Chương 7: Váng Mật đáy Nồi

Tiếng đũa cả va chạm khô khốc vào miệng vạc đồng gióng lên một âm vang lạnh toát, nện buốt vào lồng ngực Chu Vĩnh Triết. Bát nước giếng đá ong đặt chông chênh trên bờ kệ gỗ sóng sánh từng gợn nhỏ, giọt mật vỡ vụn trôi dạt lềnh bềnh, biến làn nước trong veo mát lành thành một màu đục ngầu nhớp nháp.

Triết cắn chặt môi dưới đến rớm máu để xua đi cơn choáng váng đang dâng lên trong óc. Chàng không thể buông xuôi, không được phép gục ngã khi ngọn lửa dưới đáy lò vẫn đang rực hồng và ánh mắt của bao nhiêu người trong họ còn dõi theo từng cử chỉ của kẻ giữ vạc. Hít một hơi thật sâu nén chặt lồng ngực, Triết cúi rạp người xuống cửa lò, vội vã đưa thanh cời sắt móc bớt mấy khúc củi mít đang bén lửa rừng rực thả ra nền đất nện, chỉ để lại một lớp than đỏ ửng nhằm hãm bớt sức nóng.

— Thưa các bác, mau phụ cháu một tay! Rút bớt củi nẹp sang hai bên, chớ để lửa táp vào sườn vạc!

Mấy người thợ phụ nghe tiếng chàng giục giã, tuy mặt mày còn xanh ngắt vì mùi khói lạ nhưng cũng tất tả cầm xẻng gạt tro, lùi củi. Khi độ nóng đã hạ bớt, Triết lập tức xoay người sang bên chái hiên, nhấc chiếc gáo dừa múc lấy một gáo nước vôi trong từ chiếc ghè sành da lươn. Chiếc ghè này đựng vôi củ loại tốt mà Triết đã đích thân tôi từ ba ngày trước, lọc qua ba lớp vải màn mịn màng, nước trong văn vắt như mắt mèo, ngọt dịu và mát lạnh nơi đầu ngón tay. Trong phép gia truyền của lò Cảnh Ký, khi mật mía gặp tiết trời ẩm ương sinh ra vị chua gắt, người thợ cả phải dùng nước vôi trong đã lắng kỹ rưới nhẹ quanh mép vạc để trung hòa, giữ cho mật đằm lại rồi mới nổi bọt sạch.

Chàng cẩn trọng nghiêng gáo dừa, rưới từng vệt nước vôi men theo vành vạc đồng, hai mắt không rời khỏi tâm mật đang sôi — Lặng đi nào... làm ơn lặng đi...

Thế nhưng, điều kỳ diệu của bao đời tổ tiên không hề xảy ra. Vệt nước vôi trong vừa chạm vào mặt mật, chẳng những không làm dịu đi cơn sôi trào thô bạo mà trái lại, mặt vạc đồng như bị châm thêm dầu vào lửa. Tiếng sôi réo sùng sục bỗng chuyển thành những đợt ục ục đục ngầu, cuộn trào lên từng mảng bọt xám ngoét, dày cộp và nhơm nhớp tựa rêu mốc nổi trên mặt đầm lầy. Lớp váng bọt ấy đặc quánh lại, quyện lấy những hạt cặn lấm tấm không tan, bám chặt vào thành vạc rồi cháy sém, tỏa ra một mùi khét nồng cay xè khiến sống mũi chàng nhức buốt.

Hơi khói ngùn ngụt thốc ngược vào mặt. Một mùi chua loét, nồng nặc và the the của mật non chưa chín tháng bốc lên đặc quánh, át hẳn mùi thơm lừng cố hữu của củi mít và mía de. Mùi vị ấy không thể nhầm lẫn được, nó y hệt thứ mùi chua the vương trên gấu quần chú Ba Khiêm giữa đêm mưa canh ba vừa rồi.

Bàn tay Triết run lên bần bật. Chàng không muốn tin vào linh cảm tồi tệ đang thành hình trong đầu. Chàng ngập ngừng nhúng đầu ngón trỏ vào giọt mật dính nơi gờ chiếc muôi đồng vừa vớt ra, Triết chần chừ một khắc rồi đưa lên đầu lưỡi nếm thử.

Một vị chát đắng buốt nhói xộc thẳng lên cuống họng, the the đến mức tê dại cả chân răng! Vị ngọt thanh tao, bùi ngậy đượm đà của giống mía de bãi bồi ven sông Trà Khúc đã hoàn toàn biến mất, chỉ còn lại một thứ nước dịch lợ lờ, chua gắt như giấm ủ hỏng hòa lẫn bột vôi sống chưa tôi. Cảm giác the buốt cào xé nơi đầu lưỡi khiến Triết phải rùng mình, vội ngoảnh mặt nhổ mạnh xuống chân cột lò.

— Không phải mật mía de... Đây là mật non thượng nguồn bị ép non dầm mưa, lại còn bị lẫn thứ gì lạ lùng cay khét... — Triết bàng hoàng thì thào, cổ họng nghẹn ắng.

Đang lúc chàng chới với giữa nỗi kinh hoàng, một bàn tay gầy guộc run rẩy khẽ chạm vào bờ vai chàng. Bà Chu Thị Lành tất tả chạy tới từ góc chõng tre, trên tay bưng chiếc liễn sành đựng lòng trắng trứng gà tươi vừa mới đánh tơi xốp, bọt trứng trắng muốt mịn màng như bông gòn. Gương mặt người phụ nữ luống tuổi tái nhợt đi vì âu lo, giọng bà lạc đi giữa tiếng vạc sôi ầm ĩ — Triết ơi, con bình tĩnh! Đừng rối ruột rối gan mà hỏng việc! Để bà cô rưới lòng trắng trứng gà vào xem sao. Hồi trước có mẻ mật bị ngập lũ cũng nhờ lòng trắng trứng tươi mà gom hết cặn bã nổi lên đó con!

Triết như người sắp đuối nước vớ được cọc gỗ, vội lùi sang một bên, hai tay giữ chặt chiếc muôi đồng cán dài — Dạ bà cô, cô rưới nhẹ tay men theo chiều gió, để cháu quấy đũa cả gom bọt!Bà Lành hít một hơi dài, nghiêng miệng liễn sành, cẩn thận rưới từng luồng lòng trắng trứng gà vòng quanh miệng vạc. Trứng gà tươi gặp hơi nóng mật mía đáng lẽ phải lập tức nở bừng thành những mảng màng trắng tinh khôi như mây trời, ôm trọn lấy từng hạt tro cùng tạp chất li ti rồi nâng bổng tất cả nổi lên mặt vạc để người thợ vớt bỏ.

Thế nhưng, cảnh tượng diễn ra trước mắt khiến cả hai người thót tim. Lòng trắng trứng vừa chạm vào lớp mật sôi liền co dúm lại, biến thành một màu xám xịt nhơ nhớp. Thay vì nổi bồng bềnh lên mặt để quyện bọt, lớp lòng trắng trứng ấy lại bị vô số hạt cặn xám trắng lổn nhổn dưới đáy vạc hút chặt lấy, níu chìm nghỉm xuống đáy sâu!

Chỉ trong chớp mắt, từ đáy vạc đồng sâu thẳm bỗng bốc lên một làn khói đen sì khét lẹt. Đó là mùi của trứng sống bị cặn vôi nung cháy khét, quyện với mùi mật non chua loét tạo thành một thứ xú khí nồng nặc đến nghẹt thở. Dưới đáy nồi, tiếng lục bục vang lên nặng trĩu, từng mảng cặn cháy bám chặt vào lớp đồng dày cộp, dội lên mặt mật những bọt khí to tướng vỡ toang đen ngòm.

— Trời đất ơi! Sao lòng trắng trứng lại chìm nghỉm thế này... — Bà Lành bủn rủn, hai bàn tay bưng chiếc liễn sành rỗng run lên bần bật, mắt nhìn trừng trừng vào vạc mật mà không thốt nên lời.

Triết đứng chôn chân bên cạnh vạc đồng, mồ hôi trên trán chàng túa ra như tắm, chảy ròng ròng qua đôi mày rồi rớt từng giọt nóng hổi xuống nền đất lò. Manh áo vải nâu trên người chàng đã ướt đầm đìa, bết dính chặt vào da thịt lạnh toát. Đầu óc chàng quay cuồng, trống rỗng như vừa bị một cơn bão quét qua.

Bao nhiêu năm theo chân cha vào rừng đốn củi mít, theo cụ Cố sớm hôm học cách ngửi gió bến sông, xem sắc mật, thử tơ đường... chàng từng đinh ninh mình đã thuộc nằm lòng từng thớ mật của lò Cảnh Ký. Kỹ thuật gia truyền ấy là niềm kiêu hãnh của chàng, là điểm tựa để một người trẻ hai mươi mốt tuổi dám đứng ra gánh vác trách nhiệm chắt đích tôn của nhà trưởng. Vậy mà hôm nay, củi lửa chàng canh đúng độ, nước vôi trong chàng lắng kỹ càng, lòng trắng trứng bà cô lựa chọn từng quả tươi ngon... tại sao tất cả lại đột ngột biến thành tai họa? Tại sao nồi mật lại trở nên hung dữ, tanh nồng và hư hoại đến dường này?

Phải chăng do chàng non kém, vụng về, không đủ đức tài để nắm giữ chiếc muôi đồng tổ tông? Hay là... Triết bặm chặt môi, hình ảnh chiếc ổ khóa đồng chái tây và vệt ướt trên ống quần chú Ba Khiêm lại hiện lên rõ mồn một, buốt nhói như một mũi dao cứa vào tâm can.

Sự cuống cuồng và bất lực của người thợ cả trẻ tuổi không qua nổi mắt những người xung quanh. Dọc bờ hiên xưởng đường và ngoài bến sông, đám thợ phụ cùng mấy người phu bốc vác bắt đầu dồn lại thành từng cụm, xì xào bàn tán to nhỏ. Tiếng thì thầm mỗi lúc một rộ lên, len lỏi qua từng kẽ liếp, đè nặng lên bầu không khí ngột ngạt — Thôi rồi, vạc mật hư thật rồi các bác ơi! Khói bốc khét lẹt thế kia thì đường phèn răng mà kết tinh thành ngọc cho nổi?

— Tội nghiệp cậu Triết, còn trẻ người non dạ quá. Gánh cái giao kèo hai trăm tạ đường của người ta đâu phải chuyện đùa, lơ là một chút là tiêu tan sản nghiệp!

— Nghe đâu thương quán Vạn Hưng hẹn gắt lắm. Mẻ mật này mà biến thành bùn thối thì lấy chi mà đền cọc? Khéo rồi ba sào đất bến sông của dòng họ Chu cũng bay theo mây khói...

Từng lời bàn tán cay nghiệt như những mũi gai nhọn hoắt đâm vào màng nhĩ Chu Vĩnh Triết. Chàng đứng trơ trọi giữa làn khói xám cay nồng, hai bàn tay ghì chặt lấy cán chiếc muôi đồng gia truyền, các đốt ngón tay trắng bệch ra vì siết chặt. Nhìn vạc mật sôi sùng sục những váng đen nhơ nhớp cùng lớp cặn bẩn chìm lắng đáy nồi, chàng cảm thấy lồng ngực mình nghẹn đắng, một nỗi tuyệt vọng uất nghẹn dâng lên ngập tràn khóe mắt. Chàng gục đầu xuống miệng vạc, bờ vai khẽ rung lên trong nỗi bất lực khôn cùng.

Đang lúc Triết gục đầu bên vạc mật sôi sùng sục cặn bẩn, tiếng cười gằn the thé của chú Ba Khiêm bỗng vang lên sau lưng, xé toạc không gian ngột ngạt của xưởng lò — Hừ! Khéo cho cái danh chắt đích tôn giữ vạc của nhà trưởng!