Chương 5: Khảo Sát Thạch Lương

Gạt đi nỗi trăn trở vừa thoáng qua đáy mắt, Thạch Chấn Du siết nhẹ đầu gậy tre, cất giọng trầm ấm dằn xuống những tiếng reo hò đang náo nức quanh sân — Chú Ba Vạn chớ vội mừng. Trấu dẫu nhiều nhưng hang đá chưa thông, vội gánh lên lúc này chỉ tổ chật chội rồi ẩm mốc hết cả. Chú hãy bảo anh em chuẩn bị sẵn cuốc xẻng, sọt gánh và giát tre. Lão cùng Thạch nhi phải lên Động Thạch Lương xem xét tường tận thế đất một chuyến đã.

Ba Vạn vội vã chắp tay — Dạ, cụ dạy chí phải! Con cho người gom đồ nghề ngay, chỉ một tuần trà nữa là theo chân cụ lên núi!

Nắng xế chiều rọi xiên qua những rặng xoan già, hắt hơi nóng hầm hập phả lên con đường mòn lởm chởm đá sỏi dẫn về hẻm núi phía Tây. Cụ Du chống gậy tre, nhọc nhằn nhấc từng bước chân trái tật nguyền qua những triền dốc gập ghềnh. Khớp gối cũ kỹ nhức buốt theo từng nhịp bước, nhưng lưng cụ vẫn cố giữ cho thẳng. Bên cạnh, Tiểu Thạch một tay đỡ lấy khuỷu tay ông nội, tay kia thoăn thoắt gạt những cành gai dại mọc chìa ra lối đi. Cậu bé khoác bên hông chiếc giỏ tre nhỏ đựng bầu nước mát cùng mấy mẩu phấn trắng mà cụ Du vừa bảo nhặt từ chái bếp.

— Nội ơi, cẩn thận trượt chân. Đoạn này dốc đá đứng, nhưng qua khỏi bụi rậm đằng kia là tới cửa động rồi, — Tiểu Thạch ngước khuôn mặt ngăm đen mướt mồ hôi lên dặn dò, giọng trong trẻo.

Cụ Du khẽ mỉm cười, đưa vạt áo thô quệt giọt mồ hôi đọng nơi thái dương — Thạch nhi khéo dẫn đường lắm. Ngày trước cháu theo cha lên đây hái thuốc nhiều lần rồi phải không?

— Dạ, cha cháu dặn hang này hiểm trở nhưng kín gió, mùa đông ấm mà mùa hè thì mát như ngâm chân dưới suối sâu, — cậu bé nhanh nhảu đáp, ánh mắt thoáng nét bùi ngùi khi nhắc đến người cha quá cố, rồi lại sáng bừng lên khi trỏ tay về phía vách đá sừng sững trước mặt. — Kìa nội, Động Thạch Lương ở ngay hốc núi kia rồi!

Trước mắt cụ Du, cửa Động Thạch Lương nép mình dưới một vòm đá vôi sừng sững, xung quanh rậm rạp dây leo xanh rì che chắn ánh nắng chói chang. Vừa bước chân qua vòm cửa đá, một luồng khí mát rượi lập tức ùa tới, xua tan cái bỏng rát của cơn nắng quái đang nung đỏ thung lũng bên ngoài.

Cụ Du dừng bước, hít sâu một hơi luồng không khí thanh lành. Cụ áp bàn tay thô ráp chai sần lên vách đá xám xịt, rồi đưa mắt nhìn khắp lòng hang. Nền đá vôi nơi đây bằng phẳng, vòm hang cao ráo, vững chãi tựa một gian nhà cổ. Bằng trực giác nhạy bén của một người cả đời gắn bó với việc ngăn nhiệt giữ lạnh, cụ Du cảm nhận rõ rệt hơi mát đọng trong hang sâu thấp hơn ngoài trời đến năm, sáu độ. Đây quả thực là chốn trời ban để làm nơi giấu lạnh.

Thế nhưng, niềm vui vừa chớm nở đã lập tức nhường chỗ cho cái nhíu mày trầm ngâm của cụ Du.

— Nội ơi, nội xem này! — Tiểu Thạch reo khẽ, chạy thoăn thoắt về phía góc trong cùng của vách đá. — Chỗ kẽ nứt này có mạch nước rỉ ra quanh năm, trong vắt mà mát lạnh lắm!

Cụ Du chống gậy bước lại gần. Dưới ánh sáng lờ mờ hắt từ cửa động, cụ nhìn thấy những giọt nước đang rỉ ra từ kẽ nứt trên vách đá, tí tách nhỏ xuống nền rồi loang thành một vũng tù đọng ẩm ướt, mọc đầy rêu xanh trơn trượt.

Lòng cụ Du khẽ chùng xuống. Hiểm họa chí mạng chính là ở đây.

Vỏ trấu khô xốp sở dĩ giữ được lạnh là nhờ những khoang khí tĩnh li ti tựa như lớp áo bông dày. Nhưng nước lại là thứ dẫn truyền hơi nóng nhanh gấp hơn hai mươi lần luồng khí đứng yên. Nếu ba mươi bồ thảo dược tươi cùng các khối băng tuyết được đưa vào đây mà đáy hầm bị nước ngưng tụ và nước rỉ đá thấm ướt, lớp trấu bổi sẽ lập tức sũng nước, mục ruỗng và mất sạch công dụng ngăn nhiệt. Hơi nóng theo dòng ẩm len lỏi vào trong, chẳng mấy chốc sẽ biến khối băng thành nước lã và làm thối rữa toàn bộ kho dược liệu cứu mạng.

— Thạch nhi, đưa cho ông mẩu phấn trắng trong giỏ, — cụ Du trầm giọng bảo.

Đỡ lấy mẩu phấn từ tay cháu nội, cụ Du cẩn thận chống gậy tựa vào gờ đá, quỳ một chân xuống nền hang. Cụ nghiêng đầu ngắm nghía thế đất, quan sát thật kỹ độ dốc tự nhiên của lòng hang. Đáy động vốn hơi nghiêng nhẹ về phía vách ngoài, nơi có một khe nứt tự nhiên ăn thông ra hố tiêu đá vôi bên sườn núi.Cụ Du cầm mẩu phấn, vạch một đường thẳng dứt khoát kéo dài từ góc hang ẩm ướt chạy dọc theo chân vách đá, uốn lượn hướng thẳng ra cửa động — Nước ứ lại là băng tan, trấu ướt là thuốc hỏng. Muốn giữ được mùa đông nằm ngủ suốt bốn mươi lăm ngày hè, việc đầu tiên là phải mở đường cho nước tháo lui.

Tiểu Thạch chăm chú nhìn đường vạch trắng trên nền đá, đôi mắt to tròn đầy vẻ thán phục — Ý ông là... mình phải đào rãnh để dẫn hết nước rỉ này chảy ra hố tiêu ngoài kia ạ?

— Đúng thế, cháu ngoan lắm, — cụ Du xoa đầu đứa cháu nuôi, ánh mắt đong đầy sự ân cần. — Nước tan rỉ đến đâu phải róc ngay đến đấy, tuyệt đối không được để đọng lại dù chỉ một gáo.

Vừa lúc ấy, tiếng bước chân rậm rịch cùng tiếng thở dồn vang lên ngoài cửa hang. Ba Vạn cùng năm tráng đinh vạm vỡ mang theo cuốc, xẻng và đòn gánh bước vào, trán ai nấy nhễ nhại mồ hôi.

— Thưa cụ Du, bọn con mang đồ nghề lên rồi đây! Cụ xem hang này mát thế này, trấu đổ vào chắc chắn giữ lạnh tốt lắm cụ nhỉ? — Ba Vạn hồ hởi hỏi.

Cụ Du chậm rãi đứng dậy, chỉ chiếc gậy tre xuống đường phấn trắng vừa vạch — Hang mát thật, nhưng nước đọng thì trấu mục. Chú Ba Vạn nghe lão dặn: các chú dùng cuốc chim xẻ theo đường phấn này, đào một con rãnh dốc thoai thoải sâu chừng một gang tay men theo chân vách, dẫn thẳng ra miệng hố tiêu ngoài cửa động. Sau đó, bảo anh em xuống lòng suối cạn nhặt những hòn sỏi cuội tròn nhẵn, rửa sạch rồi rải kín đáy rãnh thành một lớp dày. Lớp sỏi này sẽ giúp nước róc đi thật nhanh mà không làm tắc rãnh.

Ba Vạn chăm chú lắng nghe, gật đầu lia lịa — Con hiểu rồi! Nước chảy dưới sỏi, bên trên vẫn ráo hoảnh. Còn giát tre thì đặt thế nào thưa cụ?

— Các chú đóng khung giát tre thật chắc chắn, kê chân cao cách mặt sàn đúng một thước, — cụ Du dặn dò tỉ mỉ, giọng nói đĩnh đạc và rành rọt. — Ba mươi bồ thảo dược cùng các khối băng sau này sẽ đặt hoàn toàn trên giát tre, cách biệt hẳn với nền hang. Đáy có thoáng ráo, hơi lạnh mới đọng lại sâu được.

Nghe cụ Du phân giải từng đường đi nước bước rõ ràng như lòng bàn tay, đám trai làng đưa mắt nhìn nhau, trong lòng càng thêm bội phục trí tuệ của ông lão coi kho tật nguyền.

— Dạ, chúng con xin ghi lòng tạc dạ! Anh em ơi, xắn tay áo lên đào rãnh thôi! — Ba Vạn hô lớn.

Tiếng cuốc chim va vào đá vôi vang lên chan chát, rộn rã khắp vòm Động Thạch Lương. Cụ Du chống gậy đứng nhìn dòng người bắt đầu tấp nập. Cụ quay sang dặn thêm Ba Vạn phân công người tức tốc hô hào dân làng gánh trấu khô từ bãi cối xay Thượng Thôn lên tập kết trước cửa hang.

Chẳng mấy chốc, tin tức Tuệ Ân Đường phát động cả làng gánh trấu lên Động Thạch Lương để nhốt băng cứu thuốc đã rộ lên khắp các ngõ xóm. Tiếng đòn gánh kĩu kịt, tiếng í ới gọi nhau kéo dài thành từng đoàn người gánh trấu nối đuôi nhau lên triền núi.

Thế nhưng, đứng từ cửa động dõi mắt xuống triền núi, cụ Du khẽ nheo mắt khi thấy bóng dáng vài kẻ lạ mặt lảng vảng nơi đầu cầu thôn dưới đang dòm ngó. Cụ hiểu rằng chuyện lạ đời về một lão già bày trò gom trấu giữa mùa lửa sẽ chẳng mấy chốc bay qua lũy tre làng, khó lòng lọt khỏi tai mắt bọn tay sai của Mã Báo dưới phố huyện.