Chương 13: Nét Than Trên Bìa Cũ

Gió chướng thốc từng chặp buốt lạnh qua phên nứa, quấn theo hơi nước ngai ngái của đất bãi sũng phèn. Minh Đăng đứng nép bên cột nhà chái bếp, ngóng bóng lưng còng của bà nội vừa chống gậy bước qua khỏi đám sậy rậm rạp đầu ngõ. Phía chân trời thượng nguồn Vàm Cỏ, những vệt mây đen kịt trườn tới như bầy trâu mộng hung hãn, nuốt chửng dải nắng hanh hao cuối cùng của buổi trưa.

Đăng vội chạy ra thềm đất đón lấy nón lá cho bà "Bà ơi, cán bộ xã chịu nghe lời bà không bà?"

Cụ Hằng chậm rãi cởi dải khăn rằn vắt lên vách, ánh mắt trầm lắng nhìn ra khoảng sân trũng "Người ta hẹn chiều ghé qua coi ngô khoai ra sao. Mày đi rửa mặt mũi cho sạch sẽ, lấy ấm nước mưa đặt lên bếp củi đun lại cho nóng."

Đăng dạ ran một tiếng rồi thoăn thoắt châm lửa. Nồi nước bốc khói nghi ngút chưa kịp nguội thì ngoài bờ đê đất đỏ đã vang lên tiếng xích sắt kêu lách cách quen thuộc. Chiếc xe đạp phượng hoàng màu xanh rêu cọc cạch chồm qua mấy ổ trâu lõng bõng nước. Cán bộ Nguyễn Văn Sơn xắn hai ống quần tây màu bộ đội lên tận gối, đôi bắp chân bê bết bùn non, tay xách chiếc cặp da sờn mép vội vã chống xe vào gốc ổi sẻ.

"Dạ, chào cụ Hằng! Đường đê mùa lũ này sình dữ quá, trơn trượt như bôi mỡ, trễ mất của cụ ít phút."

Sơn gạt chống xe, rửa vội bàn chân dưới lu nước mưa rồi bước lên hàng ba. Đăng bưng bát nước mưa ấm hai tay dâng lên "Dạ, con mời chú cán bộ uống nước."

"Cảm ơn cháu Đăng, ngoan quá." Sơn đỡ lấy bát nước, uống một ngụm rồi đặt cặp da lên chiếc bàn con bằng gỗ mít.

Cụ Hằng từ trong buồng bước ra, tay bưng bọc vải dầu sẫm màu đã được mở sẵn mối dây gai. Cụ đặt bọc giấy ố vàng xuống mép bàn trước mặt Sơn "Chú Sơn coi giùm tui. Đây là cuốn sổ ông Lộc nhà tui ghi chép từ mùa nước nổi năm một chín bảy sáu. Chuyện cắm cọc ém rễ giữ ranh giới năm hộ, ông ghi tường tận trong này."

Sơn trịnh trọng đón lấy tập giấy mỏng manh. Từng trang giấy xơ xác như lá khô, thơm mùi dầu tràm và khói bếp tích tụ suốt hai mươi năm. Anh lật giở từng tờ, đôi mày khẽ nhíu lại. Những dòng chữ quốc ngữ pha nét nôm cổ vuông vức, mực tàu ngả màu nâu nhạt xen lẫn các hình vẽ ký hiệu: chùm chấm tròn khoanh bồn rễ, bông hoa năm cánh xòe, chữ thập gạch chéo dưới đáy bùn... Nhưng tuyệt nhiên không có một con dấu mộc đỏ vuông vắn của cơ quan hành chính hay chữ ký xác nhận của ban nông nghiệp xã thời bấy giờ.

Sơn buông một tiếng thở dài nhè nhẹ, ngón tay gõ nhẹ lên mặt giấy ố "Dạ thưa cụ... Tập sổ này lưu giữ tâm huyết của bậc tiền nhân thật đáng quý. Nhưng khổ một nỗi, đây thuần túy là ghi chép canh nông của gia đình theo lối cổ, không có dấu mộc của chính quyền cũ hay bản đồ giải thửa đo đạc theo thước tấc Nhà nước. Chiều nay mang cuốn sổ này ra đối chất, bên anh Tấn hay chú Cương vịn vào cớ vẽ tay tùy tiện rồi bác bỏ thì tôi cũng khó bề dùng làm căn cứ pháp lý để bác yêu sách của họ."

Nghe tiếng thở dài của người cán bộ, cụ Hằng im lặng, bàn tay gầy gò đặt trên đùi khẽ siết lại làm nổi rõ những đường gân xanh. Đăng đứng bên vách, ngực đập thình thịch. Thấy nỗi thất vọng phủ bóng lên đôi mắt sâu thẳm của bà nội, Đăng cắn chặt môi dưới, không do dự thêm nữa, nó quay ngoắt người chạy vụt ra sau chái bếp.

Chỉ một thoáng sau, Đăng ôm ra một tấm bìa cáctông thùng mì gói to bằng chiếc mẹt nhỏ, các mép giấy đã sờn rách vì nước bùn dính vào. Đăng bước tới bên bàn, hai tay run run đặt tấm bìa chắn ngang giữa cuốn sổ cũ và chiếc cặp da của Sơn "Chú cán bộ ơi... Chú coi cái này đi chú!"

Sơn giật mình nhìn xuống. Trên nền bìa vàng xỉn, những nét than củi đen nhánh hiện lên rành rọt, thô mộc mà ngay ngắn đến kỳ lạ.Đăng hít một hơi sâu, ngón tay trỏ nhỏ nhắn, đen nhẻm vì dầm nắng bắt đầu ấn xuống từng điểm than "Chú Sơn dòm nè. Đây là mí bờ bao phía Đông bị con nước xé toạc hơn sải tay bữa trước. Từ mí sạt lở này đếm ra mé đồng, đúng năm cụm sen trắng mọc thẳng tắp một hàng, không hề lệch ra ruộng lúa nửa gang tay. Cụm sen trắng thứ nhất nằm ngay chân cây điên điển còi ngập nước. Cách hai sải tay là cụm thứ hai, nằm đối diện mô đất gò mối. Đi thêm hai bước sào nữa tới cụm thứ ba, thứ tư... Cụm sen trắng thứ năm nằm thẳng góc với rặng gáo nước đầu kênh xáng!"

Ngón tay Đăng lướt thoăn thoắt trên mặt bìa, giọng nói run rẩy ban đầu bỗng trở nên rành rẽ, dứt khoát "Sen trắng này mép lá lượn sóng tròn vo, cuống xanh ngọc trơn lùi chớ không có gai nhám như sen hồng. Hôm qua con bơi xuồng ra rà sào tre rồi, dưới mỗi cụm sen trắng sâu ba tấc bùn đều có bốn cọc tràm già đóng chéo ém cứng bồn rễ, sào đụng cọc kêu cồm cộp. Còn mé bờ Tây giáp ruộng ông Phước, chỗ bụi trâm bầu còi là sen tím cuống sẫm, dưới bùn có cọc tràm đóng hình chữ thập. Ông Lộc vẽ trong sổ ra sao, ngoài ruộng sen bấy giờ y chang như vậy, không sai một tấc đất nào hết chú ơi!"

Sơn sững người nhìn đứa trẻ chín tuổi. Anh vội vã kéo tập giấy can trong cặp da ra, đặt song song với tấm bìa cáctông than củi và cuốn sổ năm 1976. Ánh mắt người cán bộ địa chính di chuyển liên tục giữa các đường chấm than và những dòng chữ cổ.

Khoảng cách từ mé sạt lở đến rặng gáo nước, tỷ lệ tương quan giữa vạt đất trũng ba mẫu hai công với năm thửa đất xung quanh... từng góc đo, từng điểm mốc tự nhiên ngoài thực tế qua nét vẽ than vụn của thằng bé bỗng ăn khớp kỳ lạ với sơ đồ rễ ngó trong trang giấy bọc vải dầu. Sự trùng khớp tinh vi ấy không thể là sản phẩm của sự ngụy tạo hay trí tưởng tượng non nớt. Đó là sự kế thừa chính xác của một hệ thống mốc giới sống động được ông cha gầy dựng qua hai mươi mùa nước nổi.

Sơn ngẩng đầu lên, sự kinh ngạc trong đáy mắt chuyển dần thành niềm thán phục sâu sắc "Cháu Đăng... Cháu nhớ hết vị trí từng cọc tràm ngầm dưới bùn thật sao?"

"Dạ thật! Con nhớ rõ từng gốc cây, từng lùm sen ngoài bãi. Chú dắt con ra đồng, con chỉ cho chú lội xuống mò trúng phóc từng đầu cọc!" Đăng ngẩng cao đầu, ánh mắt sáng ngời kiên định.

Cụ Hằng khẽ đưa tay áo chặm khóe mắt. Bà đặt bàn tay nhăn nheo lên vai đứa cháu nội, ngón tay run nhẹ như muốn ghì lấy điểm tựa máu mủ.

Sơn gấp mạnh tập giấy can lại, đứng bật dậy khỏi ghế, giọng nói đanh thép và đầy quyết đoán "Cụ Hằng, cháu Đăng! Tôi hiểu rồi. Đây không phải chuyện mốc giới vu vơ. Tập quán canh tác gắn với thực địa này có giá trị thực tế vô cùng vững chắc. Chiều nay trời sắp đổ mưa giông lớn, con nước đỉnh triều từ Vàm Cỏ tràn về sẽ không kịp đo đạc cẩn thận. Tôi sẽ phát giấy mời khẩn, triệu tập anh Tư Bình ấp trưởng cùng đại diện cả năm hộ gia đình: anh Tấn, thím Bảy, chú Phước, chú Cương đúng sáng sớm mai có mặt đông đủ ngoài bờ ruộng. Có chính quyền xã cắm mốc đo đạc công khai, ai đúng ai sai bùn đất sẽ tự trả lời!"

Nói rồi, Sơn mở cặp lấy ra xấp giấy báo màu hồng, cặm cụi đặt bút viết giấy mời triệu tập từng hộ. Viết xong, anh cẩn thận xếp tài liệu vào cặp, chìa bàn tay ấm áp ra nắm lấy bàn tay gầy gò của cụ Hằng "Cụ cứ yên tâm, công lý và mồ hôi của người khai hoang không thể bị vùi dập."

Đoạn, Sơn quay sang xoa nhẹ mái đầu húi cua lởm chởm của Minh Đăng, mỉm cười trìu mến "Sáng mai, cháu Đăng sẽ là người dẫn đường cho cả xóm, nghe không cháu?"

"Dạ!" Đăng khoanh tay dõng dạc.

Sơn vừa bước chân xuống thềm thì từ khúc quanh rặng bình bát ngoài ngõ bỗng vang lên tiếng máy đuôi tôm nổ chát chúa, gầm rú inh ỏi xé toang không gian tĩnh mịch. Chiếc vỏ lãi sơn mũi đỏ phóng bạt mạng qua con rạch, quẫy sóng phù sa đánh ầm ầm vào chân đê. Trên mũi vỏ lãi, Nguyễn Văn Tấn đứng sừng sững, mặt đỏ gay vì men rượu, tay lăm lăm chiếc xẻng sắt sắc lẹm, phía sau là ba bốn gã lực lưỡng vác cọc tre và cuốc lớn, tiếng chửi bới oang oang dội thẳng vào hàng ba nhà cụ Hằng.