơi sâu, cụ cúi mình mở nắp rương. Mùi gỗ trầm quyện lẫn hương lá kè khô ngai ngái xộc vào cánh mũi. Bỏ qua hộp đựng mũi kim thép sáng loáng và những cuộn sợi cước trong vắt, bàn tay gầy guộc của cụ lần sâu xuống đáy rương, run rẩy chạm vào một gói vải nhỏ bọc kỹ trong mảnh giấy bản ố vàng.

Gỡ từng nếp gấp cẩn trọng như sợ chỉ cần một hơi thở mạnh cũng làm tan biến vật bên trong, cụ Chung nâng niu mảnh lụa điều đã bạc màu thời gian. Trên nền lụa mỏng, những đường chỉ thêu đôi chim uyên ương vắt qua câu thơ ước hẹn thuở hoa niên hiện ra dưới vệt nắng sớm “Nguyện làm cước mỏng luồn thân lá Che chở đầu xanh đến bạc đầu.”

Bàn tay cụ miết nhẹ lên vệt ố màu nâu nhạt nơi góc lụa — dấu tích của giọt nước mắt giận hờn mà bà Tú Trân đã bỏ lại mười năm trước. Ký ức năm xưa cuồn cuộn dội về như sóng cồn. Thuở ấy, vì mải mê hoàn thành khung nón bài thơ mười sáu vành tiến kinh cho kịp buổi chợ phiên mùa thu, cụ đã quên bẵng lời hẹn đưa bà lên vãng cảnh chùa non Yên Mã cầu phúc bách niên. Khi cụ buông mũi kim xuống thì chiếc nón tiến kinh đã đoạt giải nhất vùng, nhưng góc sân nhà đã vắng bóng người bạn đời. Cụ cậy mình là nghệ nhân lão làng, cậy cái tính ngang bướng cố chấp nên cứ ngỡ bà chỉ giận dỗi dăm bữa nửa tháng rồi sẽ quay về. Ai ngờ, sự lạnh nhạt và thói vụng về chẳng chịu mở lời giãi bày của cụ đã biến lời hẹn lỡ thành bức tường ngăn cách hai bờ sông Lam suốt cả mười năm ròng.

"Tôi sai rồi... Trân muội ơi, tôi sai thật rồi..." Cụ lẩm bẩm, thanh âm trầm đục vỡ ra nghẹn ngào giữa gian phòng vắng.

Đang lúc cụ Chung chìm trong nỗi xót xa tê tái, tiếng bước chân quen thuộc khẽ vang lên ngoài bậu cửa."Ông nội!"

Chung Vĩnh bưng trên tay bát nước chè xanh nghi ngút khói, vội vàng bước qua ngưỡng cửa gỗ. Nhìn thấy cụ Chung đang đứng dựa bên thành rương, lưng còng rạp xuống cùng mảnh lụa kỷ vật nắm chặt nơi ngực áo, chàng trai trẻ không khỏi xót xa. Cậu đặt vội bát chè xuống chiếc bàn con, nhẹ nhàng đỡ lấy cánh tay gầy guộc của ông cụ, dìu cụ trở lại mép chõng tre.

"Trời trở gió lạnh rồi, ông mau ngồi xuống uống ngụm nước chè cho ấm giọng." Chung Vĩnh vừa x** n*n bờ vai run rẩy của ông, vừa khẽ khàng khuyên nhủ: "Chuyện cũ mười năm trước ông đừng nghĩ ngợi nhiều nữa mà hao tổn tâm thần. Năm nay ông đã tròn một trăm hai mươi chín tuổi rồi, sức khỏe là trên hết. Bà nội bên xóm Thạch Thất vẫn khỏe, thỉnh thoảng bác Trần Thúc sang đò vẫn kể bà bốc thuốc cứu người, sống thanh thản lắm. Ông cứ gác lại chuyện xưa, giữ gìn thân thể để con cháu còn được phụng dưỡng..."

Cụ Chung chậm rãi lắc đầu, không đón lấy bát chè xanh. Đôi mắt bạc màu năm tháng của cụ dời khỏi mảnh lụa, hướng ra khung cửa sổ mở hé. Ngoài kia, dòng sông Lam mùa này chở nặng phù sa, mặt nước mênh mang chìm trong làn sương khói mờ ảo như bức tranh thủy mặc. Đôi bờ cách nhau chỉ một tầm đò ngang, vậy mà mười năm qua cụ chưa từng một lần dám đặt chân bước qua bến nước ấy.

Thời gian của một đời người le lói như ngọn đèn dầu lạc trước gió lớn, sức cụ ngày một yếu, mắt cụ ngày một mờ, khớp ngón tay đã bắt đầu buốt buốt mỗi độ ĐSng. Nếu cứ tiếp tục ôm giữ thói tự ái bướng bỉnh và sự hèn nhát vụng về này xuống dưới ba tấc đất, cụ sẽ mãi mãi là kẻ bội ước, mang theo món nợ ân tình chẳng thể nhắm mắt xuôi tay.

Cụ không thể đợi thêm một ngày nào nữa. Phải sang sông, phải đối diện với bà, phải dùng chính đôi bàn tay cả đời chằm nón này để tạ tội.

Ngọn lửa quyết tâm bùng lên xua tan vẻ ủ rũ thường nhật. Cụ Chung bỗng nắm chặt cây gậy trúc vàng đặt bên mép chõng, tấm lưng còng gượng thẳng lên. Cụ ngước nhìn đứa cháu nội bằng ánh mắt cương nghị hiếm thấy, giọng nói trầm khàn vang lên rành rọt từng tiếng "Vĩnh con, chuẩn bị cho ông một chuyến đò sang Thạch Thất."