Chương 12: Lời Hẹn Trước Sân Xã

Hai bàn tay nhỏ thó của thằng Đăng bấu chặt lấy gấu áo bà ba đen làm vạt vải sờn rách giật giật từng cơn. Cụ Hằng đứng chết lặng giữa chái bếp, đầu gậy tràm già cắm miết xuống nền đất nện ẩm ướt. Tiếng th* d*c của đứa cháu nội phả ra từng luồng nóng hổi, hòa vào mùi khói trấu un muỗi lượn lờ bảng lảng quanh chái nhà.

Cụ không vội gạt tay cháu ra. Bàn tay khô ráp đầy những đốm đồi mồi của cụ khẽ đặt lên mu bàn tay đang run bần bật của thằng bé, siết nhẹ lại. Lớp bùn non ngoài bến rạch còn dính lem nhem nơi ống quần nó, mùi tanh nồng của rong rêu và nước bạc bốc lên ngai ngái.

"Mày đứng thẳng cái lưng lên coi, thằng Đăng." Giọng cụ trầm đục, từng tiếng rành rọt rớt xuống giữa gian bếp tịch mịch. "Trời chưa sập. Có bà ở đây, chưa ai bứng được một cọng ngó sen nào của ông nội mày đâu."

"Nhưng mà... năm triệu đồng lận đó bà..." Đăng mếu máo, ngón tay vẫn níu chặt vạt áo cụ. "Chú Tấn tính dồn ép ranh cho bà lùi sâu một tầm sào, chiều mai múc đầm nuôi cá lóc bông thiệt đó bà ơi..."

"Tao nghe rồi." Cụ Hằng nheo mắt nhìn qua khe liếp nứa, hướng về phía rặng gáo nước mờ mịt trong bóng đêm. "Tiền bạc của lái buôn dẫu có chất cao thành núi cũng không mua nổi cái lý lẽ của đất đai. Mày vô rửa chân cẳng rồi lên giường nằm. Giữ cho cái đầu mày sáng dạ, việc ngày mai để bà tính."

Cụ đẩy nhẹ vai cháu vào buồng trong. Khi tiếng thở của thằng Đăng bắt đầu đều đặn sau tấm màn vải úa màu, cụ Hằng vẫn ngồi bất động bên chiếc bàn con. Ngọn đèn hột vịt tỏa ra vầng sáng vàng đục, soi rõ những nếp nhăn chằng chịt trên trán cụ. Suốt mấy mươi năm qua, từ hồi ông Lộc còn sống cho tới ngày ông nằm xuống dưới gò đất cao, cụ quen thói nhẫn nhịn, sống thu mình để giữ trọn cái tình làng nghĩa xóm. Ai lấn một tấc bờ, cụ lùi một bước; ai tranh một vụ cá đồng, cụ mỉm cười cho qua. Nhưng lần này, lòng tham của bọn chúng đã chạm đến gốc rễ mồ hôi của người đã khuất, nhắm vào chỗ nương tựa duy nhất của đứa cháu côi cút. Cụ biết rõ, cái thế nhẫn nhịn bấy lâu nay đã đến lúc phải rũ bỏ.

Trời vừa hửng sáng, con gà trống le te gáy dồn ngoài bụi tre gai. Nước lũ sau một đêm lại dâng thêm chừng nửa tấc, l**m sát mép thềm nhà.

Cụ Hằng ngồi trước chiếc gương con bị ố góc, cẩn thận chải lại mái tóc bạc trắng như cước rồi cuộn thành một búi tròn thấp sau gáy, găm chặt lại bằng cọng giang khô chuốt bóng. Cụ thay chiếc áo bà ba đen lành lặn nhất, vắt dải khăn rằn cũ lên vai, tay cầm chắc chiếc gậy tràm già. Nhìn thằng Đăng vẫn còn say ngủ, cụ khép hờ cánh cửa liếp, chống gậy bước xuống bờ đất sũng nước.

Con đường liên ấp dẫn ra trạm ủy ban xã Tân Bình Thạnh nhão nhoét bùn non pha phèn. Mùa nước nổi năm nay hung tợn hơn mọi bận, từng dề lục bình tím ngắt dạt kín các mương rạch, ngọn cỏ năn ngập sâu dưới dòng nước đục ngầu phù sa. Từng bước chân trần của bà lão tám mươi tám tuổi bấm sâu vào lòng đất trơn trượt. Gió chướng sớm mai thổi thốc qua cánh đồng mênh mông, quất rát rạt vào hai bên má đồi mồi, nhưng lưng cụ vẫn thẳng, ánh mắt nhìn về phía giồng đất cao đầu xã không một chút nao núng.

Trụ sở ủy ban xã Tân Bình Thạnh là căn nhà cấp bốn lợp ngói đỏ đã ngả màu rêu phong, nằm nép mình bên rặng tràm rợp bóng. Chiếc xe đạp phượng hoàng màu xanh cánh chả dựng tựa vào gốc cây ven sân, vè xe còn bết đầy bùn đất khô cứng.

Cụ Hằng gõ đầu gậy xuống nền gạch tàu ngoài hiên, cất tiếng "Có chú cán bộ Sơn ở đây không?"

Bên trong phòng làm việc, một người đàn ông trạc ba mươi lăm tuổi mặc chiếc áo sơ mi cộc tay màu bộ đội bạc màu ngẩng đầu lên khỏi xấp hồ sơ. Thấy cụ già đứng tựa gậy nơi cửa, anh vội buông cây bút máy kim tinh xuống bàn, đứng bật dậy bước nhanh ra đón "Dạ, cụ Hằng! Trời đất ơi, đường sá mùa lũ trơn như mỡ gà, sao cụ không biểu thằng Đăng chạy sang báo một tiếng để tôi đạp xe qua, cụ lội bộ chi cho cực thân vậy cụ?"Sơn đỡ lấy cánh tay gầy guộc của cụ, kéo chiếc ghế gỗ mun mời cụ ngồi rồi rót một bát nước mưa nguội đặt trước mặt. Cụ Hằng đưa tay áo quệt ngang mồ hôi trên trán, hơi thở vẫn giữ nhịp chậm rãi, trầm tĩnh "Tui qua đây tìm chú là có việc hệ trọng của xóm đồng. Ngồi ở nhà chờ thì sợ không kịp nữa, chú Sơn à."

Sơn ngồi xuống đối diện, vẻ mặt nghiêm túc "Dạ, có phải chuyện bờ bao mé ruộng bên anh Tấn bị vỡ không cụ? Hôm qua tôi có nghe anh Tư Bình ấp trưởng ghé qua trao đổi sơ qua."

"Chuyện bờ bao vỡ chỉ là cái cớ ngoài mặt." Cụ Hằng đặt chiếc gậy dựa vào mép bàn, ánh mắt nhìn thẳng vào người cán bộ địa chính. "Thằng Tấn với chú Cương đang tính dồn ép tui lùi ranh một tầm sào vào lòng ruộng sen. Đêm qua, thương lái buôn cá lóc dưới thị trấn đã đem tiền cọc năm triệu bạc vô tận nhà thằng Tấn, hẹn đúng chiều mai gom đất để đưa máy xáng cạp vào đào ao nuôi cá lóc bông trên vạt ba mẫu hai công. Đất này là đất canh tác lúa sen bao đời, bờ ranh cũ bị con nước lũ xóa nhòa chưa phân định mà họ toan đem máy móc vô bứng sạch gốc rễ, chia chác đất đai trái phép như vậy là coi thường phép nước, chú Sơn tính sao?"

Nghe nhắc đến cọc tiền năm triệu đồng và việc đưa máy xáng cạp vào múc đầm cá, sắc mặt Sơn thoáng biến đổi. Anh chau mày, với tay lấy chiếc cặp da sờn mép đặt trên góc bàn, rút ra một tập giấy can vẽ sơ lược ranh giới ấp "Chuyện người ta rục rịch gom đất làm đầm nuôi cá thâm canh ngoài thị trấn tôi có nghe phong phanh, nhưng không ngờ họ lại manh động đến mức ép ranh của cụ. Khổ nỗi... cụ Hằng ơi, cái khó của tôi bây giờ là giấy tờ địa chính của xã mình từ sau đợt chuyển đổi canh tác vẫn chưa có bản đồ giải thửa chi tiết. Hồ sơ lưu trữ ở trạm chỉ ghi nhận diện tích khoán chung cho từng cụm dân cư, không có tọa độ trích lục cụ thể từng bờ mương thửa ruộng. Nếu các hộ không tự thỏa thuận được, chính quyền xã cũng rất lúng túng khi đặt thước đo."

Cụ Hằng khẽ lắc đầu, giọng nói đanh lại nhưng không hề gay gắt "Nước lũ xóa bờ đất nổi trên mặt, chứ không xóa được lòng đất dưới bùn sâu. Ranh giới đất đai giữa nhà tui với bốn hộ chung quanh từ năm một chín bảy sáu tới nay đều có dấu tích hẳn hoi. Ông Lộc nhà tui ngày trước tính xa, đã cấy từng khóm sen bản địa, đóng cọc tràm ém rễ giữ ranh giới thẳng tắp qua hai mươi mùa nước lớn. Chú là cán bộ xã, chú đại diện cho công lý của làng nước. Tui không xin thêm một tấc bùn của ai, nhưng một tấc đất mồ hôi của chồng con tui để lại cho thằng Đăng, tui cũng quyết không để kẻ khác cậy tiền xâu xé. Tui yêu cầu xã cử người xuống thực địa, đứng ra chủ trì đo đạc phân xử ranh giới rõ ràng cho năm hộ."

Nhìn ánh mắt quật cường cùng phong thái đĩnh đạc của bà cụ gần chín mươi tuổi, Sơn cảm thấy một sự kính nể sâu sắc trào dâng trong lòng. Anh gấp tập giấy can lại, gật đầu dứt khoát "Cụ Hằng nói chí phải. Đất đai là tư liệu sản xuất của bà con, không thể để ai muốn tự tiện xâu xé trục lợi rồi bức ép xóm giềng được. Dù sổ sách lưu trữ thời kỳ trước còn thiếu thốn, nhưng tập quán canh tác lâu đời và chứng cứ thực địa có giá trị pháp lý rất lớn. Cụ cứ yên tâm về nghỉ ngơi, giữ gìn sức khỏe. Tôi hứa với cụ, đúng chiều nay, tôi sẽ đích thân đạp xe chở cặp da xuống tận mé ruộng nhà cụ, mời đầy đủ anh Tư Bình cùng năm hộ gia đình ra đối chất tại thực địa. Trắng đen đâu đó phải rành mạch trước mặt bà con chòm xóm."

"Được lời chú hứa, lòng tui nhẹ bớt đôi phần." Cụ Hằng chống gậy đứng dậy, khẽ gật đầu chào người cán bộ trẻ.

Cụ bước chân ra khỏi thềm gạch, đi qua khoảng sân rợp bóng tràm của ủy ban xã. Gió đồng bằng bỗng thốc mạnh từng cơn rát rạt làm tà áo bà ba đen bay phần phật. Nhìn về phía thượng nguồn dòng Vàm Cỏ, nền trời xanh nhạt ban sáng đã bị những mảng mây đen sì, nặng trĩu hơi nước sầm sập kéo tới che khuất, báo hiệu một đợt triều cường hung dữ mới chuẩn bị ập xuống cánh đồng Tân Bình Thạnh.