Chương 3: Giao Kèo Dưới Bóng Đổi Mới

Cụ Dưỡng Hữu Bằng đứng chôn chân giữa gian xưởng ám khói, chòm râu bạc khẽ rung lên theo từng nhịp thở dồn nén. Lời đe dọa nặc mùi sắt máu của thằng Trọng hãy còn ong ong dội vào vách đất nứt toác, nhưng bóng lưng gã và hai tên lâu la đã vội vã lủi vào màn sương lạnh buốt đặc quánh bên ngoài ngõ.

Cụ Bằng không đuổi theo, chỉ siết chặt cây gậy tre ngà trong tay, đốt ngón tay gồ ghề hằn lên trắng bệch. Dưới ánh sáng vàng vọt từ cây đèn bão của ông Mười, Thắng vẫn quỳ rạp dưới nền đất lạnh, hai bờ vai run lên bần bật vì uất nghẹn và sợ hãi.

— Đứng lên đi con! — Cụ Bằng hạ giọng, bước tới đặt bàn tay ấm nóng l*n đ*nh đầu người chắt họ. — Khóc lóc nỏ xua được xe ủi, quỳ lạy nỏ giữ được đất đai. Đêm nay về rửa mặt mũi, tĩnh cái tâm lại. Sáng mai theo ta ra sân nhà thờ họ.

Trưởng thôn Mười bước lại gần, khuôn mặt sạm đen hằn sâu âu lo — Cụ Bằng tính sao? Thằng Trọng nói trưa mai xe ủi Tân Á sẽ về bãi bồi. Chúng nó có giấy nhận nợ mười lăm triệu rành rành, luật pháp thời buổi mở cửa ni rắc rối lắm, nếu chúng nó vin vào cớ kinh tế mà làm càn thì dân làng khó bề cản mãi được.

— Lão già này sống qua hai cuộc thế chiến, chứng kiến bao nhiêu phường giặc đến rồi đi, chưa từng thấy thứ tà tâm nào thắng nổi đạo lý đất trời. — Đôi mắt cụ Bằng lóe lên ánh thép. — Chú Mười cứ yên tâm, sáng mai họp họ, ta sẽ có cách nói chuyện với đám người Tân Á.

Sương mù ven sông Lam tan dần khi mặt trời mùa đông vừa nhô lên khỏi rặng tre Cổ Bằng. Không đợi đến tận trưa như lời đe dọa đêm trước, một chiếc xe Uoát màu xanh rêu bụi bặm đã gầm rú ầm ĩ rồi trờ tới đỗ xịch ngay trước cổng tam quan nhà thờ họ Dưỡng. Cửa xe bật mở, một gã đàn ông trung niên béo tốt, khoác áo măng tô màu ghi xám bước xuống. Gã đeo kính gọng vàng, ngón tay cái lấp lánh chiếc nhẫn ngọc to bản, nụ cười giả lả không giấu nổi vẻ trịch thượng. Theo sau gã là Dưỡng Hữu Trọng trong bộ âu phục lụng thụng cùng hai viên chuyên viên pháp lý kẹp nách chiếc cặp da đen bóng loáng.

Đó chính là Hoàng Quốc Đại, Giám đốc Công ty Liên doanh Tân Á.

Sân nhà thờ họ Dưỡng lúc này đã chật ních bà con chòm xóm và thợ gốm. Cụ Bằng ngồi ngay ngắn trên chiếc ghế mây đặt trước bức hoành phi cổ, mặc áo nâu sồng đơm cúc vải, bên cạnh là ông Mười và Thắng đang đứng nghiêm cẩn.

Hoàng Quốc Đại bước vào giữa sân, đảo mắt nhìn quanh một lượt rồi cất giọng sang sảng, cố ý chêm vào mấy từ ngữ đao to búa lớn của thời buổi cơ chế thị trường — Kính thưa cụ Bằng và bà con Cổ Bằng! Thời buổi Đổi Mới, mở cửa hội nhập, hợp tác kinh tế là xu thế tất yếu. Cháu Thắng đây tuổi trẻ nông nổi, ký hợp đồng mua men ngọc công nghệ mới nợ công ty chúng tôi mười lăm triệu đồng, đến hạn không thanh toán được, lại làm nổ lò thiệt hại tài sản. Chiểu theo luật kinh tế hiện hành, chúng tôi mang biên bản chuyển nhượng mười lăm sào đất sét trắng bãi bồi sang đây. Đằng nào thì hợp tác xã cũng sắp giải thể, để đất bãi hoang phí làm gì? Ký vào biên bản cấn trừ nợ này, Tân Á sẽ xóa trắng nợ nần, lại còn nhận bà con vào làm công nhân thời vụ, mỗi tháng có đồng ra đồng vào. Bằng không, xe ủi ngoài kia sẽ tiến hành đo đạc thu hồi mặt bằng ngay trong ngày hôm nay!

Một gã chuyên viên lập tức mở cặp, rút ra xấp giấy tờ in máy chữ đặt lên chiếc bàn con giữa sân, đẩy chiếc bút máy Kim Tinh về phía Thắng — Đề nghị đương sự ký tên và điểm chỉ!

Thắng cắn chặt môi đến ứa máu, hai nắm đấm siết chặt kêu răng rắc. Dân làng xôn xao, tiếng bàn tán lo sợ rộ lên như ong vỡ tổ. Mười lăm triệu đồng vào năm 1991 là cả một gia tài khổng lồ, đủ mua cả một góc phố huyện, thợ gốm nghèo bán cả gia tài cũng nỏ gom nổi một phần mười.

Đúng lúc ấy, cụ Bằng chống gậy đứng dậy. Tiếng gậy tre gõ nhẹ xuống nền gạch Bát Tràng "cộc" một tiếng khô khốc, nhưng uy lực lạ kỳ khiến cả khoảnh sân rộng lập tức im phăng phắc.

Cụ Bằng nhìn thẳng vào cặp kính gọng vàng của Hoàng Quốc Đại, giọng trầm vang rền như tiếng chuông đồng vọng từ đáy lò:— Giám đốc Đại không cần mang xe ủi ra dọa dẫm đất ni. Mười lăm triệu đồng của công ty các chú, lão già chín mươi ba tuổi này đứng ra bảo lãnh toàn bộ!

Hoàng Quốc Đại ngẩn người, rồi bật cười hô hố — Cụ già ơi là cụ già! Cụ đừng đùa với pháp luật! Cụ lấy cái gì ra mà bảo lãnh mười lăm triệu? Cả cái xưởng vách đất rách nát của thằng Thắng bán đi chưa chắc nổi năm trăm nghìn đồng!

— Ta lấy danh dự tám mươi năm thợ gốm sông Lam, lấy toàn bộ đất hương hỏa cha ông để lại của chi họ Dưỡng này ra bảo lãnh! — Cụ Bằng cất giọng đanh thép, từng lời như chém đá. — Nhưng lão già này nỏ chấp nhận cái trò cậy thế ép người, bán xỉ men chì độc hại đầu độc thợ trẻ rồi thừa nước đục thả câu giật bãi đất sét trắng. Muốn lấy đất, chúng ta phải lập một bản giao kèo sòng phẳng!

Trọng đứng bên cạnh liền nhảy choắt lên, xua tay the thé — Cụ lẩm cẩm rồi! Giấy trắng mực đen rõ ràng, việc gì anh Đại phải giao kèo với ngữ thợ thủ công sắp chết đói như các người!

— Mày câm mồm! — Cụ Bằng quắc mắt, ngọn lửa giận dữ bừng lên trong đáy mắt già nua khiến Trọng hoảng hốt thụt lùi lại nửa bước. — Đồ nghịch tôn đốn mạt, tổ tiên nỏ có ngữ con cháu bán đất nuôi thân như mày!

Cụ quay sang Hoàng Quốc Đại, chỉ tay về phía chiếc bàn — Sang tháng Giêng, tỉnh nhà mở Hội chợ Gốm sứ xuất khẩu Nghệ An năm 1991, có cả chuyên gia ngoại quốc về chấm chọn. Tân Á các chú ỷ vào men hóa chất bóng bẩy, còn Cổ Bằng ta sẽ đốt lò bầu củi truyền thống, khôi phục dòng men tro rạn tam hợp của tổ tiên. Nếu tại hội chợ, gốm men tro củi Cổ Bằng đoạt giải hoặc ký được đơn hàng xuất khẩu, công ty Tân Á phải xóa sạch khoản nợ mười lăm triệu, hủy bỏ vĩnh viễn mọi mưu đồ nhòm ngó mười lăm sào đất bãi! Còn nếu gốm Cổ Bằng thua, lão già này sẽ tự tay dâng toàn bộ văn tự đất hương hỏa cho chú mang xe ủi vào san phẳng! Chú có dám đánh cược sòng phẳng trước bàn thờ tổ và trước mặt dân làng hay không?

Lời thách thức hào sảng chấn động cả sân đình. Dân làng nín thở nhìn vị đại thụ của làng gốm.

Hoàng Quốc Đại nheo mắt qua cặp kính, khóe môi nhếch lên một nụ cười khinh miệt. Nhìn nét mặt vênh váo của Đại, cụ Bằng thừa hiểu toan tính của tay buôn lõi đời: thời buổi Đổi Mới người ta chỉ chuộng đồ men bóng lộn, màu sắc sặc sỡ công nghiệp, mấy lò nung củi thủ công của một lão già gần đất xa trời làm sao đọ nổi men liên doanh, nên gã đinh ninh đây là miếng mồi béo bở tự dâng tận miệng.

— Được! Cụ đã có nhã hứng, tôi chiều! — Hoàng Quốc Đại vỗ tay bôm bốp. — Người đâu, thảo ngay biên bản giao kèo! Trưởng thôn Mười làm chứng và ký tên đóng dấu vào đây! Đến lúc hội chợ bế mạc, nếu không có giải hay đơn hàng ngoại, xin cụ đừng trách Tân Á cạn tình cạn nghĩa!

Biên bản giao kèo nhanh chóng được lập thành ba bản dưới sự giám sát chặt chẽ của ông Mười. Hoàng Quốc Đại đặt bút ký roẹt một đường đầy tự mãn, rồi cụ Bằng trịnh trọng ấn ngón tay cái chai sần lên mực đỏ.

Hoàng Quốc Đại nhếch mép cười khẩy, phẩy tay quay gót bước nhanh ra ngõ. Chiếc xe Uoát nổ máy giật cục, gầm rú xả một luồng khói đen kịt rồi lao vút đi, bụi cuốn mù mịt trên con đường làng bãi bồi.

Cụ Bằng đứng lặng bên thềm đá, nhìn theo bóng chiếc xe vừa khuất sau rặng tre. Không gian xung quanh chìm vào im lặng trang nghiêm, chỉ còn tiếng gió đông xào xạc thổi qua mái ngói rêu phong. Cụ quay sang Thắng, ánh mắt đanh thép ánh lên ngọn lửa kiên định chưa từng thấy — Thắng! Đi mượn ngay con thuyền nan của chú Mười. Chiều nay, con với ta ngược dòng sông Lam vào rừng tràm, tìm lại cái hồn cho đất!