Chương 9: Tiết Xử Thử Qua Nước Tro Dẹp Rệp

Cụ Bì Thục Oanh chậm rãi đặt chiếc bát sành da lươn xuống góc manh rơm, khẽ mỉm cười nhìn Thu Trạch đang chìa chiếc bát không về phía Thu Mạch để xin thêm nửa gáo nước chè ấm. Tiếng cười đùa giòn giã của mấy đứa nhỏ rộn rã bên bờ mương, làm vơi đi phần nào nét nhọc nhằn hằn trên vầng trán đen sạm của hai người con trai.

“Uống xong bát nước này, cả nhà nghỉ ngơi một lát rồi về ăn cơm chiều,” cụ Oanh cất giọng trầm ấm, dặn dò: “Trời sụp tối nhanh lắm, gió núi bắt đầu trở ngọn rồi.”

Những ngày êm ả sau buổi cắm giàn tre cứ thế lặng lẽ trôi đi. Tiết trời chuyển mình từ Xử Thử rồi dần bước sang Bạch Lộ. Những cơn mưa rào mùa hạ đã dứt hẳn, nhường chỗ cho những buổi sớm mai giăng mắc lớp sương mờ lành lạnh. Mỗi tinh mơ, khi bước chân ra bậu cửa đất nện, cụ Oanh đều ngẩng đầu nhìn về rặng núi phía xa xăm. Sương sớm đọng trên từng ngọn cỏ may ven đường ngày một nặng hạt, từng giọt tròn vo lạnh buốt báo hiệu luồng khí lạnh phương Bắc đang ngấm ngầm tích tụ, chỉ chực tràn xuống thung lũng sông Lạc Thủy.

Sáng sớm hôm ấy, khi cụ Oanh chống gậy trúc bước ra bờ năm mẫu ruộng, mắt cụ bỗng khựng lại. Giữa bạt ngàn sắc xanh mướt mát, một vài luống đậu ở mé gò cao có dấu hiệu hơi rũ ngọn. Cụ Oanh bước nhanh tới mé rãnh cày, cẩn thận nâng một phiến lá non lên ngắm nghía. Quả nhiên, ở mặt dưới cuống lá, từng đám li ti màu tro xám đang ken đặc bám chặt lấy gân non.

Đó là rệp muội đầu mùa. Ẩm độ giao mùa giữa nắng hanh và sương lạnh ban đêm tăng cao chính là thời điểm giống sâu rệp này hoành hành ác liệt nhất. Chúng cắm vòi hút kiệt nhựa sống, làm lá quăn queo, chồi hoa sắp nhú sẽ bị thui chột ngay từ trong trứng nước.

Bì Nhị Hòa từ đằng xa gánh đôi thùng nước tưới bước tới, vừa nhìn thấy vạt lá rũ liền buông rơi đòn gánh, hốt hoảng kêu lên “Mẹ ơi! Sao rệp muội ở đâu bỗng kéo về đặc kịt thế này? Mới chiều qua con thăm ruộng vẫn còn mơn mởn cơ mà! Đám sâu này mà lan ra khắp năm mẫu thì hỏng hết hoa đợt đầu mất!”

Đại Lực cùng hai đứa nhỏ Thu Mạch, Thu Trạch nghe tiếng thảng thốt cũng vội vã ùa tới, mặt ai nấy đều tái mét. Thu Mạch xót xa sờ vào mép lá quăn “Bà nội ơi, có phải bọn người của Hồng Lạc Các lại giở trò gì ám hại ruộng nhà mình không bà?”

Cụ Oanh điềm tĩnh lắc đầu, đưa ngón tay gầy guộc miết nhẹ lớp rệp muội bết dính, giọng cụ rành rọt xua tan mối hoang mang đang dấy lên trong lòng con cháu “Không phải người làm hại đâu, đây là lẽ thường của thời tiết. Trời chuyển từ Xử Thử sang Bạch Lộ, ngày hanh đêm ẩm, rệp muội non tự sinh ra từ khí ẩm đất trời. Đừng cuống lên. Lũ sâu rệp này sợ vị đắng chát và hơi nồng của tro ấm. Mau theo mẹ về nhà, bách nghệ nông gia có cách trị dứt chúng mà không cần đụng đến thứ bột linh dược độc hại nào cả.”

Nghe lời mẹ già chắc như đinh đóng cột, cả nhà tức tốc quay về khoảng sân đất nện. Cụ Oanh ngồi ngay ngắn bên thềm hiên, bắt đầu phân công rành mạch từng việc theo bí kíp cổ truyền:“Đại Lực, Nhị Hòa, hai đứa cầm liềm ra rặng xoan già sau vườn, chặt cho mẹ ba gùi lá xoan tươi bánh tẻ. Chọn cành nhiều lá đậm màu, nhựa đắng mới nồng. Thu Mạch, Thu Trạch, hai đứa lấy chày cối đá ra rửa sạch, hễ bác cả với chú mang lá về là vặt cuống, giã thật nát cho mẹ.”

Cụ Oanh quay vào gian chái bếp, tự tay xúc từng xẻng tro bếp củi xoan mịn màng đổ vào chiếc vại sành lớn. Tro bếp nấu củi xoan đượm tính ấm nồng, lại thêm tro trấu ủ kỹ, hòa cùng nước giếng trong vừa đun sủi tăm. Cụ Oanh cầm chiếc gậy tre khuấy đều tay theo một chiều cho tro tan hết, tỏa ra một làn khói ngai ngái nồng đượm quen thuộc của đất đồng.

Chẳng mấy chốc, ngoài sân đã rộn lên tiếng chày giã thậm thịch. Thu Mạch và Thu Trạch mồ hôi nhễ nhại, hai cánh tay thoăn thoắt giã từng cối lá xoan tươi ngập tràn nhựa xanh thẫm, bốc lên mùi đắng ngắt xộc thẳng vào sống mũi.

“Nhựa xoan đắng cay thế này thì rệp muội nào chịu cho thấu!” Thu Trạch quẹt giọt mồ hôi rịn trên trán, cười toe toét nhìn chị họ.

Khi nước tro trong vại sành đã lắng cặn và nguội bớt, cụ Oanh sai Nhị Hòa đem tấm vải màn sạch căng ngang miệng chum, trút nước lá xoan giã nát hòa chung với nước tro trong rồi lọc thật kỹ. Thứ nước thuốc pha chế theo thuật điền viên có màu xanh sẫm sóng sánh, đượm nồng vị đắng chát của lá xoan và hơi ấm gắt của tro bếp.

“Đại Lực, Nhị Hòa, đổ nước vào bình phun sương rồi gánh ra đồng,” cụ Oanh cẩn thận dặn dò: “Phun sương thật mịn, nhằm thẳng vào mặt dưới cuống lá non mà lướt nhẹ tay. Đừng phun đẫm quá kẻo xót mầm non, chỉ cần lớp sương mỏng bám đều là lũ rệp tự khắc ngộp thở mà rụng sạch.”

Suốt hai ngày ròng rã, cả gia đình họ Bì miệt mài chạy đua với thời gian. Thu Mạch cùng Thu Trạch túc trực bên cối đá giã lá xoan không ngơi nghỉ, hai bàn tay nhuốm màu xanh của nhựa cây. Đại Lực và Nhị Hòa lưng đeo bình gùi đan bằng tre kín nước, nhẫn nại đi dọc từng luống cày, cúi sát người phun từng làn sương nước tro phủ kín từng bụi đậu non dưới sự giám sát tỉ mỉ của cụ Oanh.

Đến sáng ngày thứ ba, khi vầng thái dương vừa ló rạng xua tan màn sương sớm, cụ Oanh chống gậy bước ra đầu bờ ruộng. Nhị Hòa cùng Thu Mạch nín thở cúi xuống lật từng phiến lá non.

“Rụng hết rồi! Sạch bóng không còn một con rệp nào nữa u ơi!” Nhị Hòa reo to, giọng run lên vì mừng rỡ.

Dưới mặt đất tơi xốp, xác rệp muội màu xám chết khô rơi lả tả như những hạt cát mịn, bị lớp mùn rơm rạ nuốt trọn làm chất bồi bổ cho đất. Những ngọn đậu không hề bị tổn thương hay cháy sém, từng chùm nụ hoa tím biếc đầu tiên vẫn an nhiên e ấp nép sau nách lá, chuẩn bị bung nở đón tiết khí mới.

Lá đậu sau trận nước tro xoan trở nên dày dặn, bóng bẩy khác thường, lớp lông tơ mịn màng trên phiến lá óng ánh rực rỡ dưới nắng mai như một tấm áo giáp kiên cường, sẵn sàng đương đầu với mọi gió rét nơi non ngàn.