Chương 14: Lòng Trắng Gom Cặn

Ngồi trên chiếc chõng tre mé hiên lò, cụ Chu Hoài Cảnh khẽ vuốt chòm râu bạc như cước, đôi tai lắng nghe từng nhịp thở dồn dập của đứa chắt đích tôn. Qua màng sương mờ đục của tuổi một trăm linh hai, cụ nhận ra dáng hình dong dỏng của Chu Vĩnh Triết đang đứng lặng bên vạc đồng, hai tay siết chặt cán muôi đồng dài ngoẵng. Khứu giác tinh tường giúp cụ ngửi thấy luồng khói xám khét lẹt bốc lên từ lớp váng bọt quánh đặc trên mặt vạc. Đó là lúc cặn vôi cùng tạp chất bắt đầu đông kết, chực chờ kéo ghìm mẻ mật non xuống đáy nếu người đứng vạc lúng túng buông xuôi.

Tiếng xì xào của dân làng An Hội phía sau lưng mỗi lúc một rộ lên, chen lẫn tiếng thở dài thườn thượt của mấy người chi thứ. Cụ Cảnh khẽ mỉm cười, vẻ điềm đạm ung dung như tảng đá phủ rêu bên bến sông mùa cạn. Cụ quay sang người con gái đang đứng túc trực bên sập gụ — Lành, con bưng liễn lòng trắng trứng gà lại đây cho cha.

Bà Chu Thị Lành đon đả “dạ” một tiếng thật dịu dàng. Đôi bàn chân thoăn thoắt của người đàn bà tuổi gần bảy mươi bước vào chái trong, lát sau đã bưng ra chiếc liễn sành tráng men da lươn. Trong liễn, lòng trắng của hàng chục quả trứng gà ta tươi mới lượm từ ổ sớm nay đã được đánh tan, sủi bọt trắng xóa tựa sóng đầu ghềnh, phảng phất mùi tanh dịu nhẹ của sản vật đồng quê.

Cụ Cảnh chống chiếc gậy tre già đứng dậy. Cụ bước từng bước chậm rãi nhưng vững chãi tới bên mép lò, dừng lại cách vạc đồng chừng hai gang tay. Hơi nóng hầm hập hắt vào vạt áo nhuộm củ nâu bạc màu sương gió, nhưng sắc mặt cụ không chút gợn sóng. Đưa mắt nhìn thằng Triết đang thấp thỏm toát mồ hôi trán, cụ cất giọng trầm ấm, đủ để đứa chắt và những người đứng quanh nghe rõ — Triết, con giữ vạc thì tâm phải vững như bàn thạch. Tro rơm nếp dẹp tan vị chua, gom cặn bẩn lại một mối, nhưng tro chỉ là kẻ mở lối. Muốn bứng tận gốc rễ cái dơ bẩn giấu kín dưới đáy sâu, phải cậy nhờ đến tấm lòng trắng trẻo, thuần hậu của đất trời.

Dứt lời, cụ đón lấy chiếc gáo dừa khô từ tay bà Lành, khẽ nghiêng người múc lưng gáo lòng trắng trứng gà sóng sánh. Đôi cánh tay cụ dẫu đã nổi đồi mồi thời gian nhưng từng cử động vẫn dẻo dai, chuẩn xác. Nhắm theo tiếng sôi lục bục tăm tắp nơi vành vạc, cụ Cảnh nhẹ nhàng nghiêng miệng gáo dừa, rưới từng vệt mỏng tang men theo mép vạc đồng, tạo thành một vòng tròn khép kín.

Dòng chất lỏng trong suốt vừa chạm vào mặt nước mật đang sôi trào liền phát ra những tiếng lách tách êm tai.

Dưới mắt cụ Cảnh, dù lớp sương mờ che khuất cảnh vật, cụ vẫn cảm nhận rành rọt biến chuyển diệu kỳ đang diễn ra dưới làn khói mỏng. Lòng trắng trứng gà tươi gặp nhiệt độ sôi của mật nóng lập tức bốc nở xốp mịn, bung ra tựa những dải mây trắng bềnh bồng. Dải mây ấy không hề hòa tan vào dòng mật, mà như tấm lưới mềm mại cuốn chặt lấy từng hạt bụi bẩn li ti cùng mảng vôi tạp chất xám xịt đang lềnh bềnh dưới đáy sâu, quấn quýt kết thành một khối váng dày cộm dạt dần lên mặt nước.

Cơn sôi tăm tắp khéo léo gom lớp váng xám đen co tròn lại giữa tâm vạc, tách biệt hoàn toàn với dòng mật đang trong dần bên dưới.

Thấy thời khắc đã chín muồi, cụ Cảnh buông gáo dừa, đón lấy chiếc muôi đồng gia truyền nơi tay chắt đích tôn. Cụ đặt bàn tay thô sần của mình lên mu bàn tay còn quấn vải trắng của Triết, cùng chàng nắm lấy thân muôi bằng gỗ mun nhẵn bóng qua bao đời. Giọng cụ chậm rãi, rủ rỉ như rót từng lời gan ruột — Con nhìn cho kỹ. Nghề nấu đường phèn kỵ nhất là thô bạo. Tay cầm muôi phải lướt nhẹ như lá tre rụng xuống hồ thu. Hạ mép muôi nghiêng nửa đốt ngón tay, lựa theo chiều xoáy của ngọn lửa mà hớt. Hớt lớp bọt xám này, tuyệt đối không để lòng muôi chìm sâu làm kinh động đến dòng mật thanh sạch đang lắng lại ở tầng dưới.

Cụ Cảnh nắn nhẹ cổ tay đứa chắt, làm mẫu một đường lia muôi điệu nghệ. Mép đồng sắc ngọt lướt trên mặt nước sôi, gom trọn mảng váng bọt xám ngoét trút gọn vào chiếc chậu sành lớn đặt ngay mé lò. Đoạn, cụ buông tay, lùi lại nửa bước, khẽ gật đầu:— Tự tay con làm đi. Mẻ đường của đời con, phải do chính bàn tay con gạn đục khơi trong.

Triết hít sâu một hơi, ánh mắt cương trực ánh lên ngọn lửa quyết tâm. Chàng chắt trẻ cẩn trọng hạ thấp trọng tâm, hai cánh tay rắn rỏi đưa chiếc muôi đồng lướt thoăn thoắt trên miệng vạc. Từng mảng bọt nhờn nhợt, xám xịt bị lòng muôi gom sạch, đều đặn trút ra chậu sành. Triết khéo léo lia muôi quanh mép vạc, không một giọt mật trong nào bị xáo trộn, cũng chẳng một mẩu cặn thừa nào kịp chìm ngược trở lại đáy lò.

Theo từng muôi bọt bẩn được vớt ra, luồng khói the khét chua loét ban nãy dần tan biến.

Thay vào đó, làn hơi ấm dịu dàng, ngào ngạt hương thơm mật mía de chín già bắt đầu cuộn trào, lan tỏa khắp chái bếp rồi bay bổng ra tận khoảng sân gạch rêu phong. Nước mật trong vạc đồng sau khi trút bỏ lớp áo dơ bẩn bỗng bừng sáng rực rỡ, ánh lên sắc vàng óng ả, trong suốt tựa khối hổ phách nghìn năm vừa được mài giũa. Từng đợt bọt tăm li ti nổi lên trong vắt, nổ lách tách như tiếng reo vui của sự sống vừa được hồi sinh từ tro tàn cặn bã.

Đứng bên mé sân, Lý trưởng Phan Đăng Khôi tròn xoe mắt nhìn vạc mật rồi buông chiếc quạt trúc xuống thắt lưng, hai tay vỗ bồm bộp đầy vẻ thán phục — Tuyệt diệu! Đúng là trăm nghe không bằng một thấy! Chỉ với nắm tro rơm và liễn lòng trắng trứng gà mà cụ Cố đã biến vạc mật non ủng phèn thành vàng ròng thế này. Tuyệt kỹ gia truyền của cụ Tiên chỉ họ Chu quả là bách nghệ đệ nhất xứ Quảng!

Đám đông dân làng An Hội ồ lên những tràng khen ngợi không ngớt. Mấy cụ già trong làng vuốt râu cười mãn nguyện, còn ông Chu Thúc Bản thì đứng lặng người, chiếc tẩu thuốc trên tay run rẩy suýt rơi xuống đất.

Cụ Cảnh khẽ mỉm cười, mắt cụ hướng về phía cột gỗ chái tây. Trong bóng râm u tối ấy, cụ thoáng thấy bóng người mặc áo the thâm đang lùi dần từng bước, run rẩy tựa hồ muốn lọt thỏm vào kẽ vách nứa. Đứa cháu nội dại dột của cụ ắt hẳn đang cồn cào ruột gan khi thấy cơ mưu đen tối bị bóc tách từng lớp dưới ánh mặt trời.

Lúc này, Triết đã lia những muôi bọt cuối cùng, cẩn thận gạn nốt phần váng cặn còn đọng lại sang chiếc chậu sành đặt dưới thềm gạch. Cụ Cảnh chống gậy bước lại gần, tính dặn chắt đem chậu cặn ra đổ ở bãi bồi sau rặng tre. Nhưng khi chiếc muôi đồng của Triết vừa gạn đến đáy chậu, tai cụ Cảnh bỗng nghe thấy tiếng lạo xạo bất thường, như có sỏi cát cọ vào lớp men da lươn.

Cánh mũi cụ Cố khẽ phập phồng rồi nhăn lại.

Không phải mùi tro rơm thanh mát, cũng chẳng phải mùi lòng trắng trứng chín tới. Từ đáy chiếc chậu sành bốc lên luồng hơi the nồng, hăng hắc xộc thẳng vào cánh mũi, mùi vị quen thuộc của thứ vôi sống chưa tôi kỹ.

Cụ Cảnh cúi thấp người nhìn xuống. Dưới lớp bọt xám xịt vừa bị gạn bớt, phơi bày ra rành rành một lớp bột trắng đục lợn cợn, quánh lại thành từng mảng dẻo quẹo bám chặt lấy đáy chậu mà không hề tan ra trong nước sôi. Đó không thể là tạp chất tự nhiên của mật mía non, mà chính là dấu vết không thể chối cãi của bàn tay kẻ gian đã cố tình rắc vôi tạp nhằm hủy hoại cơ nghiệp họ Chu.

Đôi lông mày bạc như mây trời của cụ Cố khẽ cau lại, ánh mắt trầm tĩnh bỗng ánh lên một tia nhìn sắc bén như ánh thép rèn trong lửa đỏ.