Chương 2: Mắt Lưới Đầu Tiên

Lồng ngực bé Mầm giật nảy lên từng hồi ngắt quãng, bọt mép xám sẫm trào ra khóe môi tím tái làm ướt một mảng đệm rễ cây khô khốc. Cụ Đào Thiện Bản quỳ sụp xuống, hai đầu gối già nua va mạnh lên nền đá ráp buốt nhưng cụ dường như chẳng hề bận tâm. Đôi bàn tay chằng chịt vết chai ghì chặt lấy bờ vai đang giật thót của đứa nhỏ, ngón tay run rẩy lau sạch lớp dịch nhớt quanh miệng con bé để thông đường thở.

— Lạc Hà, lấy khăn gai! Mau lên con!

Tiếng quát trầm khàn của cụ Bản kéo Lạc Hà bừng tỉnh khỏi cơn bàng hoàng. Cô bé vội lao tới góc hốc đá, chộp lấy mảnh giẻ dệt từ sợi gai xỉ rồi chạy ngược lại. Cụ Bản đón lấy chiếc khăn, nghiêng bình gốm nhỏ bên vách rót ra vài giọt nước lọc hiếm hoi còn sót lại từ ban sáng — thứ nước cụ đã chắt chiu qua ba lớp vải tro mịn, không dính váng dầu của Lò Xỉ Đen.

Cụ cẩn trọng áp mảnh khăn ẩm lạnh lên trán bé Mầm, rồi lại chấm nhẹ lên đôi môi nứt nẻ rớm máu. Hơi lạnh phảng phất như một liều thuốc xoa dịu cơn co giật kịch liệt. Con bé khẽ thở hắt ra một hơi yếu ớt, những thớ cơ co quắp dần giãn ra. Bàn tay nhỏ thó của con bé quờ quạng trong vô thức, lần tìm chiếc biđông hoa đồng nằm lăn lóc bên mép đá.

Cụ Bản nhặt chiếc biđông lên, ân cần đặt lại vào lòng đứa trẻ. Cảm nhận được bề mặt kim loại quen thuộc cùng ống nhộng chân không chứa hạt mầm cây keo bên trong, bé Mầm mới chịu chìm sâu vào giấc ngủ chập chờn, hàng mi cong vút vẫn còn đọng lại giọt nước mắt khô khét mùi bụi tro.

Đứng dậy sau một hồi nín thở, cụ Bản đưa tay áo quẹt mồ hôi rịn trên vầng trán nhăn nheo. Ánh nhìn của lão thợ già dừng lại trên khuôn mặt hốc hác của đứa nhỏ, nét xót xa hằn sâu nơi khóe mắt. Nước lò xỉ chứa đầy độc chì và lưu huỳnh đang gặm nhấm sự sống của lũ trẻ từng ngày. Nếu không có dòng nước trong lành thực sự, cơ thể mỏng manh kia sẽ chẳng thể cầm cự qua mùa khô hạn này.

Cụ quay sang Lạc Hà, giọng đanh lại nhưng ngập tràn vẻ kiên định — Lại đây với ông. Chúng ta không còn nhiều thời gian nữa đâu.

Lạc Hà bước lại gần chiếc khung cữ dệt bằng gỗ hóa thạch đặt sát vách sâu. Dưới ánh sáng vàng vọt le lói của ngọn đèn dầu tro cặn, cụ Bản mở chiếc bọc vải thô, cẩn thận lấy ra cuộn cước lõi titan bọc tơ tổng hợp óng ánh sắc xám bạc. Từng sợi cước mảnh mai tựa sợi tơ nhện nhưng dẻo dai khôn cùng, trượt êm ru qua kẽ tay sần sùi của cụ.

— Con nhìn kỹ sợi cước này, — Cụ Bản nâng sợi cước ngang tầm mắt Lạc Hà, chỉ vào những gờ nổi li ti mắt thường khó lòng phân biệt. — Đây là bài học của tự nhiên từ thời tiền thảm họa. Tám mươi năm trước, loài bọ cánh cứng trên sa mạc Namib xa xôi có thể gom sương giữa bão cát khô cháy nhờ lớp vỏ kỳ diệu. Trên sợi cước này cũng vậy: những mấu gai siêu nhỏ nhô lên là phần ưa nước, chúng sẽ bắt lấy từng hạt ẩm li ti trôi dạt trong gió đêm. Còn thân sợi trơn láng này kỵ nước hoàn toàn, giọt sương bám đủ nặng sẽ tự trượt lăn xuống máng hứng mà không bị giữ lại hay bốc hơi mất.

Lạc Hà mở to đôi mắt đen láy, ghé sát mặt nhìn ngắm thớ sợi kỳ lạ. Ngón tay dính đầy dầu mỡ của cô bé khẽ run rẩy khi chạm vào bề mặt mát lạnh — Thân sợi đẩy nước, còn đầu mấu lại hút nước... Làm sao con người có thể tạo ra thứ tinh xảo dường này hả ông?

— Đó là công sức của cả một thời đại đã qua, con ạ, — Cụ Bản mỉm cười trầm ngâm, ánh mắt lấp lánh niềm hoài niệm. — Máy móc có thể sụp đổ, thành phố có thể hóa tro tàn, nhưng quy luật của trời đất thì không bao giờ mất. Giờ là lúc đôi bàn tay chúng ta nối lại sợi dây sinh mệnh ấy.

Cụ cầm lấy con thoi gỗ bóng loáng, thoăn thoắt gá những sợi cước đầu tiên lên khung cữ nhỏ hình bán nguyệt. Động tác của cụ chuẩn xác đến kinh ngạc, từng nhịp đè, mũi móc nhịp nhàng như một vũ điệu quen thuộc suốt hơn một thế kỷ qua. Cụ kéo Lạc Hà ngồi xuống cạnh mình, trao con thoi vào tay cô bé — Giờ đến lượt con. Nhớ lấy, mắt lưới đón sương không được đan lỏng như lưới đánh cá, cũng không được dệt khít như vải che tro. Mắt lưới phải tạo thành hình quả trám đều tăm tắp, mỗi cạnh chỉ dài đúng ba milimét. Rộng quá thì gió lọt qua mang theo hơi ẩm biến mất; chật quá thì sương đọng thành mảng bít kín luồng khí đối lưu.Lạc Hà nuốt nước bọt, căng thẳng gật đầu. Cô bé cầm con thoi luồn qua giàn sợi dọc. Đôi bàn tay vốn quen bẻ sắt, siết ốc vít và gõ búa thô bạo của một thợ máy bỗng trở nên lóng ngóng trước những thớ cước mảnh như hơi thở. Cô bé sốt ruột giật mạnh một nhịp để kéo căng mắt dệt.

"Tách!"

Một tiếng động khẽ vang lên. Sợi cước mỏng manh đứt lìa, bật ngược vào mu bàn tay Lạc Hà để lại một vệt đỏ ửng.

— Cháu... cháu xin lỗi! Cháu lại làm hỏng rồi... — Lạc Hà rụt tay lại, cắn chặt môi, mắt đỏ hoe vì ân hận và bất lực. Cô bé nhìn xuống cuộn cước quý giá, hai bàn tay cáu bẩn siết chặt lấy gấu áo rách.

Cụ Bản không hề trách móc. Cụ đặt bàn tay ấm áp, thô ráp lên mu bàn tay nhỏ bé của đứa cháu gái, khẽ lắc đầu — Đừng nóng vội, Lạc Hà. Nghề dệt cước không dùng sức của cơ bắp, mà dùng sự tĩnh lặng của tâm hồn. Sợi cước này chịu được sức gió giật của hẻm núi, nhưng lại không chịu được sự vội vàng. Con thở đều lại xem nào. Khi luồn con thoi, con phải lắng nghe nhịp thở của chính mình. Mỗi mắt lưới con thắt lại không đơn thuần là một nút chỉ, mà là một chiếc nôi giữ lấy sự sống cho đàn em của con, cho bé Mầm, cho tất cả những ai đang khát cháy ngoài kia.

Lời nói trầm ấm, bao dung của lão thợ già như dòng nước mát tưới vào ngọn lửa nôn nóng trong lòng cô bé. Lạc Hà hít một hơi thật sâu, cảm nhận mùi tro lạnh pha lẫn mùi dầu mỡ quen thuộc, rồi chậm rãi thở ra. Cô bé cầm lại con thoi, đón lấy mối cước mới mà cụ Bản vừa tỉ mẩn nối lại bằng một gút thắt nano tinh xảo.

Lần này, từng ngón tay Lạc Hà lướt đi cẩn trọng hơn. Cụ Bản ngồi sát bên cạnh, khẽ khàng nâng cổ tay cô bé điều chỉnh từng góc nghiêng, hướng dẫn từng nhịp luồn sợi, gạt cữ. Dưới ánh sáng vàng le lói, hai bóng người một già một trẻ in đậm lên vách đá sa thạch đỏ. Tiếng con thoi va chạm lách cách đều đặn, nhịp nhàng xua tan đi sự im lìm ngột ngạt của bóng đêm.

Thời gian chầm chậm trôi qua. Từng mắt lưới hình quả trám tinh vi dần thành hình, đan kết chặt chẽ vào nhau. Khi bấc đèn dầu tro lụi dần chỉ còn đốm than đỏ hồng, một mảng lưới thử nghiệm bằng cước vi mô vừa vặn bằng bàn tay đã nằm gọn gàng trên chiếc khung bán nguyệt. Những mắt lưới li ti phản chiếu ánh sáng lấp lánh như một mảnh vảy cá bằng bạc giữa tro tàn.

Lạc Hà ngắm nhìn thành quả đầu tiên trong đời mình, bờ môi khô khốc khẽ nở một nụ cười rạng rỡ.

Cụ Bản đưa tay đỡ lấy tấm khung cữ nhỏ. Cụ chậm rãi chống gậy gỗ hóa thạch đứng dậy, bước từng bước vững chãi ra mép vòm hang, nơi có một khe nứt hẹp thông thẳng ra hẻm núi sâu. Gió khuya từ đáy vực lùa qua khe đá rít lên từng hồi buốt giá, mang theo những hạt bụi cát silica lơ lửng trong không trung.

Cụ nheo đôi mắt già nua nhìn xuyên qua màn đêm u tối của rặng núi Tro Tàn, giơ cao mảnh lưới thử nghiệm chắn ngang luồng gió lạnh thốc vào. Tấm lưới cước mỏng rung lên khe khẽ, đón lấy những ngọn gió khô rát đầu tiên.

Cụ Bản quay đầu nhìn Lạc Hà, giọng nói trầm tĩnh mà rực sáng niềm tin — Lưới đã thành hình rồi. Chuẩn bị dây thừng và móc neo đi con, tàn canh đêm nay khi gió đổi chiều, hai ông cháu mình sẽ lên gờ đá thử vận may với bầu trời.