Chương 8: Mật Mã Của Bùn đất

Cụ Hằng cúi sát mặt xuống trang giấy ngả màu nâu xỉn, những nét cọc tràm vẽ bằng mực tàu hiện rõ dưới ánh sáng vàng đục của ngọn đèn dầu. Ngón tay gầy gò của cụ khẽ miết lên dấu chữ thập mờ nhạt nằm cạnh bờ mương dẫn nước.

“Mày tinh mắt lắm, Đăng,” giọng cụ trầm hẳn xuống, nghe như tiếng đá sỏi cọ vào đáy lòng thuyền. “Cái mô đất có bụi trâm bầu còi đó hồi trước là chỗ ranh đất của ông Lộc với cha thằng Phước. Năm lụt lớn hồi bảy sáu, nước dâng ngập lút đọt tràm, ông mày lội sình đóng cọc giữ bồn rễ ngay đó, rồi trồng dải sen tím đặng làm dấu.”

Thằng Đăng tròn xoe mắt nhìn bà, hai ngón tay nhỏ xíu vẫn ghì chặt góc cuốn sổ cũ như sợ gió thốc bay mất. Cụ Hằng khẽ thở dài, đưa bàn tay nổi gân xanh khép bọc vải dầu lại, giục cháu đi ngủ để sớm mai còn tính chuyện. Đêm ấy, cụ nằm trằn trọc trên chiếc phản gỗ gõ mun, lắng nghe tiếng nước róc rách luồn qua chân cột nhà sàn và tiếng gió chướng rít từng cơn qua khe liếp.

Tờ mờ sáng, khi màn sương bạc còn phủ mờ mịt trên mặt ruộng trũng, cụ Hằng đã thức dậy nhóm lửa nhen khói un muỗi rồi đem chiếc nong tre lớn ra kê ngay hàng ba hiên nhà. Mặt nong tre nhẵn bóng qua bao mùa phơi hạt sen, thoang thoảng mùi ngai ngái quen thuộc. Cụ cẩn thận đặt cuốn sổ tay bọc vải dầu lên giữa nong, kéo chiếc ghế đẩu con bằng gỗ mù u ngồi xuống.

“Đăng, đem cái đèn hột vịt ra đây với bà,” cụ cất tiếng gọi về phía chái bếp.

Thằng bé lật đật bưng cây đèn dầu bước ra, hai bàn chân trần bước nhẹ tênh trên sàn ván. Nó ngồi nép bên mép nong tre, đôi mắt chăm chú nhìn từng nếp nhăn trên trán bà nội.

Cụ Hằng mở bọc vải dầu, lật đến trang vẽ vệt sen trắng bờ Đông. Cụ chỉ ngón tay thô ráp vào những chấm tròn nhỏ xếp đều đặn như giăng dây mực “Mày coi kỹ nghe Đăng. Người nhà nông mình ngó đất ngó trời mà sống, chớ thời đó làm gì có giấy má đỏ vàng đóng dấu son như bây giờ. Ông nội mày ghi chép rành rọt từng giống sen để đất đai không bị lẫn lộn. Cái vệt này là sen trắng bờ Đông, giáp ruộng lúa nhà thằng Tấn. Giống sen này cuống trơn láng, không có gai nhọn, mép phiến lá lượn sóng mềm mại, dẻo dai dữ lắm. Nước lũ cuồn cuộn tràn qua, sóng đánh dập dềnh thì lá nó chỉ uốn éo theo dòng chớ không bị tét. Nó ăn bùn sâu, rễ bám chặt như rễ đước.”

Đăng ghé sát mũi ngửi mùi giấy cũ ám khói, khẽ gật đầu “Dạ, hôm qua con lội xuồng bẻ gương già, thấy lá nó uốn lượn như dải lụa trôi, không giống sen hồng đầy gai ngoài bãi giữa.”

“Ừ, mày nhớ đúng rồi đó,” cụ Hằng khẽ mỉm cười, giọng chậm rãi giảng giải tiếp. “Nhưng cái cốt lõi không phải chỉ ở bụi sen trên mặt nước. Mày ngó bốn cái mũi tên chéo nhau chỗ này nè. Dưới mỗi bụi sen làm mốc, ông nội mày vót bốn cọc tràm già, cắm chéo ngầm dưới đáy bùn sâu đúng ba tấc. Bốn cọc tràm đó khóa lại thành cái cũi ngầm, ém bồn rễ ngó sen ở chính giữa. Dù con nước son có hung dữ xé toạc bờ bao bảy tấc trên mặt đất, thì cái bồn rễ ngầm dưới đáy vẫn nằm im ru, năm này qua tháng nọ cứ đâm ngó đâm chồi ngay cái ranh đó.”Cụ lật tiếp sang trang sau, ngón tay dừng lại ở mé ruộng phía Tây “Còn mé bên ông Phước, đất cạn hơn một chút thì trồng sen tím. Sen tím cuống ánh sắc sẫm, đài hoa khum nhọn, nở muộn hơn sen trắng chừng nửa con trăng. Ở góc mô đất có bụi trâm bầu còi, cọc tràm ngầm đóng theo hình chữ thập. Cứ theo thế đất mà cắm, không trật đi đâu được một tấc.”

Cụ Hằng ngước nhìn thằng cháu nội chín tuổi. Đứa trẻ lặng thinh lắng nghe, ánh mắt dõi theo từng nét vẽ như muốn nuốt trọn từng lời cụ dặn.

“Bà hỏi lại coi mày nhớ không: từ mí bờ bao vỡ vô tới rặng gáo nước, có mấy cụm sen trắng làm mốc?”

Thằng Đăng không cần ngó lại trang giấy, nó ngẩng đầu nhìn ra vạt ruộng mờ sương phía trước, cất giọng rành rọt “Dạ thưa bà, có năm cụm cả thảy. Cứ cách chừng hai sải tay người lớn là có một bồn rễ. Cụm đầu tiên nằm ngay mép sạt lở, cụm thứ hai ngang tầm gốc điên điển, cụm thứ ba với thứ tư cách nhau đúng bốn bước sào, còn cụm thứ năm nằm sát mí rặng gáo nước nơi nước sâu nhất.”

Cụ Hằng giật mình, bàn tay đang cầm mép sổ khẽ run lên một nhịp. Cụ nhìn chằm chằm vào khuôn mặt ngăm đen của đứa cháu côi cút. Cụ chưa từng ngờ một đứa trẻ ngày thường nhút nhát, hay thút thít mỗi khi bị người lớn nạt nộ, lại có thể ghi nhớ vanh vách từng khoảng cách, từng vị trí cây cối ven bờ chỉ sau một lần theo bà bơi xuồng ra đồng. Trí nhớ thị giác của nó chuẩn xác đến mức làm cụ nhớ lại hình ảnh ông Lộc năm nào—người đàn ông chỉ cần liếc mắt qua ngọn cỏ năn, ngọn cỏ lác là biết mực nước hôm sau dâng lên mấy tấc.

Cụ vươn tay xoa nhẹ lên mái tóc húi cua lởm chởm của cháu. Trong lồng ngực gầy guộc của bà cụ tám mươi tám tuổi, một đốm lửa hy vọng âm ỉ bùng lên. Suốt những ngày qua, cụ ôm mối âu lo vì không có giấy tờ trích lục địa chính của xã, sợ rằng trước miệng lưỡi gièm pha và thói hung hăng của người đời, bờ sen gia bảo sẽ bị san phẳng. Nhưng lúc này đây, nhìn đôi mắt sáng rực của Đăng, cụ hiểu rằng cuốn sổ không chỉ là những trang giấy vô tri, mà tri thức của ông cha đã tìm được người kế thừa xứng đáng.

“Giỏi lắm, thằng ranh con họ Hứa,” cụ Hằng gật đầu, giọng đanh lại đầy vẻ kiên định. “Chiều nay thằng Tư Bình với xóm giềng có kéo tới, mày cứ theo sát lưng bà. Bùn đất dưới đáy sâu không biết nói dối, chỉ có lòng người mới đổi trắng thay đen thôi.”

Đúng lúc đó, từ mé rạch phía nhà ông Tấn bỗng vang lên tiếng lách cách của then cài cửa gỗ, tiếp sau là tiếng đập bàn đập ghế ầm ĩ chém ngang bầu không khí vắng lặng của buổi sớm mai.

“Bà con ơi! Coi chừng mất trắng đất ruộng cho người ta nghe!” tiếng gầm gừ oang oang quen thuộc của Tấn xé toạc màn sương. “Mấy chiếc vỏ lãi của tụi lái buôn cá lóc dưới thị trấn vừa cập bến đò ngang đầu kênh rồi đó! Không dứt khoát ranh đất bữa nay là đừng hòng ai yên ổn làm ăn!”