Chương 20: Đất Ấm Mầm Xanh

Thấy Ba Vạn đứng ngơ ngác gãi đầu bên cửa Động Thạch Lương, cụ Du khẽ chống gậy tre bước lại gần, chỉ tay vào lớp trấu bổi sẫm màu dưới chân vách đá: — Chú Ba Vạn nghĩ mà xem, vỏ trấu thường ngày cứng quắt, vứt ra đất cả năm cũng chưa rã mục. Nhưng trấu trong hầm này suốt bốn mươi lăm ngày đêm đã hút no hơi nước tan từ tảng băng, sợi trấu mềm nhũn ra rồi. Lại thêm lớp than củi và tro bếp xốp rỗng lót đáy, quyện vào nhau vừa giữ ẩm vừa khử chua cho đất. Đem đống này ủ với rơm mục, bùn ao thì chỉ độ mươi hôm là hóa thành thứ phân mùn đen nhánh, bón cho chân ruộng nứt nẻ sau mùa hạn lửa thì hạt lúa nào mà chẳng bén rễ tốt tươi.

Ba Vạn nghe xong, hai mắt sáng rực lên, vỗ mạnh vào đùi một cái đét: — Té ra là vậy! Thảo nào cụ dặn giữ lại. Suýt chút nữa con đã làm hỏng của quý của đất trời rồi!

Hôm ấy, tiết trời Lam Sơn chính thức sang thu. Nắng hanh vàng trải dài trên những triền đồi đá vôi, gió heo may mơn man thổi qua kẽ lá râm ran. Dưới bóng râm của cửa Động Thạch Lương, cụ Du đứng tựa lưng vào tảng đá mát rượi, chống gậy tre thong thả điều phối bà con lối xóm lên hang thu dọn.

Theo lời cụ dặn, trai tráng trong làng cẩn thận dỡ từng thanh giát tre đã hoàn thành sứ mệnh kê đỡ ba mươi bồ thảo dược suốt mùa dịch. Giát tre được đem ra suối Cạn kỳ cọ sạch lớp bụi than, phơi kiệt nắng thu rồi bó lại cất lên gác bếp Tuệ Ân Đường để dành cho những mùa sau. Cánh cửa liếp tre đôi của buồng đệm chữ Z cũng được tháo rời then chốt, xếp gọn gàng sang một hốc đá khô ráo.

Phần việc nhọc nhằn nhất là cạo vét lớp trấu ẩm và tầng than tro dưới đáy hầm. Từng xẻng trấu bổi mục mềm sẫm màu được Ba Vạn và đám thanh niên xúc đầy ắp vào các đôi sọt tre.

Tiểu Thạch quấn chiếc khăn vải thô ngang trán cho ráo mồ hôi, hai tay thoăn thoắt đỡ từng đòn gánh chuyền cho các chú tráng đinh. Cậu bé cười giòn tan: — Ông nội ơi, trấu mục này tơi xốp mà không còn hôi mùi mốc tí nào, lại mát rượi tay như đất phù sa ấy ông nhỉ!

Cụ Du mỉm cười, đưa bàn tay gầy guộc xoa đầu đứa cháu nuôi: — Nhờ có lớp than củi vụn đấy cháu ạ. Than hút sạch mùi tanh ẩm, giữ cho ruột trấu tuy mục mà không thối ủng. Gánh xuống bãi đất chân đồi đi các chú, chớ để rơi vãi uổng phí một nắm nào.

Dưới chân đồi râm mát, sát cạnh con mương ăm ắp nước phù sa đỏ quạch, một bãi đất phẳng đã được dọn sạch cỏ dại. Cụ Du chống gậy chậm rãi bước xuống, tỉ mỉ chỉ dẫn bà con đào ba chiếc hố ủ phân lớn, mỗi hố sâu chừng hai thước, rộng hơn một sải tay.

— Các chú rải lớp trấu mục cùng than tro xuống đáy trước, dày độ một gang tay, — cụ Du dùng đầu gậy tre vạch một đường thẳng trên miệng hố, giọng điềm đạm vang lên giữa tiếng cuốc xẻng chan chát. — Đoạn, gom rơm rạ vụn với lá cây khô rải đè lên. Chú Ba Vạn cho người múc bùn non dưới đáy mương và nước phân chuồng tưới đều lên từng lớp. Cứ một lớp trấu mục lại xen một lớp rơm bùn, nén vừa tầm tay cho khỏi ngột, rồi đắp một lớp đất mịn lên trên cùng để giữ hơi ấm.

Bà con nông dân chung quanh chăm chú lắng nghe, ai nấy đều gật gù tâm đắc. Trước nay dân làng chỉ quen gom phân chuồng trút bừa góc vườn, vừa bốc mùi nồng nặc vừa xót rễ khi bón lúa non. Nay nghe ông lão coi kho phân tích mạch lạc từng tầng từng lớp, lại tận mắt thấy cách tận dụng phế phẩm giữ băng làm phân bón, lòng kính phục trong mắt mọi người lại càng thêm sâu đậm.Tiểu Thạch cùng đám tráng đinh hăng hái xắn cao ống quần, bì bõm dưới lòng mương múc từng gàu bùn non đặc quánh đổ lên hố ủ. Tiếng cười nói rộn rã, tiếng hò dô chuyển trấu vang động cả một góc thung lũng. Khói bếp từ các mái nhà tranh ven núi bảng lảng bay lên, hòa cùng mùi ngai ngái nồng ấm của bùn đất và rơm rạ mục, dệt nên một bầu không khí điền dã chan chứa sinh khí.

Chỉ sau mấy ngày nắng thu hanh hao ủ ấm, lớp trấu mục cùng rơm rạ dưới hố đã ngấu nhừ, tự sinh hơi ấm âm ỉ làm rữa nát mọi cọng rác thô. Khi cào lớp đất mặt ra, từng mảng mùn đen nhánh, tơi xốp bốc lên làn khói mỏng thơm mùi đất ngấu, mát mịn như tro than ướt.

Sáng hôm sau, tiếng mõ làng giục giã đầu bờ. Cánh đồng Lam Sơn vừa qua cơn hạn khát nay đã được cày lật đất, từng luống đất thịt nâu bóng phơi mình đón gió thu.

Bà con xóm giềng rộn rã gánh từng thúng phân mùn đen nhánh tỏa ra khắp các ngả ruộng. Các chị, các mẹ khom lưng bốc từng nắm mùn xốp mềm rải đều lên mặt ruộng sục bùn, phân lót đến đâu tay cấy thoăn thoắt cắm mạ non đến đấy, tiếng cười đùa râm ran át cả tiếng nước chảy ro ro qua bờ cống. Phân trấu mịn màng lọt thỏm vào từng thớ đất nứt nẻ, biến nền đất bạc màu vì nắng quái trở nên mềm mại, phì nhiêu trông thấy.

Đến trưa, công việc bón lót tạm ngơi tay. Cụ Du chống gậy tre ngồi nghỉ trên một gò đất cao đầu bờ ruộng, đón ngọn gió thu mơn man luồn qua vạt áo nâu chàm. Nhìn xuống thửa ruộng trước mặt, những dảnh mạ non xanh mướt vừa cấy xong đang kiên cường vươn mình, cắm sâu rễ trắng vào lớp bùn ủ trấu màu mỡ. Đất mẹ như được tiếp thêm sinh lực, ôm ấp lấy từng mầm sống non tơ sau chuỗi ngày dài quằn quại trong nắng lửa.

Khớp gối chân trái hơi buốt nhẹ sau buổi sáng đi lại, nhưng trong lồng ngực cụ Du, một niềm an lạc thanh thản dâng trào. Đời người như mùa lúa, đi qua bão táp nắng cháy rồi lại đâm chồi nảy lộc.

Đang lúc cụ Du dõi mắt ngắm nhìn màu xanh non trải dài tít tắp, tiếng bước chân quen thuộc rảo nhanh trên bờ cỏ thu hút sự chú ý của cụ.

Lương y Tuệ Mẫn và Ba Vạn tươi cười rạng rỡ bước tới. Tuệ Mẫn mặc chiếc áo vải thô sạch sẽ, chòm râu bạc rung rinh theo từng nhịp bước. Còn Ba Vạn thì cẩn trọng ôm chặt trước ngực một bọc vải gai lớn, bên trong lộ ra những củ giống mập mạp cùng những túm hạt giống lúa mới vàng óng ả.

Đến trước mặt cụ Du, Tuệ Mẫn vuốt chòm râu, giọng đong đầy niềm thán phục: — Chấn Du huynh nhìn xem, ruộng đồng làng ta nhờ có lớp trấu của huynh mà đất lại bở tơi, mạ non bén rễ nhanh hơn hẳn mọi năm!

Ba Vạn cung kính đặt bọc hạt giống xuống phiến đá bên cạnh cụ Du, chắp hai tay lại, đôi mắt ánh lên vẻ khẩn thiết chân tình: — Cụ Du ơi, bà con chắt chiu gom góp từ vụ trước được chừng này hạt giống và củ giống quý để dành cho vụ sau. Nhưng mùa đông giá buốt sắp tới, rồi lại đến mùa nồm ẩm, bà con sợ hạt giống mốc hỏng, củ giống thối mầm thì lại đói kém. Chúng con mạo muội mang đến đây, kính mong cụ truyền dạy lại cho dân làng kỹ nghệ ủ trấu giữ hạt giống, để cái ăn của cả thôn xóm này được ấm no qua mọi mùa mưa nắng!