Chương 5: Ánh Nhìn Thức Tỉnh

Ông Vạn Đình Khang khẽ ngả lưng vào chiếc ghế tựa bằng gỗ thông, buông một tiếng thở dài thật nhẹ để giải tỏa cơn mỏi nhừ nơi đốt sống cổ. Ánh đèn bàn sợi đốt tỏa ra một vầng sáng vàng ấm, rọi rõ khối thạch cao vừa được phủ kín các lớp cơ sâu. Từng dải đất sét Plastilina màu nâu đất đã ôm khít lấy khung xương giả lập, nhưng khuôn mặt trên bàn xoay vẫn chỉ là một khối cơ bắp tr*n tr**, chưa có hồn cốt và ánh nhìn.

Thấy thầy dừng tay, Hoài Nam tiến sát mép bàn, cẩn trọng đặt xuống một tách trà atisô nóng hổi “Thầy uống ngụm trà cho ấm, nghỉ tay một chút đã ạ.”

Ông Khang đón lấy tách trà, hai bàn tay gân guốc áp vào thân gốm mộc để xua đi cái buốt lạnh của màn sương Cầu Đất đang tràn qua khe cửa. Ông nhấp một ngụm nhỏ, vị ngọt thanh đắng nhẹ thấm vào đầu lưỡi làm dịu đi cảm giác khô rát nơi cổ họng. Mắt ông vẫn không rời khối thạch cao trên bàn xoay.

“Nghề này không vội được, cậu Nam à,” ông Khang đặt tách trà xuống đĩa lót, giọng trầm và đĩnh đạc. “Cơ bắp mới là cái khung chịu lực. Muốn đánh thức một con người đã nằm dưới đáy bùn suốt bảy năm, chúng ta phải trả lại cho cậu ấy đôi mắt và thần thái biểu cảm.”

Nói rồi, ông đứng dậy, mở chiếc hộp gỗ gõ đỏ đặt trên giá dụng cụ bên cạnh. Trong lớp lót nhung mềm mại là hai bán cầu thạch cao màu trắng ngà, bề mặt được mài nhẵn bóng, chính giữa có khắc một vòng tròn nhỏ mô phỏng đồng tử.

Ông Khang đeo găng tay mới, cẩn thận nâng từng khối cầu lên trước ánh mắt chăm chú của Lan Chi và Hoài Nam “Định vị nhãn cầu là bước quyết định hướng nhìn và trục biểu cảm của toàn bộ khuôn mặt,” ông Khang vừa giải thích vừa cầm thước kẹp kim loại đo khoảng cách từ đáy hốc mắt thạch cao ra bờ ngoài. “Trong giải phẫu sọ, chúng ta có một mốc vô cùng quan trọng: củ mí Whitnall — mấu xương nhỏ nằm ở thành ngoài ổ mắt, cách bờ trên khoảng mười một milimét. Đây là điểm bám của dây chằng mi ngoài và cơ nâng mi trên.”

Bằng sự chuẩn xác đã tôi luyện suốt nửa thế kỷ, ông Khang chấm một lượng nhỏ sáp dính vào cuống nhãn cầu, từ từ đưa khối thạch cao tròn vào hốc mắt trái của bản sao sọ. Đầu ngón tay ông xoay nhẹ, căn chỉnh sao cho trục thị giác hướng thẳng về phía trước, độ nhô của giác mạc không vượt quá đường thẳng nối giữa bờ trên và bờ dưới gờ xương ổ mắt — chuẩn xác theo chỉ số nhân trắc học của nam giới người Việt.

Khi nhãn cầu thứ hai được cố định vững chắc vào hốc mắt phải, hai đốm trắng ngà lập tức nhìn thẳng ra không gian. Khối sọ vô tri dường như vừa lóe lên một tia sinh khí đầu tiên.

Lan Chi ghé mắt nhìn ngang cung gò má, khẽ thốt lên “Độ lồi của mắt người này rất vừa phải, hốc mắt sâu và gờ trên hơi gồ nhẹ.”

“Đúng vậy,” ông Khang gật đầu. “Đó là cấu trúc của một người quen quan sát tỉ mỉ, ánh mắt luôn có sự tập trung cao độ.”

Không để nhịp làm việc ngắt quãng, ông Khang cầm thanh bay dẹt, lấy một mẩu đất sét Plastilina ấm mềm vê thành hai dải mỏng hình bán nguyệt. Bằng những nhát miết nhẹ nhàng nhưng dứt khoát, ông đắp viền mi trên phủ nhẹ lên một phần ba trên của nhãn cầu thạch cao, rồi tiếp tục tạo hình mi dưới khép lại ở khóe mắt trong.

“Bây giờ đến mũi,” ông Khang nói, ánh mắt chuyển xuống khoảng trống trung tâm khuôn mặt.

Trên khối sọ thạch cao, lỗ lê — khoảng hở hình quả lê của khoang mũi — lộ rõ bờ xương sắc nét. Ông Khang dùng ngón trỏ sờ nhẹ vào mỏm gai mũi trước nhô ra ở chân vách ngăn:“Cấu trúc cánh mũi của người Việt chịu sự chi phối chặt chẽ bởi độ mở của lỗ lê và độ vươn của gai mũi trước. Độ rộng tối đa của cánh mũi thông thường sẽ bằng chiều rộng của lỗ lê cộng thêm khoảng năm đến sáu milimét độ dày của mô mềm hai bên. Mũi của cậu ấy không tẹt, sống mũi thẳng và dốc đều từ điểm Nasion.”

Đôi bàn tay chai sần của người nghệ nhân già lại thoăn thoắt chuyển động. Ông vê hai dải đất dẹp mô phỏng sụn cánh mũi lớn, miết chặt vào chân lỗ lê, rồi dùng dao trổ gỗ mun vuốt cong đường viền cánh mũi. Từng thớ đất sét dẻo quánh dưới lực ép cơ học mềm mại dần biến thành hai cánh mũi thon gọn, nở nang vừa phải nhưng vững chãi, ôm lấy hai lỗ mũi hình hạt chanh kín đáo.

Bước sang tạo hình bờ môi, sự nghiêm cẩn trên gương mặt ông Khang càng hiện rõ. Dựa trên độ vồng của cung răng thạch cao và độ dày của cơ vòng miệng đã đắp ở giai đoạn trước, ông nặn dải đất tạo viền môi trên với rãnh nhân trung sâu và cung Cupid uốn lượn sắc sảo. Bờ môi dưới dày dặn, khép kín vào môi trên, hai khóe mép hơi trễ nhẹ do cơ chế bù trừ lực co kéo từ góc hàm trái.

“Cậu ấy có khuôn miệng kín đáo,” ông Khang trầm ngâm, đầu dao trổ khẽ lướt qua mép môi để tạo một nếp gấp biểu cảm tự nhiên. “Người có khuôn miệng này thường rất kiệm lời, một khi đã hứa điều gì thì sẽ cắn răng làm cho bằng được.”

Tiếp đó, ông nắn đường chân mày. Hai dải đất sét sẫm màu được vuốt xuôi theo cung mày, hơi nhíu lại ở phần đầu mày sát gốc mũi — dáng vẻ đặc trưng của một người trí thức luôn trăn trở trước những bài toán hóc búa trên bản vẽ kỹ thuật.

Khi các chi tiết biểu cảm đã định vị chuẩn xác, ông Khang bắt đầu công đoạn phủ da.

Những miếng đất sét Plastilina được cán mỏng bằng con lăn gỗ, phẳng mịn và mềm dẻo. Ông Khang nhẹ nhàng đặt từng mảng đất lên trán, má, cằm và thái dương, miết đều để kết nối các khối cơ bên dưới. Dưới sự chuyển dịch nhịp nhàng của các đầu ngón tay, từng chiếc cọc cao su mốc mô mềm lần lượt chìm sâu và biến mất hoàn toàn dưới lớp da đất sét mịn màng. Cọc Glabella giữa hai cung mày, cọc Nasion nơi gốc mũi, rồi các cọc ở gò má, góc hàm... tất cả trở thành những điểm neo vô hình bên trong khối thịt da nhân tạo.

Thời gian lặng lẽ trôi qua theo từng nhịp miết của bàn tay ông Khang. Đêm Cầu Đất trôi dần về sáng, rồi ánh ban mai nhường chỗ cho buổi chiều tà của ngày mới mà dường như không ai trong xưởng để ý đến sự chuyển dời của đất trời. Cả Hoài Nam và Lan Chi đều nín thở túc trực bên mép bàn, mục kích sự sống đang từng milimét trở về trên bức tượng.

Cuối cùng, ông Khang cầm miếng m*t biển ẩm, nhúng nhẹ vào nước ấm rồi cẩn trọng vuốt phẳng lớp đất sét cuối cùng ở vùng gò má. Động tác của ông mượt mà như một cái v**t v* che chở. Lớp đất sét phẳng lì, nối liền gò má thanh tú xuống đường viền quai hàm vuông vức chữ điền.

Nơi góc hàm dưới bên trái, khối gồ can xương cũ gợn lên một vết gờ tự nhiên dưới lớp da đất sét — dấu ấn độc nhất vô nhị của người kỹ sư trẻ từng trải qua tai nạn thời sinh viên, không thể trộn lẫn với bất kỳ ai trên cõi đời này.

Bức tượng đất sét trên bàn xoay đã hoàn thiện trọn vẹn.

Trước mắt ba người là diện mạo của một nam thanh niên khoảng ngoài ba mươi tuổi. Gương mặt chữ điền cương nghị, vầng trán cao rộng toát lên vẻ thông tuệ của người làm kỹ thuật, sống mũi thẳng thanh thoát và khóe môi đanh thép nhưng ẩn chứa sự ấm áp, nhẫn nại. Đó không còn là một hộp sọ vô danh bị vùi dập dưới bùn kiềm, mà là một nhân vị trọn vẹn, mang đầy đủ phẩm giá và sự sống.

Đúng lúc ấy, ánh hoàng hôn từ phía tây đồi chè Cầu Đất đỏ rực chiếu xiên qua khung cửa kính hướng bắc. Vệt nắng chiều tà màu huyết dụ quét ngang gian xưởng gỗ, rải một vầng sáng rực rỡ lên khuôn mặt bằng đất sét Plastilina.

Dưới ánh tà dương rực rỡ, hai nhãn cầu thạch cao trắng ngà như bừng tỉnh khỏi giấc ngủ dài bảy năm. Ánh mắt từ bức tượng không hề mang vẻ u uất hay oán hờn, mà sáng ngời, cương trực, nhìn thẳng tắp vào hai thầy trò ông Khang và Hoài Nam.

Vết gồ can xương nơi góc hàm trái in một vệt bóng mờ sắc nét xuống bờ cổ tượng. Trong sự tĩnh lặng tuyệt đối của buổi chiều cao nguyên, ánh nhìn ấy dội vào lòng người sống một cảm giác chấn động mãnh liệt — như một lời thỉnh cầu đanh thép, đòi lại danh dự và sự thật sau bảy năm ròng bị vùi dập dưới đáy hồ sâu.