Chương 19: Hạt Giống Cổ Truyền Trao Tay Cháu

Nghe lời bà dặn, Thu Mạch và Thu Trạch vội vã lau khô hai bàn tay vào mép tạp dề rồi khép nép bước qua tấm rèm cói vào gian buồng trong.

Gian buồng nhỏ đơn sơ ấm sực hơi người, mùi vách đất hòa cùng hương đậu chín thơm lừng ngấm sâu vào từng thớ gỗ. Ngọn đèn dầu lạc đặt giữa chiếc chõng tre tỏa ra ánh sáng vàng dịu dàng, soi rõ chiếc hũ sành da lươn cổ kính đặt trang trọng trên mặt bàn mộc. Cụ Bì Thục Oanh ngồi tựa lưng vào mép chõng, ánh mắt đôn hậu ngước nhìn hai đứa cháu nội.

Bên cạnh chiếc hũ sành là một chiếc nia tre nhỏ đựng đầy những hạt Cửu Tiết Hoàng Đậu vừa thu hoạch ban sáng. Từng hạt đậu tròn căng mây mẩy, bóng bẩy như những viên ngọc thô chắt chiu từ bùn đất quê hương.

Cụ Oanh đưa tay vẫy nhẹ hai đứa trẻ lại gần, khẽ bảo “Lại đây với bà. Đêm nay, ba bà cháu ta cùng chọn lấy những hạt đậu đầu dòng tinh túy nhất để lưu lại cho đời sau.”

Thu Mạch ngoan ngoãn ngồi xuống bên mép chõng, đôi tay thon nhỏ thoăn thoắt nhặt từng hạt đậu đặt lên lòng bàn tay xem xét. Thu Trạch cũng lăng xăng kéo chiếc ghế đẩu lại gần, mắt sáng ngời chăm chú soi từng hạt dưới ánh đèn dầu.

“Nội xem hạt này này,” Thu Trạch chìa ra một hạt đậu to tròn, vỏ vàng óng ánh, “vỏ đanh chắc, không một vết sâu róm cắn, mầm ngủ giấu sâu dưới rốn hạt, đúng là hạt quý!”

Cụ Oanh gật đầu tán thưởng, khóe mắt nhăn nheo ánh lên niềm vui “Trạch nhi tinh mắt lắm. Hạt giống là gốc của mùa màng. Hạt có tròn mẩy, đanh vỏ thì khi chôn sâu dưới đất thịt mùa đông mới không sợ úng thối, sang xuân gặp mưa rào mới bung mầm khỏe khoắn.”

Cả ba bà cháu tỉ mỉ nhặt từng hạt. Hạt nào sứt mẻ hay méo mó đều gạt riêng ra mép nia, chỉ giữ lại đúng những hạt chín đốt đẫy đà, nặng trĩu tay. Khi chiếc nia tre chỉ còn lại một vốc đậu vàng rực rỡ, cụ Oanh thong thả với tay nâng chiếc hũ sành da lươn lên. Chiếc hũ này đã nằm sâu ba thước dưới chân tường đất suốt bao năm tháng dãi dầu, hôm nay lại sạch bóng sau khi được lau khô bằng khăn vải mộc.

Cụ Oanh đặt chiếc hũ sành vào đôi bàn tay nhỏ nhắn của Thu Mạch, giọng cụ trầm ấm mà trang nghiêm “Mạch nhi, cháu là cháu gái lớn của nhà họ Bì. Suốt mùa vụ qua, từ lúc đào đất dưới chân tường cho đến khi chế nước lá xoan trừ rệp, cháu đều làm rất khéo. Hôm nay, bà trao lại chiếc hũ sành cùng trọng trách giữ giống này cho cháu.”

Bàn tay Thu Mạch run run đón lấy chiếc hũ sành mát rượi. Đôi mắt cô bé rưng rưng nhìn người bà kính yêu “Bà nội… Cháu còn nhỏ dại, sợ không gánh nổi cơ nghiệp tổ tiên để lại…”

Cụ Oanh mỉm cười, vỗ về mu bàn tay cháu gái “Đừng sợ, cháu ngoan. Lòng yêu đất và đức tính cần cù của cháu chính là chỗ dựa vững vàng nhất. Nhớ kỹ lời bà dặn: muốn giữ hạt giống qua trọn mùa đông dài buốt giá, đáy hũ phải lót một lớp tro củi xoan khô ráo dày hai đốt ngón tay để hút ẩm trừ mọt. Rải một lớp đậu thì phủ tiếp một lớp mùn cưa mịn phơi khô kiệt. Miệng hũ bọc kín bằng ba lớp lá chuối khô rồi trét bùn non pha rơm mục thật khít. Cứ để nơi thoáng mát sau góc buồng, hạt đậu sẽ ngủ say qua giá rét, sang tiết Lập Xuân mở ra ươm mầm, mười hạt nở đủ cả mười.”

Thu Mạch xúc động gật đầu lia lịa, từng lời chỉ dạy của bà nội khắc sâu vào tâm khảm. Cô bé nhìn sang em trai Thu Trạch đang đứng bên cạnh, rồi dõng dạc nhắc lại từng lời:“Cháu nhớ rõ rồi ạ. Lót tro củi xoan hút ẩm, ủ mùn cưa giữ ấm, bọc lá chuối khô trét bùn rơm kín gió. Cháu và Trạch đệ xin thề trước bà nội và tổ tiên, sẽ một lòng chăm chút cho từng hạt mầm, quyết không để nghề nông bách nghệ của nhà ta bị mai một!”

Thu Trạch đứng thẳng người, ngực ưỡn cao, giọng đanh thép phụ họa “Cháu cũng thề sẽ cùng chị Mạch trông coi mương nước, gánh phân mục ủ trấu, tuyệt đối không để kẻ gian lừa gạt đất đai của tổ phụ!”

Nhìn hai đứa cháu nội tuy còn nhỏ tuổi mà khí khái vững vàng, cụ Oanh thấy trong lòng ấm áp vô ngần. Sóng gió kiếp trước coi như đã thực sự khép lại sau cánh cửa buồng này.

Sáng sớm hôm sau, khi sương mù bảng lảng trên đỉnh núi Lạc Thủy vừa tan, khoảng sân đất nện nhà họ Bì đã rộn rã bước chân.

Trước hiên nhà, ba chiếc bồ cói lớn đựng đầy hạt Cửu Tiết Hoàng Đậu vàng ươm đã được mở tung nắp. Cụ Oanh ngồi trên chiếc ghế mây mộc mạc, bên cạnh là Bì Đại Lực và Bì Nhị Hòa khỏe khoắn, rạng rỡ. Bà con chòm xóm thôn Ngọa Ngưu mang theo thúng, mẹt, túi vải lục tục kéo đến chật cả ngõ.

Bì Đại Lực cầm chiếc đấu gỗ đong từng đấu đậu đầy ắp trút vào thúng cho từng người. Bì Nhị Hòa thì đứng bên cạnh, tận tình chỉ dẫn dân làng phương pháp ủ men tro trấu và nước tro bếp củi xoan để lót ổ cho hạt giống vụ tới.

“Bà con cứ yên tâm đem về gieo trồng,” cụ Oanh cất giọng sang sảng nói với dân làng, “đất đồng đã được rải tro bếp rút sạch độc mặn, cày lật phơi ải đón gió bấc suốt mấy ngày qua. Giờ chỉ cần đón hạt giống này về, giữ đúng phép ủ mục tro trấu, sang đầu xuân gieo hạt thì đất mẹ tự khắc lại đơm hoa kết trái no ấm.”

Dân làng nâng niu từng đấu đậu vàng mẩy trong tay, ai nấy đều rưng rưng xúc động, miệng không ngớt lời cảm tạ ơn sâu nghĩa nặng của gia đình cụ Bì.

Giữa lúc ấy, thôn trưởng Triệu Bản Sơn cùng mấy vị bô lão trong thôn khiêng một tấm bia gỗ nghiến lớn tiến vào cổng. Tấm bia gỗ dày dặn được đẽo gọt phẳng phiu, trên mặt khắc từng hàng chữ mộc mạc mà trang trọng, ghi rõ công đức gia tộc họ Bì đã gìn giữ giống đậu cổ Cửu Tiết Hoàng Đậu, xé bỏ khế ước độc hại, cứu sống phong thổ và mùa màng thôn Ngọa Ngưu khỏi bàn tay phường buôn giảo hoạt.

Thôn trưởng Triệu đặt tấm bia gỗ xuống sân, trịnh trọng chắp tay nghiêng mình trước cụ Oanh “Thím Bì ơi! Tấm bia này là tấm lòng của toàn thể dân làng Ngọa Ngưu dựng lên nơi đầu thôn, để ngàn đời con cháu mai sau luôn ghi nhớ công ơn nhà họ Bì đã giữ đất giữ giống, cứu vớt cả làng qua cơn bĩ cực!”

Cụ Oanh vội chống gậy bước tới, đỡ tay thôn trưởng Triệu, giọng run run vì xúc động “Chú Triệu và bà con quá lời rồi. Đất đai là của chung, tình làng nghĩa xóm tối lửa tắt đèn có nhau mới là điều quý giá nhất.”

Bên ngoài hiên, nắng sớm mùa đông hanh vàng bắt đầu rải đều trên những luống đất phơi ải mịn màng. Thu Mạch đang cẩn thận niêm phong miệng hũ sành da lươn bằng lớp lá chuối khô, còn Thu Trạch thì nhanh nhảu giúp cha quét tước những hạt đậu rơi vãi trên sân phơi.

Nhìn ánh mắt rạng ngời và bàn tay thoăn thoắt của con cháu bên hiên nhà, cụ Oanh cảm nhận rõ ràng mọi ân hận, cay đắng của kiếp trước nay đã hoàn toàn tan biến.