Chương 6: Vách Đôi Đầm Trấu

Nắng quái rọi xiên xuống chân đồi, hai bóng người lảng vảng nơi đầu cầu gạch vẫn ngửa cổ ngó nghiêng lên triền dốc Động Thạch Lương. Cụ Thạch Chấn Du nheo đôi mắt đã mờ đục vì năm tháng, bàn tay chai sần siết nhẹ thân gậy tre.

Ba Vạn bước vội lại gần, quệt ngang giọt mồ hôi trên gò má đỏ au, giọng bực dọc — Cụ Du, lũ tay chân của hiệu buôn Tiền Đức rình mò nãy giờ. Hay để con dẫn mấy đứa tráng đinh xuống nện cho chúng một trận rồi đuổi đi?

Cụ Du lắc đầu, nét mặt trầm tĩnh — Chớ manh động, chú Ba Vạn. Chúng muốn ngó thì cứ để chúng ngó. Trong mắt phường Mã Báo, vỏ trấu chỉ là thứ rơm rác phế thải sau mùa gặt, xưa nay chẳng ai rỗi hơi đi cướp trấu làm gì. Mình càng rầm rộ xua đuổi, chúng lại càng sinh nghi. Việc của làng mình cứ đường hoàng mà làm.

Nghe cụ dặn dò thấu đáo, Ba Vạn gật đầu rồi quay lại thúc giục mọi người tiếp tục công việc. Cụ Du chống gậy bước đến tảng đá nhẵn đầu cửa động ngồi xuống nghỉ chân. Trước mắt cụ, một cảnh tượng điền viên ấm áp hiện ra giữa trưa hè bỏng rát. Cả một vệt dốc núi rộn rã bước chân của bà con già trẻ. Từng đôi bồ trấu khô vàng rộm kĩu kịt trên vai những tráng đinh vạm vỡ, mồ hôi ướt đẫm vạt áo nâu. Mấy cụ già lưng còng cũng chống gậy theo sau, tay xách giỏ tre đựng trấu vụn. Lũ trẻ con ríu rít chuyền tay nhau những ấm nước chè xanh om lá vối đặc quánh.

Tiểu Thạch thoan thoắt bưng bát sành nước chè xanh bốc khói dìu dịu đến bên tảng đá, lễ phép hai tay dâng lên — Ông nội uống bát nước cho đỡ khát họng. Nước chè bà Tư đầu làng mới om đấy ạ.

Cụ Du đỡ lấy bát sành, nhấp một ngụm chè chát ngọt, lòng dâng lên niềm ấm áp khó tả. Tình làng nghĩa xóm chốn thôn dã mộc mạc như hạt lúa củ khoai, khi hoạn nạn lại đùm bọc, sẻ chia từng giọt nước mát lành.

Chờ bà con tập kết trấu đầy ắp trước cửa hang, cụ Du chống gậy đứng dậy, bước vào lòng động. Khu vực rãnh thoát nước ngưng mà Ba Vạn và đám thanh niên đào từ ban sáng đã hoàn thành, lòng rãnh sâu đúng một gang tay, rải kín những viên sỏi cuội suối tròn nhẵn, phẳng phiu.

— Chú Ba Vạn, gọi nhóm thợ tre vào đây, — cụ Du lên tiếng.

Ba Vạn cùng bốn người thợ mang theo những thân tre đực già óng ả và các tấm liếp đan dày bước vào. Cụ Du dùng gậy tre chỉ vào khoảng nền đá bằng phẳng nằm lọt giữa các rãnh sỏi — Giờ ta dựng thành quách cho khối băng. Các chú chôn cọc tre thật chắc, đóng giằng nẹp kỹ lưỡng để dựng hai lớp liếp tre bao quanh khu vực đặt thuốc. Nhớ lấy thước đo cho chuẩn: vách trong và vách ngoài phải cách nhau đúng hai thước.

Một người thợ tre ngập ngừng — Thưa cụ, bình thường làm cót quây thóc người ta chỉ làm một lớp liếp mỏng. Sao mình lại phải dựng vách đôi dày đến hai thước như thế này ạ?

Cụ Du cười hiền từ, kiên nhẫn giảng giải — Một lớp liếp thì gió hè thổi qua là lọt khí. Hai lớp liếp tre tạo thành một cái hòm rỗng khổng lồ. Khoảng trống hai thước ở giữa chính là nơi ta nhồi trấu vào. Hai thước trấu bổi nén chặt sẽ thành bức tường ngăn hơi nóng ngoài trời bén mảng vào khối lạnh bên trong.

Hiểu ra ngọn ngành, nhóm thợ tre trầm trồ thán phục rồi bắt tay ngay vào việc. Từng đoạn cọc tre đực cắm sâu vào các khe đá, nẹp tre ken dày, chẳng mấy chốc hai khung vách liếp song song, cao ngang đầu người đã sừng sững hiện ra vững chãi.

— Được rồi, bà con mang trấu vào! — Cụ Du cất tiếng.

Từng bồ trấu khô cong, vàng óng được tráng đinh trút rào rào vào khoảng trống giữa hai tầng vách liếp. Bụi trấu bay lên thơm nồng mùi lúa chiêm phơi kiệt nắng.

Cụ Du bước tới sát vách tre, trực tiếp cầm lấy một chiếc chày gỗ cán dài đưa cho Ba Vạn — Chú Ba, trút trấu vào đến đâu phải dùng chày gỗ đầm thật chặt đến đấy. Đầm từng lớp dày chừng một gang tay một, không được đổ ào ào một thể.Mấy thanh niên tò mò xúm lại nhìn. Cụ Du vừa làm mẫu vừa chậm rãi bảo — Vỏ trấu tuy xốp, nhưng nếu để lỏng lẻo thì giữa các hạt vẫn còn những khoảng hở cho khí nóng luồn lách. Khi ta lấy chày nện chặt, các vỏ trấu lòng thuyền sẽ ép sát vào nhau, bóp nghẹt mọi khe gió, chỉ giữ lại vô vàn túi khí li ti đứng yên. Khí đứng yên thì hơi nóng mùa hè mới chịu bó tay. Chú đầm càng chắc tay, kho lạnh của làng càng giữ được lâu.

— Chúng con rõ rồi! — Ba Vạn siết chặt cán chày gỗ, giáng từng nhịp thình thịch, dứt khoát xuống lòng vách.

Đám tráng đinh nối tiếp nhau, người đổ trấu, người cầm chày gỗ thụi đều tay. Tiếng chày nện trấu rộn rã, trầm đục vang vọng khắp vòm động. Lớp trấu vàng rộm sụt dần, nén lại thành một khối đặc quánh, cứng cáp tựa như vách đất nện.

Đang lúc mọi người mải miết làm việc, lương y Tuệ Mẫn tất tả bước vào, sau lưng là hai người đinh gánh mấy thùng gỗ lớn sóng sánh lớp váng trắng mỏng.

— Chấn Du huynh! Lão phu mang vôi lên rồi đây. Vách đá ẩm ướt nhiều rêu xanh thế này, có cần đổ vôi bột quét dày khắp sàn và chân vách để trừ khử uế khí rêu mốc không huynh?

Thấy Tuệ Mẫn chuẩn bị xách thùng vôi lại gần khu vực trữ, cụ Du vội giơ tay ngăn lại, nét mặt nghiêm nghị — Khoan đã, Tuệ huynh! Tuyệt đối không được đổ vôi bừa bãi!

Tuệ Mẫn giật mình dừng bước, trố mắt nhìn bạn — Sao thế huynh? Vôi trừ nấm mốc rất tốt kia mà?

Cụ Du chậm rãi giải thích, giọng nói trầm tĩnh mà rành rọt — Vôi trừ nấm mốc khử rêu rất hay, nhưng đó là vôi đã tôi kỹ thành nước nguội. Tuyệt đối không được dùng vôi sống chưa tôi trong hang này, càng không được rải xuống đáy hầm. Vôi sống hễ gặp hơi ẩm là sôi sùng sục, bốc hơi nóng hầm hập như lò lửa thiêu. Hơi nóng ấy mà bốc lên thì khối băng nào chịu cho thấu?

Tuệ Mẫn nghe đến đó thì toát mồ hôi hột, vội vỗ trán — Úi chà, lão phu lú lẫn quá suýt nữa làm hỏng việc lớn! May có Chấn Du huynh nhắc nhở. Vậy thùng này là nước vôi tôi đã để nguội ngắt từ hôm qua rồi, dùng thế nào thưa huynh?

Cụ Du mỉm cười gật đầu, đưa mắt nhìn các vách đá bao quanh — Thế thì tốt. Huynh cho người lấy chổi rơm nhúng nước vôi đã tôi, quét một lớp thật mỏng sát các vách đá xung quanh để ngăn rêu mốc và côn trùng. Quét mỏng thôi, vừa đủ sạch sẽ lòng hang mà không làm vương vãi chất ẩm vào lớp trấu.

Tuệ Mẫn thở phào, đích thân cùng mấy người phụ việc cầm chổi rơm cẩn thận quét từng vệt vôi trắng xóa lên vách đá vôi xám lạnh.

Mặt trời dần ngả về tây, ánh ráng chiều hắt những tia đỏ ối qua vòm cửa hang. Bên trong Động Thạch Lương, bộ khung vách liếp tre đôi nhồi trấu dày hai thước đã hoàn thành mỹ mãn, sừng sững quây thành một gian buồng vững chãi, thoang thoảng mùi trấu khô và hương vôi thanh sạch. Ba Vạn cùng đám trai làng mệt lử nhưng nụ cười rạng rỡ nở trên từng gương mặt lấm lem bùn đất.

Thế nhưng, khi mọi người lục tục kéo nhau ra cửa hang nghỉ ngơi, cụ Du vẫn đứng lặng bên khung giát tre. Cụ chống gậy, cúi đầu nhìn xuống khoang nền hang ẩm ướt nằm lọt giữa bốn bức vách trấu.

Hơi nước từ khe đá sâu vẫn rịn ra li ti, khiến mặt đá láng bóng một màng ẩm lạnh. Dù rãnh sỏi đã khơi thông, nhưng nếu cứ thế đặt dược liệu và băng tuyết lên sàn, hơi ẩm bốc lên từ nền đất chắc chắn sẽ làm ướt sũng lớp trấu cách nhiệt.

Cụ Du khẽ thở dài, trong lòng dấy lên nỗi âu lo sâu sắc. Dựng vách ngăn nhiệt bên ngoài mới chỉ là một nửa chặng đường. Thử thách cam go và hiểm hóc nhất lúc này chính là làm sao xử lý trọn vẹn tầng đáy ẩm ướt kia, tìm ra thứ vật liệu hút sạch hơi ẩm ráo riết mà tuyệt đối không được sinh nhiệt làm tan khối băng cứu mạng.