Chương 4: Từng Thớ Cơ đất Sét

Ông Vạn Đình Khang đặt nhẹ hai bàn tay lên mép bàn xoay gỗ thông, chầm chậm xoay khối sọ thạch cao nửa vòng. Khối thạch cao trắng muốt dừng lại dưới nguồn sáng dịu mát từ khung cửa sổ hướng bắc, phơi bày từng đường rãnh giải phẫu sắc nét không tì vết. Bên cạnh giá đỡ, hộp dụng cụ bằng gỗ hương mở sẵn, để lộ những cọc cao su hình trụ nhỏ li ti được cắt gọt chuẩn xác và chiếc thước kẹp cơ học mạ crom sáng bóng.

“Bác sĩ Chi, giúp tôi giữ bảng chỉ số,” ông Khang cất giọng trầm ấm, mắt vẫn không rời vòm sọ thạch cao.

Lan Chi nhanh nhẹn bước lên, trải phẳng tờ biểu đồ nhân trắc học mô mềm của nam giới người Việt trưởng thành lên góc bàn. Đứng phía đối diện, Hoài Nam khoanh tay trước ngực, ánh mắt dõi theo từng động tác của người thầy với vẻ trang nghiêm khác thường.

Ông Khang nâng cặp kính lão, dùng kẹp gắp lấy chiếc cọc cao su màu đen đầu tiên. Chấm đầu que tre vào giọt keo sinh học siêu nhỏ, ông cẩn trọng định vị chiếc cọc lên điểm Glabella — chính giữa hai cung mày. Chiếc thước kẹp trượt nhẹ, vạch chia dừng đúng con số sáu milimét. Tiếp đó là điểm Nasion tại gốc mũi với chiều dài năm phẩy hai milimét. Từng cọc định vị lần lượt được cắm chắc chắn vào hai mươi mốt mốc giải phẫu tiêu chuẩn: từ gờ ổ mắt, đỉnh gò má, gai mũi trước cho đến điểm Pogonion nơi đỉnh cằm và Gnathion dưới đáy xương hàm.

Mỗi chiếc cọc nhô lên tựa như một mầm sống vừa đâm chồi trên nền thạch cao trắng toát. Nhìn hàng cọc cao su nhấp nhô theo từng độ dày khác nhau, Lan Chi không giấu được sự thán phục “Bác Khang cắm cọc chuẩn xác đến từng phần mười milimét mà không cần đo lại lần hai.”

Ông Khang khẽ mỉm cười, ánh mắt chan chứa sự điềm tĩnh của người đã đi qua nửa thế kỷ thực nghiệm “Khoa học nhân trắc không cho phép dung sai do cảm tính, cháu à. Mỗi milimét mô mềm này là kết tinh từ hàng nghìn mẫu đo xương thịt của đồng bào ta. Người Việt vóc dáng tầm trung, độ dày mô vùng gò má và góc hàm luôn có tỷ lệ đặc thù, chỉ cần lệch nửa milimét là thần thái của người đã khuất sẽ biến sang một người xa lạ.”

Sau khi cọc mốc thứ hai mươi mốt đã yên vị vững vàng, ông Khang mở chiếc hộp thiếc đựng đất sét y khoa Plastilina. Khối đất sét màu nâu ấm tỏa ra mùi sáp ong và dầu khoáng thoang thoảng. Đôi bàn tay gân guốc, chai sần của ông ngắt từng mẩu đất nhỏ, chậm rãi nhào nặn giữa các ngón tay. Hơi ấm từ lòng bàn tay người nghệ sĩ già dần làm khối đất dẻo quánh, mềm mại như những thớ thịt thật sự.

“Thầy sẽ đắp từ lớp cơ sâu nhất trước đúng không thầy?” Hoài Nam khẽ hỏi, bước chân vô thức tiến sát mép bàn.

“Phải,” ông Khang gật đầu, ngón tay cái bắt đầu miết một dải đất mỏng hình cánh quạt vào vùng hố thái dương hai bên vòm sọ. “Nhiều người lầm tưởng phục dựng khuôn mặt là trét đất lên sọ rồi gọt giũa cho giống một bức chân dung. Nhưng bản chất của nhân dạng nằm ở cơ chế vận động cơ học bên dưới. Nếu không hiểu hướng đi của từng bó cơ nhai, cơ mặt sẽ đờ đẫn, vô hồn như một chiếc mặt nạ.”Dưới bàn tay khéo léo của ông Khang, cơ thái dương dần trải rộng từ đường cong thái dương trên vòm sọ, luồn qua phía sau cung gò má để bám chắc vào mỏm vẹt xương hàm dưới. Tiếp đó, ông nặn hai dải đất sét dày dặn, hình chữ nhật để tạo hình cơ cắn—bó cơ chủ lực chi phối lực nhai của con người.

Dải cơ cắn bên phải được ông miết thẳng thớm từ bờ dưới cung gò má xuống góc hàm. Nhưng khi chuyển sang phía bên trái, động tác của ông Khang bỗng chậm lại. Ông cúi thấp người, ánh mắt sắc bén dừng lại nơi khối gồ can xương thạch cao—vết tích của vụ chấn thương cũ xảy ra ba đến năm năm trước ngày nạn nhân tử vong.

“Cháu nhìn kỹ chỗ gờ bám này,” ông Khang khẽ nghiêng đầu gọi Lan Chi lại gần. “Khi góc hàm trái từng bị gãy và liền xương lệch nhẹ, bao khớp và diện bám của cơ cắn tại đây buộc phải thích nghi để bù trừ lực co kéo. Người này khi sống chắc chắn đã nhai lệch sang bên phải trong suốt thời gian điều trị chấn thương, khiến thớ cơ cắn bên trái thoái triển nhẹ ở phần nông nhưng lại dày cộm lên ở phần sâu bám quanh khối can xương.”

Bằng đầu dao trổ bằng gỗ mun, ông Khang tỉ mỉ khắc từng đường vân mô phỏng thớ sợi sinh học, đắp thêm một lớp đất sét nhỏ bao bọc quanh mấu can xương rồi khéo léo vuốt liền vào góc hàm. Vết gồ nhỏ đặc thù thời trai trẻ của người xấu số dần ẩn hiện tự nhiên dưới lớp cơ, không hề gượng gạo hay lồi lõm dị dạng.

Nhìn ánh mắt chăm chú của Hoài Nam và Lan Chi, ông Khang thấu hiểu niềm xúc cảm đang dâng lên trong lòng hai người trẻ tuổi. Từng chi tiết giải phẫu học tưởng chừng khô khốc dưới bàn tay của người làm nghề bỗng hóa thành một câu chuyện đời sống động, kể lại những năm tháng nhọc nhằn mà người thanh niên kia từng trải qua.

Không dừng lại nghỉ tay, ông Khang tiếp tục nặn những sợi đất sét mảnh dẻ để tạo hình các nhóm cơ quanh miệng. Cơ vòng miệng được đắp theo hình elip đồng tâm bao quanh cung răng thạch cao, nơi một số răng cửa hàm trên đã khuyết rụng do va đập thủy lực. Ông căn cứ vào độ nhô của xương ổ răng và bờ huyệt răng còn sót lại để xác định độ vồng của khóe môi.

“Gờ xương ổ răng của cậu ấy rất chắc chắn, chứng tỏ lúc sinh thời cơ môi phát triển tốt,” ông Khang vừa nói vừa dùng bay dẹt miết nhẹ hai thớ cơ hạ góc miệng hình tam giác, kéo từ khóe mép chạy chéo xuống bờ dưới xương hàm. “Người này có khuôn cằm vuông vức, đường viền hàm dưới góc cạnh và đanh thép. Đó là cấu trúc khuôn mặt của một người quen dãi dầu sương gió, làm việc thực địa với tinh thần kiên nghị.”

Từng thớ đất sét nối tiếp nhau bám riết vào khung sọ thạch cao. Cơ nâng môi trên, cơ gò má lớn và cơ cười lần lượt thành hình theo đúng phương hướng sinh học, đan xen khít khao vào nhau, phủ dần lên những cọc cao su mốc định vị. Khối sọ trắng lạnh lẽo ban đầu giờ đây đã được khoác lên tấm áo cơ bắp màu nâu ấm, phập phồng sức sống tiềm tàng.

Bên ngoài cửa kính, ráng chiều Cầu Đất dần tắt lịm, nhường chỗ cho màn sương lạnh buốt đặc trưng của miền cao nguyên tràn xuống bao phủ triền đồi chè. Hoài Nam bước tới góc phòng, với tay bật công tắc chiếc đèn bàn sợi đốt. Ánh sáng vàng ấm áp tỏa xuống, rọi rõ từng thớ cơ đất sét vừa định hình trên bàn xoay.

Lớp cơ mặt cơ bản đã hoàn tất. Trên nền thạch cao vô tri, đường nét của một người đàn ông trưởng thành, khoảng ngoài ba mươi tuổi, với quai hàm vuông vức cương nghị và dấu ấn lao động thực địa gian truân đã bắt đầu lộ diện rõ ràng giữa không gian tĩnh mịch của gian xưởng.

Ông Khang đặt thanh gạt gỗ xuống bàn, ngắm nhìn khuôn mặt đang thành hình trong ánh đèn vàng, khẽ thở dài một tiếng thật nhẹ. Người nằm dưới đáy hồ sâu bảy năm đang từng bước tìm lại hình hài của chính mình.