Chương 8: Đấu Lý Sân Đình Bẻ Bẫy Quan

Sương sớm trên dòng sông Đáy còn mờ ảo như dải lụa mỏng vắt ngang bãi ngô xanh mướt. Trong gian nhà vách đất nép bên rặng tre xóm Bãi Bồi, ngọn đèn dầu lạc của Trần Minh Vượng đã thắp từ tận canh năm. Vượng cẩn thận thổi khô vệt mực tàu cuối cùng trên mảnh giấy bản, ánh mắt thư sinh sáng ngời dưới vành khăn xếp đã sờn mép. Nhớ lại lời bác Chước dặn dò tối qua sau vụ Chánh tổng hậm hực hụt vạ lợn nơi sân đình, Vượng hiểu rõ lòng tham của đám hào lý chẳng đời nào chịu ngồi yên chịu trận.

Bỗng nhiên, từ mé bến sông dội lên những tiếng quát tháo the thé, xé toạc bầu không khí yên bình của sớm tinh sương: — Quân ngụ cư đâu! Dừng tay lại hết cho ông! Đứa nào dám tháo dây dong thuyền sang sông, tao trói gô cổ quẳng vào đ**m canh!

Tiếng kim loại va đập “loảng xoảng” chói tai xen lẫn tiếng bước chân huỳnh huỵch. Vượng giật thót mình, vội vàng cuộn tròn mảnh giấy chép điều luật nhét vào ống tay áo dài, bước nhanh ra khỏi ngõ tre.

Trước mắt chàng, cảnh tượng nơi bến cát đang hỗn loạn khôn cùng. Năm sáu chiếc thuyền nan chở đầy bắp ngô vừa bẻ, những sọt khoai lang tươi nguyên đất đỏ và mấy nong kén tằm vàng óng chuẩn bị sang chợ phiên bên kia sông đang bị dồn ứ lại. Đứng trên doi đất cao là Lý trưởng Văn Cường, chiếc áo the thâm bọc lấy thân hình lòng khòng mặt dơi tai chuột. Hắn chống nạnh, mắt đảo lia lịa như lạc rang, tay phe phẩy chiếc quạt lông ngỗng toan làm bộ oai vệ.

Ngay dưới mé nước, Trương tuần Đội Thẹo cùng bốn tên tuần đinh lực lưỡng, tay lăm lăm roi mây và gậy gỗ lim, đang kéo lê những sợi dây xích sắt to tướng rổn rảng. Đội Thẹo trợn trừng đôi mắt vằn tia máu qua vết sẹo dài dọc má, sừng sộ xua đuổi bà con: — Điếc hết cả lũ rồi hả? Thầy Lý đã truyền lệnh, hôm nay bến này nội bất xuất, ngoại bất nhập! Toàn bộ thuyền nan xích lại kéo lên bãi đình để cấn nợ xâu!

— Các ông không được làm càn! — Giọng nói trong trẻo mà đanh thép vang lên.

Vượng nhìn thấy Bé Cúc. Nàng mặc tấm áo nâu sồng gọn gàng, chiếc khăn mỏ quạ vấn chặt mái tóc đuôi gà, hai bàn tay mảnh dẻ đang bám chặt lấy mũi chiếc thuyền nan chở ngô. Đôi mắt bồ câu của Cúc ánh lên ngọn lửa giận dữ, nàng hiên ngang đứng chắn trước đầu gậy của đám tuần đinh: — Bến sông này là đường mưu sinh của cả xóm! Ngô khoai hái xuống không sang chợ sớm sẽ hỏng hết! Tiền xâu làng định hạn đến rằm, nay mới đầu tháng, cớ sao các ông kéo đến cướp thuyền siết nợ?

— Con ranh con này hỗn! — Đội Thẹo gầm lên, vung chiếc roi mây vun vút định giáng thẳng xuống mạn thuyền sát nơi Cúc đang đứng — Mày dám cãi lệnh thầy Lý à? Lũ ngụ cư chúng mày chưa đóng lấy nửa đồng kẽm đặt cọc, hôm nay không khóa thuyền thì ngày mai chúng mày bốc hơi hết lấy ai nộp hai trăm quan?

Tiếng roi mây rít trong gió khiến mấy bác thuyền chài luống cuống kêu la. Vượng không thể chần chừ thêm một khắc nào nữa. Chàng sải bước dài lao xuống triền đê cát lún, vạt áo dài phần phật bay trong gió sớm, cất tiếng dõng dạc át cả tiếng sóng vỗ bờ: — Dừng tay lại! Giữa thanh thiên bạch nhật, chốn làng xã có tôn ti pháp độ, ai cho phép các người ỷ thế cậy đông mà ức h**p dân lành?

Bóng dáng mảnh khảnh nhưng vững vàng của Vượng chắn ngang giữa mũi thuyền của Cúc và ngọn roi mây hung hãn. Đội Thẹo khựng tay lại, gườm gườm nhìn chàng thư sinh trói gà không chặt. Cúc ngước nhìn Vượng, ánh mắt thoáng nét lo âu nhưng lập tức ánh lên niềm tin cậy ấm áp: — Thầy giáo…

Lý trưởng Văn Cường nhếch mép cười khẩy, bước xuống vài bậc đá bến sông, giương đôi mắt ti hí trịch thượng: — Ồ, thì ra là thầy đồ họ Trần! Chú mày là kẻ ngụ cư ăn nhờ ở đậu, chữ nghĩa thánh hiền dạy để đi thi chứ đâu phải để xía mũi vào việc công của làng? Xóm Bãi Bồi ngoan cố không chịu nộp đợt tiền xâu đầu tiên, lại thêm tội chống đối tuần đinh. Ta phụng mệnh thầy Chánh, đem xích sắt niêm phong thuyền nan chở hàng để cấn trừ dần vào món nợ hai trăm quan. Chú mày liệu hồn mà lui ra, kẻo roi vạ không chừa mặt kẻ có chữ đâu!

Dân làng xúm lại mỗi lúc một đông bên bờ tre. Ai nấy đều run rẩy lo sợ trước sự hung tợn của đám tuần đinh. Nhưng Vượng vẫn đứng thẳng lưng, gương mặt tuấn tú toát lên vẻ điềm tĩnh lạ thường. Chàng từ tốn rút cuộn giấy bản từ trong tay áo ra, giơ cao trước gió: — Thầy Lý chớ có buông lời ngụy biện! Tiểu sinh tuy phận hèn áo vải, nhưng từng dùi mài kinh sử, thuộc làu vương pháp triều đình. Xin hỏi thầy Lý, việc niêm phong phương tiện làm ăn của dân nghèo là dựa vào điều luật nào của triều đình, hay chỉ là thói lộng hành tự tiện của hào lý địa phương?

Văn Cường hơi chột dạ, quạt lông trên tay khẽ khựng lại, nhưng vẫn gắt gỏng: — Lệnh của thầy Chánh tổng tức là phép làng! Nợ tiền xâu không trả thì phải siết của cấn nợ, xưa nay vẫn thế, cần quái gì luật với lệ!

Vượng khẽ mỉm cười, mở rộng tờ giấy bản, cất giọng sang sảng đọc rành rọt từng chữ: — Chiếu theo thiên Điền sản trong Hoàng triều Hình luật và Quy chế Điền địa triều đình đã ban hành rõ: “Nông cụ cày bừa, ngư cụ lưới thuyền, cùng trâu bò cày kéo là phương tiện cốt yếu làm ra thóc thuế phụng dưỡng quốc gia, nghiêm cấm hào lý cùng chủ nợ tự tiện bắt giữ, niêm phong hoặc siết nợ khi chưa có bản án phân định hay trát đỏ của quan nha huyện đường sở tại”. Kẻ nào dám trái lệnh cưỡng đoạt, ức h**p thứ dân, nhẹ thì phạt ba mươi trượng, nặng thì bãi chức đồ đày!Từng lời, từng chữ của Vượng đanh gọn như chuông đồng gióng giữa thinh không. Dân bãi bồi nghe thấy thế thì ồ lên kinh ngạc, ánh mắt mọi người bừng sáng rạng rỡ.

Văn Cường biến sắc, mặt hắn xám ngoét rồi đỏ bừng lên vì xấu hổ và lúng túng. Hắn ấp úng: — Mày… mày đừng có lấy chữ nghĩa ra mà dọa quan viên! Đây là đất Trúc Động, phép vua còn phải thua lệ làng!

— Cốc! Cốc! Cốc!

Đúng lúc ấy, ba tiếng gõ mõ khô khốc, giòn tan bất ngờ vang lên từ sau gốc đa đầu bến. Lão Chước cắp chiếc Mõ Cá Ngáp quen thuộc, tay cầm dùi ổi, đủng đỉnh bước xuống. Đôi mắt ti hí của lão nheo lại thành một đường chỉ mỏng, hàm răng đen nhánh hạt na hé nở nụ cười tưng tửng: — Kìa thầy Lý! Thầy bảo phép vua thua lệ làng, thế hóa ra cái mũ cánh chuồn của quan huyện trên đầu thầy Chánh cũng vứt cho vịt rỉa hay sao? Thầy giáo Vượng đọc rành rành sách của vua ban, thầy không nghe, lại muốn đem cái xích rỉ ấy ra kéo đổ cả đền đài phép nước à? Khà khà, mõ làng tôi mấy đời chỉ biết gõ báo việc công, chưa thấy ai đem xích đi trói thuyền bắp ngô bao giờ, nom hệt như trâu buộc ghét trâu ăn!

Dân làng bật cười nghiêng ngả. Mấy bà đi chợ ôm thúng cười ngặt nghẽo, khiến Đội Thẹo và lũ tuần đinh lúng túng nhìn nhau, tay cầm xích sắt run run chẳng biết nên buông hay nên kéo.

— Ồn ào cái gì ngoài bến sông thế này?

Một tiếng hắng giọng trầm ấm, uy nghiêm vọng lại từ trên mặt đê. Mọi người ngoảnh đầu nhìn lên. Cụ Cả Đỗ tay chống gậy trúc, áo dài lương đen chỉnh tề, râu tóc bạc phơ như cước đang chậm rãi bước xuống triền bến. Bậc trưởng lão tám mươi tuổi đưa mắt nhìn đám dây xích sắt nằm ngổn ngang dưới bãi cát rồi nhìn sang gương mặt tái nhợt của Văn Cường, cất giọng răn đe: — Văn Cường! Lão nghe hết đầu đuôi câu chuyện rồi. Cậu làm Lý trưởng một làng, đại diện cho kỷ cương hương đảng, cớ sao lại mù quáng làm theo những mưu tính càn rỡ như vậy? Hạn nộp xâu thầy Chánh đã dán trát cổng đình rõ ràng là ngày rằm, nay mới tuần trăng đầu, cớ sao đem xích ra chặn đường mưu sinh của xóm Bãi Bồi? Thầy giáo Vượng nói chí phải, đạo trị dân lấy đức làm đầu, cướp đoạt thuyền bè nông cụ là phạm vào luật cấm của triều đình, bôi tro trát trấu vào mặt làng Trúc Động này!

Trước uy thế tối cao của bậc bô lão và lý lẽ đanh thép từ sách luật mà Vượng nắm giữ, Văn Cường biết phen này bẫy đã gãy vụn. Nếu cố tình làm càn, chuyện kinh động đến quan trên hay chọc giận Cụ Cả Đỗ thì cái ghế Lý trưởng của hắn khó lòng giữ nổi. Hắn nghiến răng ken két, lúng túng cúi đầu vái Cụ Cả một vái dài rồi quay sang hậm hực quát đám tay sai: — Thu xích lại! Rút về đình! Để xem lũ chúng mày cười được đến bao giờ!

Đội Thẹo hậm hực vác mớ xích sắt loảng xoảng bám gót Lý trưởng lủi thủi rút lui. Tiếng reo hò của bà con xóm Bãi Bồi vang dội cả một khúc sông. Mọi người nhanh tay tháo dây, đẩy những chiếc thuyền nan đầy ắp ngô khoai lướt băng băng trên làn nước biếc sang chợ cho kịp giờ nhóm.

Bé Cúc quay sang nhìn Vượng, đôi má ửng hồng e ấp dưới chiếc khăn mỏ quạ. Nàng khẽ nghiêng đầu, nở một nụ cười rạng rỡ như hoa nở ban mai: — Đa tạ thầy giáo. Nhờ có thầy đối đáp gãy gọn, xóm nghèo mới giữ được mấy nong tằm với thuyền ngô qua cơn bĩ cực.

Nhìn nụ cười duyên dáng cùng lúm đồng tiền sâu hút của cô Cúc, trái tim chàng thư sinh bỗng đập rộn ràng, mặt hơi nóng bừng. Vượng vội chắp tay nhã nhặn đáp lễ: — Cô Cúc quá lời rồi. Tôi chỉ đem chút chữ nghĩa học được ra giúp bà con giữ vững lẽ phải mà thôi.

Thoáng thấy bóng bác Chước đang tựa lưng vào gốc sung phía sau nhìn hai người tủm tỉm gật đầu, Vượng chưa kịp ngượng ngùng thì nụ cười hóm hỉnh trên khóe môi lão bỗng chốc tắt lịm. Vượng tinh ý nhận ra ánh mắt lão Mõ chợt sa sầm lại, đôi mắt ti hí chiếu thẳng về phía con đường mòn dẫn lối vào trang viện Chánh tổng Ma Đình Hách.

Vượng tò mò nhìn theo hướng mắt của lão Chước. Qua rào râm bụt rậm rạp, chàng bàng hoàng nhận ra bóng một tên sai nha huyện đường mặc áo nẹp đỏ, hông đeo đao ngắn, đang lén lút dắt một con ngựa trạm đầy bụi đường lẻn vào bằng cổng ngách dinh cơ Chánh tổng. Ánh mắt tên sai nha lấm lét như vừa mang theo một hung tin chẳng lành từ chốn nha môn xa xôi.