Chương 15: Từng Mũi Cước Xuyên Qua Thời Gian

Ánh trăng trong vắt trải dài trên mép chõng tre, ôm trọn lấy đôi bàn tay trăm tuổi đang siết chặt. Hơi ấm từ bàn tay bà Tú Trân truyền sang khiến từng đường gân, thớ thịt trong người cụ Chung Phục Lễ như giãn ra sau cơn cảm hàn thập tử nhất sinh. Cụ khẽ cựa mình, toan gượng ngồi dậy thêm chút nữa thì cụ bà đã vội buông tay, nhẹ nhàng ấn vai cụ nằm ngay ngắn trở lại “Thôi nào, vừa dứt cơn sốt thì đừng có cậy khỏe. Nằm yên đấy cho khí huyết lưu thông, sớm mai tôi sắc cho ấm rễ đinh lăng sao vàng với cam thảo đất, uống vào mới lại sức được.”

Cụ Chung nghe lời vợ, nằm im khép mắt, cõi lòng dâng lên niềm an ủi khôn xiết. Những đêm trước gió sông thốc vào buốt giá, đêm nay nằm trong gian nhà tranh thơm mùi thảo mộc, cụ ngủ một giấc thật sâu cho tới tận khi tiếng gà gáy eo óc bên xóm đò xé toang màn sương sớm.

Nhờ những bát cháo hành tía tô bốc khói cùng các thang thuốc nam bổ khí của cụ bà tỉ mỉ sắc cữ ba bữa, sắc diện cụ Chung hồi phục nhanh chóng. Ngón tay cái từng rách sâu nay cũng đã khô miệng, kéo da non dưới lớp cao thuốc mát rượi. Chỉ qua ba ngày tịnh dưỡng, đôi chân già nua đã vững chãi, khớp tay không còn run rẩy mỗi khi cầm gậy.

Đến sáng ngày thứ tư, trời thu Thạch Thất trong văn vắt không một gợn mây, gió nam thổi nhè nhẹ từ mặt sông Lam mang theo hương phù sa mát lành. Cụ Chung bước xuống chõng, đứng vươn vai bên bậu cửa rồi ngoái nhìn đứa cháu nội đang quét dọn mảnh sân trước “Vĩnh con, vào khiêng chiếc chõng tre nhỏ cùng khuôn nón ra chái hiên đi cháu. Nắng sớm lên rồi, lá kè ủ sương đủ độ dẻo, nay ông cháu mình chằm nón.”

Chung Vĩnh reo lên một tiếng dạ ran, nhanh nhẹn chạy vào bưng chiếc tráp mây và trân trọng nâng khung nón mười sáu vành ra hiên nhà tranh. Nơi đây bóng cây dâu tằm râm mát rọi những đốm nắng vàng tròn trịa xuống nền đất nện. Khung nón chóp nhọn đã lồng sẵn lớp lá kè non phẳng phiu, ẩn hiện bên trong là mảnh giấy bản đỏ điều trổ hình đôi chim uyên ương vắt qua câu thơ ước hẹn.

Cụ Chung ngồi xếp bằng ngay ngắn trên đầu chõng, đón lấy hộp đồng thau từ tay cháu. Cụ mở nắp, rút ra chiếc kim thép nhỏ bằng cuống lá lúa nhưng sáng loáng, vuốt thẳng một sợi cước trong suốt dẻo dai. Đôi mắt từng đục mờ vì năm tháng bỗng chốc ánh lên nét tinh anh kỳ lạ của người thợ già trăm tuổi.

“Vĩnh này, cháu lại gần đây nhìn cho kỹ,” cụ Chung cất giọng trầm ấm, chậm rãi chỉ đầu kim vào vành chóp nón. “Chằm nón bài thơ cốt ở sự kiên tâm. Mười sáu vành tre là mười sáu nấc thang duyên phận. Muốn nón bền chặt qua nắng mưa mà dáng nón vẫn thanh tao thì mũi kim đầu tiên phải giấu trọn mối cước vào thớ lá lót bên trong, tuyệt đối không để lộ vết gút ra ngoài.”

Vừa dứt lời, bàn tay thô ráp của cụ thoăn thoắt đâm mũi kim xuyên qua hai lớp lá kè mỏng mảnh. Mũi kim thép đi ngọt xớt, sợi cước lướt nhẹ qua kẽ tay nghe một tiếng “roạt” rất êm. Cụ dùng đầu ngón trỏ khẽ miết phẳng nếp lá, kéo căng sợi cước vừa đủ độ để lá ôm sát nan tre cật mà không làm rách mép lá nõn.

Chung Vĩnh ngồi ghé bên mép chõng, chăm chú nuốt từng lời dạy bảo “Thưa ông nội, lúc luồn cước qua chỗ lồng đôi chim uyên ương thì phải lựa tay thế nào để giấy bản không bị xô lệch ạ?”

Cụ Chung mỉm cười, chòm râu bạc rung rinh “Hỏi đúng chỗ lắm. Giấy bản đỏ ngậm mực tàu rất mềm, mũi kim đến vành thứ bảy và thứ tám phải chằm thưa hơn nửa phân, lựa theo cánh chim mà lách mũi cước. Cháu giữ sợi cước đừng ghì quá chặt kẻo làm nhăn nét chữ, nhưng cũng không được để chùng, chùng thì bóng thơ sẽ mờ đục khi soi trăng.”Hai ông cháu một già một trẻ chụm đầu bên khung nón. Cụ Chung chằm vài đường mẫu rồi trao kim cho Chung Vĩnh thực hành, còn cụ ngồi bên tỉ mỉ chỉnh từng góc nghiêng của nan nón, nắn lại từng thớ lá xao động. Bàn tay trăm tuổi nhẹ nhàng đặt lên mu bàn tay rám nắng của đứa cháu đích tôn, truyền đi cái thần của nghề chằm nón mà đời người cụ chắt chiu gìn giữ.

Bên cạnh hiên nhà, cụ bà Tú Trân ngồi trên chiếc ghế đẩu bằng gỗ xoan, lặng lẽ dõi theo từng động tác của hai ông cháu. Đôi mắt đồi mồi của bà ánh lên niềm xúc động sâu xa. Suốt sáu mươi năm trước, bà cũng từng ngồi ngắm người thợ trẻ làng Cổ Mộc tỉ mẩn chằm chiếc nón đầu tiên tặng mình như thế. Bà cầm chiếc dao bài nhỏ, thoăn thoắt vót từng dải nan tre mỏng tang, chuốt bóng loáng để chuẩn bị đan quai thao luồn nón.

Lát sau, cụ bà buông dao bài, bước vào bếp bưng ra một chiếc ấm tích da lươn bốc khói nghi ngút cùng ba chiếc bát sành hoa lam. Bà rót nước chè xanh sóng sánh màu mật ong, đặt lên góc chõng “Hai ông cháu nghỉ tay hớp ngụm chè tươi cho ngọt giọng. Nắng bắt đầu ngả về tây rồi đấy, đừng có ham quá mà mỏi mắt, ông Chung.”

Cụ Chung ngẩng đầu lên, đón lấy bát chè xanh từ tay cụ bà. Hơi nước ấm nồng phả vào mặt xua tan đi sự mỏi mệt. Cụ nhấp một ngụm, cảm nhận vị chát thanh nơi đầu lưỡi rồi ngọt lịm dần nơi cổ họng, ánh mắt nhìn vợ chan chứa ân tình “Trân muội chuốt nan quai thao khéo quá, vành tre vừa dẻo vừa bóng, ghép vào nón này thì chẳng còn gì chê được.”

Bà Tú Trân nghe tiếng gọi “Trân muội” quen thuộc thuở hoa niên thì gò má khẽ ửng hồng như thời thiếu nữ, bẽn lẽn cúi đầu quở nhẹ “Già từng này tuổi đầu rồi, trước mặt cháu con mà cứ ăn nói bỡn cợt. Uống mau đi rồi làm cho xong, tôi còn chờ xem tài nghệ tiến kinh của ông có bị mai một sau mười năm không đấy.”

Tiếng cười giòn tan của Chung Vĩnh vang lên làm rộn rã cả góc sân xóm đò Thạch Thất. Cụ Chung uống cạn bát chè, đặt bát xuống rồi cầm lại cây kim thép. Lòng thanh thản lạ lùng, từng mũi kim rút cước sau đó như có thần, thoăn thoắt nối tiếp nhau đều tăm tắp như hạt cườm rải trên nền lụa trắng.

Trời ngả dần về chiều. Ráng chiều đỏ ối nhuộm thắm một vùng trời tây, hắt ánh hoàng hôn rực rỡ xuống dòng sông Lam đang lững lờ trôi. Mặt sông như dát một lớp vàng lỏng óng ánh, gió chiều thổi xào xạc qua rặng dâu tằm xanh mướt.

Cụ Chung nín thở, luồn mũi kim cước cuối cùng qua vành nón thứ mười sáu – vành tre cật đáy nón tròn trịa và vững chãi nhất. Cụ khéo léo thắt nút giấu mối chỉ vào sâu trong lớp lá kè nõn, rồi đưa chiếc kéo thép đúc lên bấm nhẹ một tiếng “tách”.

Sợi cước đứt gọn. Chiếc nón bài thơ mười sáu vành chính thức hoàn thành, trắng muốt, phẳng phiu và thơm ngát mùi lá kè quyện với hương sương sông Lam. Cụ Chung run run nâng chiếc nón lên bằng cả hai tay, ngắm nhìn dáng chóp nón thanh thoát dưới ánh hoàng hôn buông xuống, lòng tràn ngập một cảm xúc thiêng liêng khó tả.

Đêm nay là rằm tháng Tám, vầng trăng tròn vành vạnh đang chầm chậm nhô lên sau rặng tre bên kia bờ sông, chuẩn bị soi tỏ tâm tình sắt son mười năm giấu kín giữa hai lớp lá nón tinh khôi.