Chương 19: Bản Khế Ước Tro Tàn

Ánh đèn chùm pha lê giữa sảnh hội chợ rọi những luồng sáng rực rỡ xuống bục danh dự. Thắng đứng cạnh bàn trưng bày gốm, bàn tay vẫn còn vương chút bụi than mịn màng của buồng lò nung, lòng dạ bồi hồi như sóng cuộn sông Lam. Trước mắt cậu, ông Tanaka trong bộ âu phục sẫm màu đĩnh đạc cùng vị đại diện Sở Thương nghiệp tươi cười bước lên bục cao. Chiếc cúp bằng đồng mạ vàng óng ả đặt trang trọng trên khay lụa đỏ, phản chiếu ánh mắt ngời sáng của hàng trăm quan khách đang hướng về gian hàng mộc mạc của xóm Lò.

Tiếng loa phát thanh của ban tổ chức rè rè cất lên, rồi vang rền khắp gian phòng lớn — Thưa toàn thể quý vị đại biểu, thưa bà con! Căn cứ vào kết quả thẩm định nghiêm ngặt của Hội đồng nghệ thuật tỉnh Nghệ An cùng các chuyên gia quốc tế, dòng gốm men tro rạn tam hợp của làng nghề Cổ Bằng đã thể hiện phẩm cấp vượt bậc, độ kết tinh đanh chắc, vân rạn tự nhiên độc bản và tuyệt đối an toàn cho sức khỏe con người. Ban tổ chức xin trịnh trọng tuyên bố: Giải Nhất tuyệt đối về chất lượng nghệ thuật và an toàn sinh thái của Hội chợ Gốm sứ xuất khẩu tỉnh Nghệ An năm 1991 thuộc về cơ sở gốm cổ truyền họ Dưỡng, làng Cổ Bằng!

Tiếng vỗ tay rộ lên như pháo ran đầu xuân. Những tiếng reo hò của thợ gốm trẻ xóm Lò hòa cùng tiếng tán thưởng nhiệt liệt của khách thập phương. Thắng khẽ nấc lên một tiếng, sống mũi cay xè. Cậu cúi xuống nhìn đôi bàn tay chai sần, những ngón tay từng rướm máu vì cào đá vôi suối ngầm, từng phồng rộp vì dốc sức kéo bễ gió trong đêm bão. Mọi nhọc nhằn, cay đắng, nỗi sợ hãi ngày lò nổ sụp và cái bẫy nợ mười lăm triệu đồng chực nuốt chửng gia đình giờ đây đã tan biến như bọt nước.

— Kính mời cụ Dưỡng Hữu Bằng cùng đại diện thợ trẻ Dưỡng Văn Thắng bước lên lễ đài nhận cúp danh dự!

Cụ Bằng khẽ vỗ vào mu bàn tay Thắng. Bàn tay cụ ấm nồng, gân guốc như rễ tràm cắm sâu vào lòng đất mẹ. Cụ mỉm cười, đôi mắt sáng quắc dưới đôi mày bạc như cước — Đi thôi Thắng. Con thay mặt đám trẻ Cổ Bằng bước lên đó. Đôi bàn tay biết quý đất, biết kính lửa thì xứng đáng ngẩng cao đầu!

Thắng đỡ cánh tay cụ Bằng, hai ông cháu bước từng bước vững chãi trên thảm đỏ. Khi Thắng cùng cụ Bằng đón lấy chiếc cúp vàng lấp lánh từ tay vị đại diện Ủy ban tỉnh, ông Tanaka bước tới gần. Vị chuyên gia Nhật Bản hơi cúi đầu theo nghi thức trang trọng của xứ sở phù tang, ánh mắt chan chứa sự khâm phục — Chúc mừng cụ Dưỡng, chúc mừng cậu Thắng! Men tro củi của các bạn mang linh hồn của tự nhiên thuần khiết. Đây chính là thứ giá trị tinh hoa mà thị trường gốm sứ chúng tôi kiếm tìm suốt nhiều năm qua. Thay mặt tập đoàn, tôi xin đề nghị ký kết ngay bản hợp đồng bao tiêu xuất khẩu độc quyền lô hàng đầu tiên gồm mười vạn sản phẩm men tro Cổ Bằng, với tổng giá trị hơn hai trăm triệu đồng!

Con số “hai trăm triệu đồng” vừa thốt ra khiến cả sảnh hội chợ ồ lên kinh ngạc. Thắng ngỡ như mình đang nằm mơ giữa ban ngày. Hai trăm triệu đồng vào năm 1991 là một cơ nghiệp khổng lồ, đủ sức dựng lại hàng chục nóc lò bầu, sắm sửa thuyền nan, đưa cả làng gốm nghèo ven sông Lam bước hẳn sang một trang đời no ấm. Cụ Bằng không chút nao núng, điềm đạm gật đầu, bàn tay run run đặt bút ký vào góc bản hợp đồng ngoại thương bằng nét chữ Nho ngay ngắn, mực tàu đen nhánh.

Ngay khi tràng pháo tay chúc mừng vừa dứt, một cán bộ thuộc Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An tiến lên phía trước. Trên tay đồng chí là một tập hồ sơ niêm phong kẹp chặt tờ giấy ố vàng đã nhàu nát ở bốn góc mép. Đó chính là bản hợp đồng vay nợ mười lăm triệu đồng mà Hoàng Quốc Đại và thằng nghịch tôn Dưỡng Hữu Trọng từng dùng để đe dọa, bức tử lò gốm của Thắng.

Vị cán bộ dõng dạc công bố trước đám đông — Theo kết luận điều tra và phán quyết của các cơ quan bảo vệ pháp luật, bản hợp đồng mua bán men ngọc và vay nợ mười lăm triệu đồng này được xác lập bằng hành vi gian dối, cấu thành tội phạm kinh tế và hủy hoại tài sản. Tờ khế ước nợ này hoàn toàn vô hiệu lực trước pháp luật! Nay chúng tôi xin chính thức trao trả lại cho anh Dưỡng Văn Thắng toàn quyền xử lý!Thắng đón lấy tờ giấy nợ bằng hai bàn tay run rẩy. Nhìn những dòng chữ ký ép uổng in hằn dấu mực tím cùng vết điểm chỉ màu mực đỏ từng khiến cha mẹ cậu mất ăn mất ngủ, Thắng thấy lồng ngực mình căng tràn một nỗi căm hờn đã được giải tỏa triệt để. Cậu quay sang nhìn cụ Bằng. Cụ già chín mươi ba tuổi khẽ gật đầu, chòm râu bạc rung nhẹ — Tro bụi về với tro bụi, con ạ. Đốt nó đi, để xua cho sạch mùi xú uế của quân gian thương!

Thắng bước lại chiếc bàn tròn nơi góc sảnh, nơi ngọn đèn dầu hỏa của ban tổ chức vẫn đang cháy bập bùng soi sáng những chiếc bát chiết yêu men tro rạn vảy cá. Cậu đưa mép tờ khế ước nợ vào sát ngọn lửa.

“Xoẹt!”

Lửa bén rất nhanh vào lớp giấy dó pha tạp. Ngọn lửa vàng rực bùng lên, l**m láp từng con số mười lăm triệu đồng giả tạo, thiêu rụi từng điều khoản siết đất đê hèn. Thắng giơ cao tờ giấy đang rực cháy giữa sảnh đường trước sự chứng kiến của hàng trăm ánh mắt hân hoan. Những tàn tro đen nhánh cuộn tròn, bay lả tả rồi rơi vụn xuống mặt sàn gạch men, hóa thành một nhúm tro tàn lạnh lẽo, vô hại. Đám thợ trẻ xóm Lò ùa tới ôm chầm lấy Thắng, nước mắt giàn giụa, reo vang — Hết nợ rồi! Làng mình thoát nạn rồi Thắng ơi!

Đúng lúc ấy, Trưởng thôn Nguyễn Văn Mười từ hàng ghế đại biểu bước nhanh lại. Gương mặt người cựu chiến binh rạng ngời, bàn tay cụt ngón trỏ siết chặt lấy chiếc cặp bạt quân dụng cũ kỹ. Chú Mười kính cẩn rút ra một tấm bìa màu đỏ thẫm có đóng dấu nổi của Ủy ban nhân dân huyện, hai tay trao tận tay cụ Bằng và Thắng — Báo cáo cụ Bằng, thưa toàn thể bà con! Huyện ủy và Ủy ban huyện vừa chính thức ký duyệt quyết định: toàn bộ mười lăm sào bãi bồi đất sét trắng Côn Bằng từ nay vĩnh viễn thuộc về quyền sở hữu, bảo tồn và khai thác của hợp tác xã làng nghề Cổ Bằng! Không một công ty liên doanh hay cá nhân nào có quyền xâm phạm đất tổ của làng ta nữa!

Cụ Bằng áp tấm giấy chứng nhận vào ngực, ngước mắt nhìn lên vòm trần nhà triển lãm như muốn thưa với hương hồn tiên tổ chín đời họ Dưỡng. Đất mẹ bãi bồi, bầu sữa nuôi dưỡng ngàn đời gốm sứ sông Lam, cuối cùng đã được giữ trọn vẹn bằng chính đạo đức và mồ hôi của người thợ chân chính.

Buổi chiều muộn, cái rét ngọt của tiết cuối đông như dịu lại. Chiếc thuyền nan lớn của xóm Lò chở đầy rơm nếp, chiếc cúp vàng lộng lẫy cùng các kiện gốm mẫu bắt đầu rẽ sóng xuôi dòng sông Lam trở về làng Cổ Bằng. Dòng sông đỏ nặng phù sa êm ả lướt dưới mạn thuyền, phản chiếu ánh hoàng hôn đỏ ối rải dài tít tắp đến chân trời xứ Nghệ.

Thắng ngồi ở khoang giữa, hai tay mân mê chiếc cúp vàng xuất khẩu mà lòng lâng lâng niềm kiêu hãnh. Bỗng nghe tiếng gậy tre gõ nhẹ vào ván thuyền, Thắng ngẩng đầu lên. Cụ Bằng đang đứng nơi đầu mũi, chiếc áo nâu sồng bay phần phật trong gió bấc. Cụ khẽ ngoắc tay gọi — Thắng, lại đây với cụ, con!

Thắng vội buông tay khỏi chiếc cúp, bước nhanh về phía mạn thuyền. Cụ Bằng không nhìn cúp vàng, cũng chẳng nhìn vào xấp hợp đồng ngoại thương dày cộm để trên sạp gỗ. Đôi mắt già nua tinh anh của cụ nhìn xa xăm về phía rặng tre làng Cổ Bằng đang dần hiện rõ sau khúc quanh bờ bãi, nơi những làn khói bếp lam chiều đang nghi ngút bốc lên, hòa cùng mây trời cuối năm ấm áp lạ thường.